«گزارش ویژه تحولات ایران؛ ۱۰ اوت ۲۰۲۶»
نهادهای منتشرکننده: مؤسسه مطالعات جنگ (ISW) و پروژه تهدیدهای بحرانی (CTP) در مؤسسه امریکن انترپرایز
تاریخ: ۱۰ اوت ۲۰۲۶
ترجمه و تلخیص: @IranAnalyses
این گزارش روزانه از سوی مؤسسه مطالعات جنگ و پروژه تهدیدهای بحرانی منتشر شده است. هر دو نهاد عموماً دیدگاهی امنیت‌محور، مداخله‌گرایانه و سخت‌گیرانه نسبت به جمهوری اسلامی دارند و CTP بخشی از مؤسسه محافظه‌کار امریکن انترپرایز است. ب
بازسازی ساختار فرماندهی ایران
مهم‌ترین موضوع گزارش، آغاز بازآرایی گسترده نیروهای مسلح ایران براساس تجربه جنگ‌های ژوئن ۲۰۲۵ و بهار ۲۰۲۶ است. مجتبی خامنه‌ای در ۱۰ اوت به سرلشکر علی عبداللهی علی‌آبادی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، دستور داد فرایند ادغام ستاد کل با قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا را تکمیل کند.
ستاد کل مسئول تدوین سیاست‌ها و راهبرد نظامی است، درحالی‌که قرارگاه خاتم‌الانبیا هدایت عملیات مشترک و فرماندهی زمان جنگ را بر عهده دارد. این دو نهاد پیش‌تر یک مجموعه بودند، اما علی خامنه‌ای در سال ۲۰۱۶ آنها را از یکدیگر جدا کرد.
به ارزیابی ISW-CTP، ادغام مجدد آنها سه هدف دارد:
بهبود هماهنگی میان ارتش و سپاه؛
حذف تشکیلات موازی و کاهش رقابت‌های سازمانی؛
تسریع تصمیم‌گیری و صدور فرمان در شرایط جنگی.
حملات آمریکا و اسرائیل به فرماندهان ارشد ایران در جنگ‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، زنجیره فرماندهی را مختل و هماهنگی حملات تلافی‌جویانه را دشوار کرده بود. تشکیل شورای دفاع در اوت ۲۰۲۵ نخستین تلاش برای حل این مشکل بود و ادغام جدید مرحله بعدی همان روند معرفی می‌شود.
تثبیت قدرت مجتبی خامنه‌ای
در ۱۰ اوت چند انتصاب ارشد نظامی نیز انجام شد. گزارش معتقد است بیشتر این افراد طی ماه‌های گذشته عملاً وظایف خود را انجام می‌دادند و احکام تازه وضعیت موجود را رسمی کرده است. این انتصاب‌ها هم‌زمان قدرت مجتبی خامنه‌ای و حلقه نزدیک به او را تثبیت می‌کند.
بااین‌حال، ISW-CTP تصریح می‌کند که نمی‌تواند صدور همه احکام از سوی مجتبی خامنه‌ای را مستقلاً تأیید کند.
احمد وحیدی؛ فرمانده رسمی سپاه
سرلشکر احمد وحیدی رسماً فرمانده سپاه شد. او پس از کشته‌شدن محمد پاکپور در حملات ۲۸ فوریه آمریکا و اسرائیل، عملاً هدایت سپاه را در اختیار داشت.
گزارش می‌گوید وحیدی و حلقه نزدیک به او از مارس ۲۰۲۶ نقش بزرگی در تصمیم‌گیری حکومت پیدا کرده‌اند. او در مذاکرات ایران و آمریکا نیز پشت‌صحنه فعال بوده، اما هم‌زمان بارها از استفاده از نیروی نظامی برای تحقق اهداف تهران حمایت کرده است.
یکی از نمونه‌ها، پیشنهاد حمله به اسرائیل در ژوئن، دو ماه پس از توافق آتش‌بس ایران و آمریکا، بود. هدف ادعایی این بود که توقف عملیات اسرائیل علیه حزب‌الله به یکی از شروط توافق تهران و واشنگتن تبدیل شود.
