این پالایشگاه عظیم چینی در حال تأمین مالی تهران است
نویسندگان: پاتریشیا کاوسمن، ربکا فنگ، آنیکا آرورا ست و کاستاس پاریس
رسانه: وال‌استریت ژورنال
تاریخ: ۱۵ اوت ۲۰۲۶
تلخیص: @IranAnalyses
وزارت خزانه‌داری آمریکا، تحلیلگران صنعت نفت و کارگزاران کشتیرانی، گروه چینی «هنگلی» را یکی از بزرگ‌ترین خریداران نفت تحریم‌شده ایران می‌دانند. آمریکا در ماه آوریل بخش پالایش و پتروشیمی این شرکت را به اتهام خرید میلیاردها دلار نفت ایران تحریم کرد؛ هرچند دیگر فعالیت‌های آن، از جمله کشتی‌سازی، مشمول تحریم نشدند.
هنگلی این اتهام را رد کرده و می‌گوید هرگز با ایران تجارت نکرده است. این شرکت همچنین اعلام کرده تأمین‌کنندگانش به آن اطمینان داده‌اند که با ایران معامله‌ای ندارند و نفت خام آن عمدتاً از خاورمیانه، از جمله شرکت آرامکوی عربستان، خریداری می‌شود.
براساس گزارش کمیسیون بررسی اقتصادی و امنیتی آمریکا و چین، چین در سال گذشته بیش از ۳۰ میلیارد دلار نفت از ایران خرید و تقریباً تمام نفت صادراتی این کشور را جذب کرد. وال‌استریت ژورنال می‌نویسد این درآمدها به تهران کمک کرده است تا آثار تحریم‌ها را کاهش دهد و منابع مالی حکومت را حفظ کند.
بخش عمده نفت ایران را شرکت‌های بزرگ دولتی چین خریداری نمی‌کنند، زیرا آنها برای انجام معاملات بین‌المللی به دلار و نظام مالی تحت نفوذ آمریکا نیاز دارند. در مقابل، بیش از ۱۰۰ پالایشگاه مستقل چینی وابستگی کمتری به دلار دارند و در صورت تحریم‌شدن، چیز کمتری برای ازدست‌دادن خواهند داشت.
این پالایشگاه‌های مستقل نفت تحریم‌شده ایران را با تخفیف قابل‌توجه خریداری می‌کنند. منابع آگاه از فعالیت هنگلی گفته‌اند این شرکت گاهی نفت ایران و روسیه را تا ۲۵ درصد پایین‌تر از قیمت بازار تهیه کرده است. خرید ارزان، هزینه مواد اولیه را کاهش داده و سود شرکت را افزایش می‌دهد.
به گفته افراد مطلع، هنگلی دست‌کم از اواخر سال ۲۰۲۰ در حال خرید نفت تحریم‌شده بوده و پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، حجم این خریدها را افزایش داده است. بدهی سنگین بخش پتروشیمی، انگیزه شرکت برای استفاده از نفت ارزان ایران و روسیه را بیشتر کرده است.
براساس برآورد شرکت پژوهشی کپلر، واردات نفت ایران به چین از سال ۲۰۱۷ تا سال گذشته بیش از دو برابر شد و به حدود ۱.۴ میلیون بشکه در روز رسید. وزارت خزانه‌داری آمریکا می‌گوید تقریباً تمام این نفت از طریق پالایشگاه‌های مستقل وارد چین شده است.
نفت ایران معمولاً از طریق «ناوگان پنهان» منتقل می‌شود. کشتی‌های این شبکه با خاموش‌کردن دستگاه موقعیت‌یاب، انتقال نفت از یک کشتی به کشتی دیگر، تغییر نام، استفاده از هویت کشتی‌های اوراق‌شده و ارائه اطلاعات گمراه‌کننده، مبدأ ایرانی محموله‌ها را مخفی می‌کنند.
وال‌استریت ژورنال مسیر یک محموله دو میلیون بشکه‌ای را بررسی کرده است که در ماه دسامبر از جزیره خارگ بارگیری و سپس در تنگه مالاکا به نفتکشی به نام «سیکر ۸» منتقل شد. داده‌های ردیابی نشان می‌دهد این کشتی در ۲۷ ژانویه به بندر پالایشگاه هنگلی در جزیره چانگ‌شینگ نزدیک شد.
سیکر ۸ هنگام نزدیک‌شدن به پالایشگاه، برای بیش از سه روز ارسال موقعیت خود را متوقف کرد. کمتر از پنج دقیقه پس از آغاز دوباره مخابره اطلاعات، میزان فرورفتگی کشتی در آب نزدیک به ۳۰ فوت کاهش یافت؛ تغییری که به گفته کارشناسان با تخلیه محموله یک نفتکش کاملاً بارگیری‌شده مطابقت دارد.
سه ماه بعد، آمریکا سیکر ۸ را همراه با ۱۸ کشتی دیگر به دلیل حمل نفت و فرآورده‌های نفتی ایران تحریم کرد. این نفتکش سپس نام «روبی» را مخابره کرد و ظاهراً هویت کشتی دیگری را که در سال ۲۰۱۸ اوراق شده بود، به‌کار گرفت تا فعالیتش را ادامه دهد.
وزارت خزانه‌داری و فعالان صنعت کشتیرانی می‌گویند هنگلی از چندین نفتکش متعلق به ناوگان پنهان محموله دریافت کرده است. تنها سه کشتی تحریم‌شده از سال ۲۰۲۳ بیش از پنج میلیون بشکه نفت خام ایران به این مجموعه تحویل داده‌اند.
مجتمع پالایش و پتروشیمی هنگلی در جزیره چانگ‌شینگ حدود شش کیلومتر مربع وسعت و نزدیک به ۳۰ میلیارد دلار درآمد سالانه دارد و یکی از پنج مجموعه بزرگ پالایشی چین است. اندازه و ظرفیت این پالایشگاه، هنگلی را به مشتری مهمی برای نفت صادراتی ایران تبدیل کرده است.
هنگلی در مجموع بیش از ۳۰۰ هزار کارمند و بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار درآمد سالانه دارد. وال‌استریت ژورنال می‌گوید نفت خریداری‌شده توسط این شرکت در مقایسه با کل واردات چین چندان بزرگ نیست، اما نمونه مهمی از سود سرشاری است که شرکت‌های چینی از دورزدن تحریم‌ها و خرید نفت ارزان ایران به دست می‌آورند.
دولت چین در ماه مه از پالایشگاه‌های داخلی خواست از تحریم‌های آمریکا علیه هنگلی و دیگر خریداران احتمالی نفت ایران تبعیت نکنند. پکن تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا را «غیرقانونی و غیرمنطقی» می‌داند و اعلام کرده است برای حفاظت از امنیت انرژی چین اقدامات لازم را انجام خواهد داد.
وزارت خارجه چین پیش‌تر گفته بود از وجود تجارت نفتی میان چین و ایران اطلاعی ندارد. دولت چین و هنگلی به پرسش‌های تازه وال‌استریت ژورنال پاسخ ندادند؛ اما هنگلی قبلاً اتهامات آمریکا را «بی‌اساس» خوانده و قاطعانه رد کرده بود.
محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا صادرات نفت تهران را به‌شدت کاهش داده است، اما مشخص نیست این محدودیت تا چه زمانی ادامه خواهد یافت. شبکه پالایشگاه‌های مستقل و ناوگان پنهان همچنان یکی از مهم‌ترین مسیرهای احتمالی ایران برای حفظ فروش نفت و دسترسی به درآمد خارجی است.