Бигрәк тә буранлы кыш булды быел! Әйдәгез, “Гаҗәеп татар теле” шәлкемендә бүген БУРАН сүзен тикшерик.
Буран — татар теленең борынгы сүзләренең берсе; этимологик яктан гомумтөрки bor/bur тамырына барып тоташа һәм “көчле җил белән күтәрелгән кар өермәсе” мәгънәсен белдерә; тат. диал. бураган, ягъни "бурый-бурый ява торган кар" / Татар теленең этимологик сүзлеге
Бу сүз төрки телләрнең күбесендә сакланган: казакъча — býran, кыргызча — боорон, үзбәкчә — bo'ron.
Рус теленә дә ул төрки чыганактан кергән — буран.
Буран сүзе хәтта инглиз телендә дә кулланыла — buran.
🌪 Бураннар нинди була?
Татар телендә буран табигать күренешен генә түгел, ә аның көчен, юнәлешен, рәвешен тасвирлый торган атамалар системасына ия:
💨 Сырма буран — карны җирдән сырып, өермәләп алып баручы түбән буран.
💨 Җәяүле буран — кеше буйлы яки җиргә якын йөрүче, “аяк астында” котыручы буран.
💨 Сыерчык бураны — яз башындагы кыска вакытлы, кире кайткан салкын буран (сыерчыклар килү чоры белән бәйле).
💨 Акман-токман бураны — бик көчле, күз ачкысыз, дөньяны “ак томанга” күмүче буран.
💨 Сыргак буран — кар бөртекләре сызгырып, “сыргаклап” оча торган үткен җилле буран.
💨 Өермә буран — өермә ясап бөтерелүче буран.
💨 Карлы буран — тыгыз кар яву белән бергә баручы көчле җил.
💨 Себертмә буран — вак карны себереп йөртүче, көчле, ләкин явым-төшемсез буран.
💨 Сафура бураны — гаиләдә (яки башка бер коллективта) гадәттә хатын-кыз чыгара торган тавыш-гауга, ызгыш-җәнҗал турында әйтелә.
🌬 Ком бураны — җил белән күтәрелеп бөтерелгән тузан, ком өермәсе.
Кунмыйм дигәнне караңгы кундырыр, адашмыйм дигәнне буран адаштырыр / Татар халык мәкале
🌀 Ә сез тагын нинди бураннар беләсез? Буран турында нинди мәкальләр беләсез? Фикерегезне комментта языгыз.
#гаҗәеп_татар_теле #кызыклы_сүзләр
TatSoft | @ipsanrt