💎 راز نام پیامبر: پیوند کتیبههای باستانی، متون مقدس و تاریخ صدر اسلام
🖋 معرفی مقالۀ "رمزگشایی از نام «محمد»: سیری تاریخی و مبتنی بر متون مقدس در واکاوی یک نام پیامبرانه" نوشتۀ هادی تقوی و علیرضا حیدری (۱ از ۲)
Taghavi, H., & Heidari, A. (2026). Decoding Muhammad: a Scriptural and Historical Journey into a Prophetic Name. Studia Islamica, 121(1).
⬇️ دریافت مقاله به همراه چکیده
👥 شنیدن ارائه مقاله توسط نویسنده
💠 آیا نام «محمد»، چنانکه برخی پژوهشگران تجدیدنظرطلب اظهار کردهاند نه یک نامِ خاص، بلکه صفتی موعودگرایانه بوده است که تنها بعدها بر پیامبر اسلام اطلاق شده است؟ آیا نام حقیقی ایشان «محمد» بوده است؟ آیا میتوان دیدگاه سنت اسلامی دربارۀ نام پیامبر را پذیرفت؟ اگر بله، آیا نام «محمد» یک نام ساده بوده یا واجد دلالتهای دینی معیّنی بوده است؟
مقالۀ حاضر با رویکردی چندرشتهای و با بررسی دقیق شواهد تاریخی، کتیبهشناختی و زبانشناختی، ابعاد تازهای از پیشینۀ این نام را روشن میکند. این پژوهش نشان میدهد این نام یک واژۀ ساده و بیهیچ دلالتی، و یا لقبی که بعدها توسط مسلمانان بر پیامبر اطلاق شده باشد نیست، بلکه ریشۀ در بستر انتظارات موعودگرایانۀ عهد باستان متأخر دارد.
🔵 از «ستایش» تا «اشتیاق»
در حالی که ریشۀ «ح-م-د» در عربی قرآنی و کتیبههای جنوب شبهجزیرۀ عربستان بهمعنای «ستایش» بهکار رفته است، همین ریشه و معادلهایش در عبری و آرامی تداعیگر «آرزو»، «میل»، «اشتیاق» و «محبوبیت» هستند. بهعبارت دیگر، واژهای که برای اعراب بهمعنای «ستوده» بود، برای یهودیان عبریزبان و آرامیزبان، بر معنای «محبوب» یا «فردی که منتظرش بودند» دلالت میکرد.
🔵 کتیبههای حمیری و استمداد از «محمد» پیش از ولادت پیامبر
در میان کتیبههای کشفشده در جنوب عربستان، یک کتیبۀ مهم حمیری بهنام Ja 1028 (مربوط به سال 523م.، حدود نیمسده پیش از ولادت پیامبر؛ تصویر بالای پست بعدی) وجود دارد که در فضای یهودی و بهدستور پادشاهی بهنام «شَرَحئیل یقبول ذو یزن» نگاشته شده است. در پایان این کتیبه، نویسنده پس از نامبردن از «رحمان»، به واژۀ «بسیار ستودهشده (mḥmd)» اشاره میکند. یوزف فاناس، با مرتبطدانستن این واژه با نام پیامبر، پیشنهاد میکند که این عبارت را میتوان نشاندهندۀ نوعی انتظار موعودگرایانه در میان جماعتهای یهودی جنوب عربستان دانست که معطوف به ظهور شخصیتی بهنام «محمد» بوده است. در سنت اسلامی نیز به نقلی از ابنعباس دربارۀ دیدار عبدالمطلب با «سیفبنذییزن» برمیخوریم؛ در این نقل او با عنایت به میراث مکتوب خویش، نسبت به نام و مشخصات پیامبر آگاه نمایانانده میشود و جالب آنکه کریستین روبن، «سیفبنذییزن» را نوادۀ شرحئیل، یعنی همان پادشاه حمیری میداند که مسئول نگارش کتیبۀ Ja 1028 بوده است.
بهنظر میرسد بقره: 89 را نیز بتوان شاهدی بر این دانست که جماعتهای یهودی پیشااسلامی واجد نوعی انتظار موعودشناختی برای شخصیتی بهنام «محمد» بودهاند؛ در این آیه میخوانیم:
وَلَمَّا جاءَهُمْ كِتابٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِما مَعَهُمْ وَكانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذينَ كَفَرُوا فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْكافِرين.
و آنگاه که کتابی از سوی خداوند برای آنان آمد که همخوان با کتابشان بود، با آنکه پیش از آن در برابر کافران (از فرارسیدن پیامبر اسلام و قرآن) یاری میجستند، چون آنچه (از پیش) میشناختند به نزدشان آمد، آن را انکار کردند؛ لعنت الاهی بر کافران باد.
(ترجمۀ فارسی از بهاءالدین خرمشاهی)
در همین راستاست که در سیرۀ ابناسحاق، در تفسیر این آیه میخوانیم:
در جاهلیت میان قبائلی چند از عرب و میان یهود عداوت و خون بود و پیوسته قوم یهود ایشان را تهدید و وعید کردندی بهظهور پیغمبر ما -صلوات الله علیه-، وگفتندی: ای عرب، زود باشد که پیغمبر آخرالزمان که ما احوال وی بدانستهایم از تورات، ظاهر شود و ما متابعت وی کنیم و آنگاه شما [را] چون عاد و ارم بهقتل آوریم و ما از روزگار شما دمار برآوریم. و دیگر چون جنگ با ایشان درپیوستندی و بهروی مصاف درآمدندی، بهحق و حرمت پیغمبر -صلوات الله علیه- از حق تعالی نصرت طلبیدندی و نجات وی و ظفر بر دشمنان بخواستندی...
(سیرت رسولالله، ترجمۀ قاضی ابرقوه، بهتصحیح اصغر مهدوی، ج1، ص185).
بر اساس این شواهد، مقاله پیشنهاد میکند نام «محمد» را میبایست نامی دلالتگر دانست؛ نامی که با انتظارات موعودشناختی عهد باستان متأخر نزد یهودیان مرتبط بوده است.
#انعکاس_مقاله
@inekas