عنوان: چرا عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه پیمان دفاعی امضا کردند؟
تاریخ انتشار: ۷ اوت ۲۰۲۶
منبع: شورای آتلانتیک
نویسندگان: الیسون ماینر، مایکل کوگلمن و ریچ اوتزن
لینک: مطالعه گزارش در شورای آتلانتیک
خلاصه
رهبران عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه در مکه «توافقنامه دفاع مشترک مکه» را امضا کردند. براساس آن، حمله مسلحانه به هر یک از این سه کشور، حمله به همه آنها تلقی خواهد شد. این توافق در شرایطی شکل گرفته که احتمال ازسرگیری جنگ ایران وجود دارد، حملات حوثیها از یمن دوباره آغاز شده و کشورهای خلیج فارس نسبت به توان و اراده آمریکا برای تأمین امنیت منطقه تردید پیدا کردهاند.
عربستان سعودی
این توافق را نباید اتحادی شبیه ناتو یا شکلگیری یک بلوک منطقهای کاملاً جدید دانست؛ بااینحال، موقعیت و قدرت چانهزنی ریاض را در برابر ایران تقویت میکند.
عربستان بهجای وابستگی کامل به یک کشور یا پیمان، در حال ایجاد شبکهای از مشارکتهای امنیتی است تا بتواند بهتر با تهدیدهای متغیر منطقه مقابله کند.
میزبانی این پیمان به عربستان اجازه میدهد خود را در مقابل ایران و اسرائیل، که در منطقه نیروهایی بیثباتکننده تلقی میشوند، بهعنوان محور ثبات و رهبر منطقهای معرفی کند.
عربستان از سپتامبر ۲۰۲۵ با پاکستان و از سال ۲۰۰۰ با اعضای شورای همکاری خلیج فارس توافق دفاعی داشته است؛ اما این پیمانها تاکنون به تعهدی عملی شبیه ماده ۵ ناتو منجر نشدهاند.
پاکستان پیشتر نیرو و سامانههای دفاع هوایی به عربستان اعزام کرده است، اما حمایت احتمالی پاکستان و ترکیه در برابر ایران یا حوثیها، محدود و وابسته به شرایط هر بحران خواهد بود.
مقامهای پاکستانی تأکید کردهاند که توافق دفاعی آنان با عربستان شامل «چتر هستهای» نمیشود.
اهمیت دیپلماتیک پیمان ممکن است از همکاری نظامی آن بیشتر باشد. ریاض پیشتر از روابط نزدیک خود با اسلامآباد برای تأثیرگذاری بر مذاکرات و مهار تنش با تهران استفاده کرده است.
این توافق نشان میدهد عربستان تا حد زیادی از تلاش برای دریافت تضمین امنیتی شبیه ماده ۵ ناتو از واشنگتن فاصله گرفته است؛ اما به معنای پایان شراکت با آمریکا نیست. حتی میتواند با سیاست آمریکا برای تبدیلشدن از «تضمینکننده امنیت» به «هماهنگکننده امنیت منطقهای» سازگار باشد.
پاکستان
این پیمان، پاکستان را عمیقتر وارد معماری امنیتی جدید خاورمیانه میکند. اسلامآباد همزمان در حال توسعه همکاریهای دفاعی با کشورهایی مانند مصر و اردن است.
برخورداری پاکستان از جمعیت عمدتاً مسلمان و سلاح هستهای، اعتبار و نفوذ بیشتری برای آن در منطقه ایجاد میکند.
رهبران پاکستان میخواهند کشورشان بهعنوان بازیگری مؤثر و مفید در جهان شناخته شود، نه صرفاً کشوری گرفتار سرکوب داخلی و تروریسم.
خاورمیانه برای پاکستان اهمیت حیاتی دارد؛ زیرا بسیاری از متحدان اصلی این کشور، بخش بزرگی از منابع وارداتی انرژی و چند میلیون مهاجر و نیروی کار پاکستانی در این منطقه قرار دارند.
توافق میتواند روابط اسلامآباد با دولت ترامپ را نیز تقویت کند، زیرا واشنگتن خواهان مشارکت بیشتر متحدانش در تأمین امنیت منطقه و بازدارندگی در برابر ایران است.
پاکستان در آینده میتواند از این پیمان برای نشاندادن اهمیت راهبردی خود به آمریکا استفاده کند؛ چه جنگ ایران پایان یابد و نقش میانجیگری اسلامآباد کاهش پیدا کند و چه جنگ دوباره گسترش یابد و پاکستان تحت فشار واشنگتن قرار گیرد.
ترکیه
از نگاه نویسنده بخش ترکیه، پیمان مکه نقطهعطفی در شکلگیری نظم چندقطبی جدید در خاورمیانه و جنوب آسیاست.
ترکیه پیشتر روابط و چترهای امنیتی خود را به قطر، سوریه و لیبی گسترش داده بود. پیوستن عربستان و پاکستان به این شبکه، منابع اقتصادی و قدرت نظامی بیشتری در اختیار یک سازوکار دفاع جمعی اسلامی قرار میدهد.
سه کشور بر این اصل توافق دارند که قدرتهای خارجی نباید بهطور یکجانبه نظم سیاسی منطقه را تغییر دهند.
عربستان این پیمان را وزنهای در برابر ایران و پاکستان آن را ابزاری برای موازنه با هند میبیند. ترکیه نیز با همراهکردن یک قدرت اقتصادی مانند عربستان و یک قدرت هستهای مانند پاکستان، قدرت بازدارندگی خود در برابر اسرائیل را افزایش میدهد.
پس از حمله هوایی سال گذشته اسرائیل به دوحه، کشورهای منطقه بیش از گذشته به ایجاد دفاع هوایی مشترک برای مقابله با تهدیدهای احتمالی ایران و اسرائیل توجه کردهاند.
صنایع دفاعی ترکیه احتمالاً از قراردادها و بازارهای جدید این همکاری بهرهمند خواهند شد.
پیمان مکه همچنین جایگاه ترکیه را در شبکههای انرژی و تجارت میان هند و اروپا تقویت میکند، زیرا همکاریهای امنیتی و اقتصادی میتوانند یکدیگر را تحکیم کنند.
نتیجهگیری
این پیمان هنوز یک «ناتوی اسلامی» با ضمانت اجرایی قطعی نیست، اما نشانهای مهم از تغییر ساختار امنیتی منطقه محسوب میشود. عربستان در پی کاهش وابستگی انحصاری به آمریکا و تثبیت رهبری منطقهای خود است؛ پاکستان بهدنبال نفوذ، اعتبار و منافع راهبردی بیشتر در خاورمیانه است؛ و ترکیه میخواهد شبکه امنیتی و اقتصادی خود را گسترش دهد و بازدارندگیاش را در برابر اسرائیل تقویت کند.
در مجموع، این توافق بازتاب کاهش اطمینان کشورهای منطقه به چتر امنیتی آمریکا و حرکت آنها بهسوی ائتلافهای متنوعتر و مستقلتر است.
Post #1377
476
