نقل‌قول جنجالی که هرگز گفته نشد؛ چرخه انتشار یک خبر جعلی درباره ایران
نویسنده: رونن برگمن
منبع: وای‌نت (Ynet)
تاریخ انتشار: ۷ اوت ۲۰۲۶
لینک مقاله: مشاهده گزارش در وای‌نت
گزارش تحقیقی وای‌نت می‌گوید نقل‌قولی منتسب به احمد وحیدی، فرمانده سپاه پاسداران، مبنی بر اینکه «تا زمانی که اسرائیل و آمریکا سلاح هسته‌ای دارند، ایران نیز به کار روی آن ادامه خواهد داد»، کاملاً ساختگی بوده و هیچ منبع ایرانی، ویدئو، متن سخنرانی یا گزارش مستقلی از رویترز، آسوشیتدپرس یا خبرگزاری فرانسه برای آن وجود ندارد.
این ادعا در ۵ اوت، طی حدود ۱۵ ساعت، از یک حساب مشکوک هندی در شبکه ایکس آغاز شد، به رسانه‌ها و چهره‌های اسرائیلی رسید، توسط بنیامین نتانیاهو تکرار شد، در آمریکا بازتاب یافت و سپس با عنوان خبری برگرفته از «رسانه‌های اسرائیلی» به هند بازگشت.
نقطه آغاز، حساب هندو-ملی‌گرا و حامی اسرائیل با نام «ریتیکا» بود که سابقه انتشار اخبار جعلی دارد. ساعت ۹:۱۴ صبح ۵ اوت، این حساب بدون ارائه هیچ منبع، فیلم یا گزارش ایرانی، نقل‌قول ادعایی را به زبان هندی منتشر کرد.
ساعت ۱۳:۴۹، حساب انگلیسی‌زبان Mossad Commentary نسخه‌ای مرتب‌تر از همان ادعا را منتشر کرد. این حساب بیش از یک میلیون دنبال‌کننده دارد، اما ارتباطی با موساد ندارد و خود موساد نیز این ارتباط را تکذیب کرده است.
ساعت ۱۴:۲۲، بخش انگلیسی شبکه ۱۴ اسرائیل ادعا را به یک خبر تبدیل کرد و حتی نوشت که این «نخستین اعتراف مستقیم یک مقام ارشد ایرانی به ساخت بمب هسته‌ای» است. نتانیاهو نیز دقایقی بعد پست این حساب و شبکه ۱۴ را بازنشر کرد.
پیش از ساعت ۱۷:۰۲، بنیامین نتانیاهو در سخنرانی رسمی خود در کوه هرتسل گفت وحیدی آشکارا قصد ایران برای «ادامه توسعه سلاح هسته‌ای» را اعلام کرده است. به این ترتیب، یک ادعای بی‌منبع با تکرار نخست‌وزیر اسرائیل ظاهری رسمی پیدا کرد.
مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل و مشاور پیشین امنیت ملی ترامپ، پست شبکه ۱۴ را بازنشر کرد، اما بعداً بدون توضیح آن را حذف کرد. مارک لوین، وزارت خارجه اسرائیل و سپس فاکس‌نیوز نیز این ادعا را منتشر کردند.
حساب Mossad Commentary که خود از عوامل اولیه انتشار ادعا بود، بعداً شبکه ۱۴ را به‌عنوان منبع معرفی کرد. مقاله این روند را نوعی «پول‌شویی اطلاعاتی» می‌داند که در آن منبع اولیه پنهان می‌شود و خبر با ارجاع‌های دایره‌ای اعتبار ظاهری پیدا می‌کند.
خبرگزاری هندی ANI سرانجام ادعا را با استناد به «رسانه‌های اسرائیلی» منتشر کرد. در نتیجه، خبری که در هند ساخته شده بود، پس از تأیید ظاهری در اسرائیل و بازتاب در آمریکا، دوباره به هند بازگشت.
مقاله می‌گوید مدرک مستقیمی برای اثبات هماهنگی میان تمام حلقه‌های انتشار وجود ندارد؛ اما نشانه‌های شناخته‌شده عملیات اطلاعات نادرست دیده می‌شود: پنهان‌کردن منبع، گزارش‌دهی دایره‌ای، اعتبار قرضی، زمان‌بندی سیاسی، انتشار سریع میان پلتفرم‌ها و محوکردن ردپاها.
برگمن این پرونده را با گزارش‌های جعلی سال ۲۰۲۴ در روزنامه‌های بیلد و جویی‌ش کرونیکل مقایسه می‌کند. آن گزارش‌ها نیز اطلاعاتی ساختگی را از خارج اسرائیل منتشر کردند و سپس همان مطالب به‌عنوان تأیید مستقل مواضع نتانیاهو درباره گروگان‌ها و محور فیلادلفی به اسرائیل بازگردانده شدند.
در پرونده جویی‌ش کرونیکل ادعا شده بود اسنادی از یحیی سنوار نشان می‌دهد حماس می‌خواهد گروگان‌ها را از محور فیلادلفی به ایران منتقل کند. بعدها این گزارش جعلی اعلام شد، روزنامه عذرخواهی کرد، نویسنده را اخراج کرد و تمام مطالبش را حذف کرد. وای‌نت نیز گزارش داده بود که یک مقام ارشد دفتر نخست‌وزیر پشت آن شبکه انتشار اطلاعات جعلی قرار داشته است.
دفتر نخست‌وزیر اسرائیل در واکنش به گزارش تازه، اصالت نقل‌قول منتسب به وحیدی را تأیید نکرد و فقط گفت اسرائیل کاملاً از ادعای نتانیاهو مبنی بر تلاش حکومت ایران برای تولید سلاح هسته‌ای حمایت می‌کند.
جمع‌بندی: یک ادعای بدون منبع از حسابی ناشناس در هند آغاز شد، اما با تکرار شبکه ۱۴، یائیر نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، سفیر آمریکا در سازمان ملل و فاکس‌نیوز، به یک «واقعیت» ظاهری تبدیل شد. پیام اصلی گزارش این است که خبر جعلی لازم نیست در آغاز معتبر باشد؛ کافی است آن‌قدر دوام بیاورد تا فرد یا رسانه‌ای معتبر آن را تکرار کند و خود به منبع خبر تبدیل شود.