وحیدی پیش‌تر فرمانده نیروی قدس، وزیر دفاع، وزیر کشور، جانشین رئیس ستاد کل و جانشین فرمانده سپاه بوده است. آمریکا او را به‌دلیل نقش فرماندهی انتظامی در سرکوب اعتراضات مهسا امینی تحریم کرده است. نام او همچنین در ارتباط با بمب‌گذاری مرکز یهودیان آرژانتین در سال ۱۹۹۴، که ۸۵ کشته برجای گذاشت، مطرح است و همچنان مشمول اعلان قرمز اینترپل است.
مصطفی ایزدی؛ جانشین فرمانده سپاه
سرلشکر مصطفی ایزدی به جانشینی فرمانده سپاه منصوب شد. او در جنگ ایران و عراق مسئولیت‌های فرماندهی داشت و از ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۲ فرمانده نیروی زمینی سپاه بود. ایزدی سپس در ستاد کل مسئولیت‌های متعددی گرفت.
او از سال ۲۰۱۷ ریاست قرارگاه سایبری و تهدیدهای نوپدید خاتم‌الانبیا را بر عهده داشت و بر مقابله با چالش‌های جنگ مدرن تمرکز می‌کرد. ایزدی یکی از تنها ۹ فرمانده ایرانی دارای درجه سرلشکری معرفی شده است. حضور او در رأس سپاه می‌تواند نشانه افزایش اهمیت جنگ سایبری، فناوری‌های نوین و عملیات ترکیبی باشد.
بازگشت حسین طائب به فرماندهی بسیج
حسین طائب به فرماندهی بسیج منصوب شد. گزارش او را از نزدیکان قدیمی مجتبی خامنه‌ای معرفی می‌کند. طائب و مجتبی در دوران جنگ ایران و عراق در گردان حبیب‌بن‌مظاهر لشکر ۲۷ محمد رسول‌الله با یکدیگر خدمت کرده‌اند.
طائب در مهندسی انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۰۵ به سود محمود احمدی‌نژاد و سرکوب جنبش سبز در سال ۲۰۰۹ نقش داشت. او از ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۲ رئیس سازمان اطلاعات سپاه بود، اما علی خامنه‌ای در سال ۲۰۲۲ او را، بنا بر ارزیابی گزارش، به‌دلیل ناکارآمدی کنار گذاشت.
بازگشت طائب بیش از آنکه ناشی از سابقه حرفه‌ای او باشد، نشانه اعتماد شخصی مجتبی خامنه‌ای به یکی از نزدیک‌ترین نیروهای امنیتی‌اش دانسته شده است. این انتصاب می‌تواند بسیج را بار دیگر به ابزار مهم کنترل داخلی و مقابله با اعتراضات تبدیل کند.
علی عبداللهی؛ فرمانده ساختار ادغام‌شده
سرلشکر علی عبداللهی علی‌آبادی که از مارس ۲۰۲۶ رئیس ستاد کل است، مأمور تکمیل ادغام ستاد کل و قرارگاه خاتم‌الانبیا شده است. او جایگزین عبدالرحیم موسوی شد که در جنگ بهار ۲۰۲۶ کشته شد.
عبداللهی در جنگ ایران و عراق حضور داشت و از ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۱، زمانی که قالیباف فرمانده نیروی هوایی سپاه بود، جانشینی او را بر عهده داشت. او سپس در دوره فرماندهی قالیباف بر نیروی انتظامی نیز جانشین وی شد. استانداری گیلان و سمنان، معاونت امنیتی و انتظامی وزارت کشور و معاونت هماهنگ‌کننده ستاد کل از دیگر سوابق اوست.
این سوابق نشان می‌دهد عبداللهی هم تجربه جنگ خارجی و هم کنترل امنیت داخلی را دارد. او پیش از ریاست ستاد کل، در ژوئیه ۲۰۲۵ فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا شده بود و احتمالاً از مدتی قبل هر دو ساختار را هم‌زمان هدایت می‌کرد.
