ترجمه و تلخیص: @IranAnalyses
نام مقاله: ایران فرمانده باسابقه نظامی را به بالاترین مقام امنیتی منصوب کرد
نشریه: نیویورک‌تایمز
تاریخ انتشار: ۹ اوت ۲۰۲۶
نیویورک‌تایمز می‌نویسد انتصاب محسن رضایی به دبیری شورای عالی امنیت ملی، نشانه تحکیم نفوذ نسل قدیمی فرماندهان سپاه و نهادهای امنیتی در ساختار قدرت ایران است. رضایی که در جنگ ایران و عراق فرمانده سپاه بود و اخیراً مشاور آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای به شمار می‌رفت، جایگزین محمدباقر ذوالقدر می‌شود. ذوالقدر پس از کشته‌شدن علی لاریجانی در حمله اسرائیل، این مسئولیت را بر عهده گرفته بود و اکنون پس از استعفا به سمت دیگری منتقل خواهد شد.
شورای عالی امنیت ملی، متشکل از مقام‌های ارشد نظامی و غیرنظامی، در تعیین سیاست ایران در جنگ و مذاکرات با آمریکا نقش اساسی دارد. این شورا در ماه ژوئن با تفاهم‌نامه توقف جنگ موافقت کرد، اما اختلاف تهران و واشنگتن بر سر کنترل تنگه هرمز به فروپاشی سریع آن انجامید.
حمیدرضا عزیزی، پژوهشگر مسائل امنیتی ایران، معتقد است انتصاب رضایی نشان می‌دهد فرماندهان قدیمی به‌جای واگذاری قدرت به نسل جوان‌تر، جایگاه خود را تثبیت می‌کنند. رضایی بیش از چهار دهه در بالاترین سطوح نظامی و سیاسی حضور داشته و چند بار نیز نامزد ریاست‌جمهوری شده است.
به ارزیابی عزیزی، این انتصاب ممکن است برای مهار نفوذ محمدباقر قالیباف نیز باشد. قالیباف، رئیس مجلس و فرمانده پیشین سپاه، مذاکرات ایران با آمریکا را هدایت می‌کند و به ذوالقدر نزدیک است. رضایی می‌تواند موازنه‌ای در برابر قالیباف ایجاد و مانع تمرکز بیش از حد قدرت در دست او شود. قالیباف از تفاهم آتش‌بس با آمریکا دفاع کرده، درحالی‌که جریان‌های تندرو به‌شدت به آن حمله کرده‌اند؛ ازاین‌رو، انتصاب رضایی می‌تواند نشانه تقویت جناح سخت‌گیرتر نظام باشد.
سعید گلکار، استاد دانشگاه تنسی و پژوهشگر سپاه، این تغییر را نشانه دیگری می‌داند که تصمیم‌های اصلی ایران اکنون در اختیار فرماندهان سپاه است. بااین‌حال، او معتقد است انتصاب رضایی لزوماً به معنای سخت‌گیرانه‌تر یا عمل‌گرایانه‌ترشدن سیاست‌ها نیست. به گفته او، جاه‌طلبی‌های شخصی رضایی و قالیباف احتمالاً به رقابت و برخورد میان آنها منجر خواهد شد؛ زیرا هر دو سابقه نامزدی ریاست‌جمهوری و تمایل به قرارگرفتن در رأس قدرت دارند.
اگرچه رئیس‌جمهور رسماً دبیر شورای عالی امنیت ملی را منصوب می‌کند، گلکار می‌گوید تصمیم واقعی را رهبر جمهوری اسلامی می‌گیرد. نیویورک‌تایمز این انتصاب را در چارچوب تلاش آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای برای محدودکردن مسعود پزشکیان و دستگاه دیپلماسی نیز بررسی می‌کند.
محمدباقر خرازی، روحانی تندرو و از بستگان سببی رهبر، پیش از اعلام رسمی این تغییر مدعی شده بود پزشکیان بارها برای پیشبرد خواسته‌های خود تهدید به استعفا کرده و خامنه‌ای نیز هشدار داده است استعفای بعدی او را خواهد پذیرفت. خرازی همچنین گفته بود رهبر تصمیم دارد ذوالقدر را با رضایی جایگزین کند و به عباس عراقچی دستور داده دیگر در مذاکرات مداخله نکند. بااین‌حال، دفتر رهبر جمهوری اسلامی و دفتر پزشکیان هر دو این روایت را تکذیب کرده‌اند.
جمع‌بندی مقاله این است که انتصاب رضایی بیش از آنکه صرفاً یک جابه‌جایی اداری باشد، می‌تواند نشانه سه تحول باشد: تقویت نقش سپاه در تصمیم‌گیری‌های کلان، افزایش نفوذ جناح سخت‌گیر در سیاست خارجی و امنیتی، و تلاش رهبر برای ایجاد موازنه میان قالیباف، دولت پزشکیان و دیگر مراکز قدرت. در عین حال، رقابت میان رضایی و قالیباف ممکن است به‌جای انسجام، اختلافات تازه‌ای در رأس ساختار امنیتی ایران ایجاد کند.