رسانه‌های مخالف حکومت در آوریل گزارش داده بودند که پزشکیان، وحیدی و عبداللهی را متهم کرده بود بدون هماهنگی، حملات علیه کشورهای خلیج فارس را تشدید و ایران را به‌سوی «فاجعه‌ای بزرگ» هدایت کرده‌اند. این ادعا تأیید مستقلی ندارد، اما نشان‌دهنده تنش احتمالی میان دولت و فرماندهان نظامی است.
کیومرث حیدری؛ جانشین رئیس ستاد کل
سرتیپ کیومرث حیدری به جانشینی رئیس ستاد کل منصوب شد. او پیش‌تر جانشین عبداللهی در قرارگاه خاتم‌الانبیا بود و فعالیت نظامی خود را به‌عنوان داوطلب بسیجی در جنگ ایران و عراق آغاز کرد.
حیدری سابقه طولانی در نیروی زمینی ارتش دارد؛ ابتدا در لشکر ۸۱ زرهی کرمانشاه و سپس در فرماندهی منطقه جنوب‌غرب فعالیت کرد. او در سال ۲۰۱۶ فرمانده نیروی زمینی ارتش شد.
در اوج اعتراضات مهسا امینی در نوامبر ۲۰۲۲، حیدری هشدار داد اگر رهبر دستور سرکوب شدیدتری صادر کند، معترضان «دیگر جایی در ایران نخواهند داشت». گزارش این سخن را نشانه آمادگی ارتش برای ایفای نقشی می‌داند که در گذشته عمدتاً بر عهده نیروی انتظامی، بسیج و نیروی زمینی سپاه بود.
علی عظمایی؛ فرمانده نیروی دریایی سپاه
دریادار علی عظمایی رسماً فرمانده نیروی دریایی سپاه شد. او پیش‌تر جانشین فرمانده مناطق اول و پنجم دریایی سپاه بود و از ۴ ژوئیه، پس از علیرضا تنگسیری، عملاً این مسئولیت را بر عهده داشت.
رسمی‌شدن موقعیت او در شرایط بحران هرمز اهمیت ویژه دارد؛ زیرا نیروی دریایی سپاه مسئول اصلی اجرای سیاست ایران در تنگه، کنترل کشتی‌ها و مقابله با حضور نظامی آمریکا است.
ارتباط انتصاب‌ها با محسن رضایی
این احکام یک روز پس از انتصاب محسن رضایی به دبیری شورای عالی امنیت ملی صادر شد. رضایی پیش‌تر مشاور ارشد نظامی مجتبی خامنه‌ای بود. محمدباقر ذوالقدر نیز پس از کناره‌گیری از شعام، به‌عنوان مشاور سیاسی رهبر منصوب شد.
ISW-CTP می‌گوید رضایی و ذوالقدر از نظر ایدئولوژیک به یکدیگر نزدیک‌اند و سال‌ها در سپاه با هم کار کرده‌اند؛ بنابراین، این تغییر لزوماً برای تعدیل یا تغییر سیاست شورا انجام نشده است. انتصاب‌ها بیشتر با هدف تمرکز فرماندهی و تقویت کنترل رهبر جدید بر شورای عالی امنیت ملی، سپاه، بسیج و ستاد کل صورت گرفته‌اند.
به ارزیابی گزارش، این ترکیب مواضع حداکثری حکومت را تقویت می‌کند:
کنترل کامل ایران بر تنگه هرمز؛
خروج نیروهای آمریکایی از منطقه؛
ادامه توسعه برنامه هسته‌ای؛
حفظ توان حمله به آمریکا و متحدان منطقه‌ای آن.
این برداشت با تحلیل دیگری نیز هم‌خوان است: رضایی برای تغییر جهت سیاسی نیامده، بلکه مأمور هماهنگ‌کردن جنگ، مذاکره و بازدارندگی در یک مرکز واحد شده است.