‌
💠 درس‌گفتار‌های «زبان‌شناسی تاریخی و قرآن»

👤 وحید صفا (انعکاس | دانشگاه تهران)

قرآن به عنوان متنی که در بافت زبانی و فرهنگی عربستان در دورۀ باستان متأخر پدیدارشده، تا به امروز نقشی بی‌بدیل در حیات فرهنگی و دینی مسلمانان دارد و موضوع مطالعۀ بسیاری از غیرمسلمانان در فضای دانشگاهی غربی نیز هست. در عین حال، پژوهش‌های جدید نشان داده‌اند قرآن با متون مسیحی و یهودیِ پیش از خود وارد گفت‌وگویی بینامتنی شده است. بر این اساس، متن قرآن در میانۀ یک بازۀ زمانی طولانی قرار می‌گیرد؛ بازه‌ای که در طول آن زبان‌ها ناگزیر دستخوش تغییر می‌شوند. از سوی دیگر، زبان‌شناسی تاریخی به عنوان یکی از پرسابقه‌ترین شاخه‌های زبان‌شناسی به مطالعۀ تغییرات زبان در گذر زمان می‌پردازد. بر این اساس زبان‌شناسی تاریخی ظرفیت‌های ارزشمندی برای مطالعات قرآنی در اختیار پژوهش‌گران قرار می‌دهد.

این درس‌گفتار فرصتی را فراهم می‌کند تا پژوهشگران با آشنایی با زبان‌شناسی تاریخی آن را در مطالعات خود در خصوص قرآن مورد استفاده قرار دهند؛ درس‌گفتار حاضر مشتمل بر دو دورۀ مجزاست و علاقه‌مندان می‌توانند به انتخاب خود در هر کدام از این دوره‌ها شرکت نمایند.

⭐️ دورۀ اول: «مقدمه‌ای بر زبان‌شناسی تاریخی: با تکیه بر زبان عربی و زبان‌های سامی»

این دوره فرصتی برای آن دسته از پژوهشگران مطالعات قرآنی است که علی‌رغم درک ضرورت آشنایی با این دانش، تاکنون فرصت آشنایی نظام‌مند با آن را نداشته‌اند. بدین منظور، در این دوره، کلیۀ مباحث اصلی زبان‌شناسی تاریخی به‌صورت عمومی و با ارائۀ مثال‌ها و نمونه‌هایی از زبان‌های سامی -به‌ویژه زبان عربی که مورد نیاز پژوهشگران مطالعات قرآنی است- مورد بحث قرار می‌گیرد.

‌
⭐️ دورۀ دوم: «ریشه‌شناسی مفردات قرآن: هدف، روش و آسیب‌شناسی»

این دوره ناظر به علاقۀ فزاینده‌ای است که توسط قرآن‌پژوهان ایرانی در دو دهۀ اخیر به ریشه‌شناسی پیدا شده است؛ حوزه‌ای مهم از دانش زبان‌شناسی تاریخی به شمار می‌آید. این علاقه معمولاً به دلیل عدم آشنایی کافی با پیش‌نیازها و روش‌شناسی آن، صرفاً به مقایسۀ اطلاعات موجود در لغت‌نامه‌های زبان‌های سامی و فرهنگ‌های ریشه‌شناختی تقلیل داده می‌شود. از این گذشته، استفاده از نتایج به‌دست‌آمده در مطالعات قرآنی، گاه با افراط‌ها و خطاهای روش‌شناختی مختلفی نیز همراه است. در این دوره، شرکت‌کنندگان علاوه بر آموختن روش ریشه‌شناسی مفردات قرآنی با فرصت‌ها و محدودیت‌های آن در مطالعات قرآنی نیز آشنا خواهند شد.

‌

⭐️ دربارهٔ مدرس:

وحید صفا پژوهشگر فرهنگ و زبان‌های سامی در انعکاس است. جدا از برگزاری دوره‌های متعدد زبان‌های سامی، در موضوعات مرتبط با این درس‌گفتار، او دبیری علمی مدرسۀ سوم مدار، دورهٔ آموزشی کهن خط‌شناسی و کتیبه‌شناسی عربی، سخنرانی در پیش‌نشست سومین مدرسهٔ انعکاس با عنوان «کاربست شواهد مادی در بازسازی بافتار تاریخی عصر نبوی» و همچنین مجموعه ارائه‌ای دربارۀ دین و آیین‌های عربستان پیشااسلامی را در کارنامه دارد. پژوهش تازۀ وی در خصوص تحولات معناشناختی برخی مفاهیم کلیدی اخلاقی از کتیبه‌های عربی پیش از اسلام تا قرآن و پس از اسلام، به زودی در مجموعهٔ Islamization and Arabization of the Arabian Peninsula in Light of Material Evidence به سرویراستاری ایلکا لیندستت و هگیت نول منتشر می‌شود.

‌
🔴 ویدئوی نظرات شرکت‌کنندگان در دورهٔ قبلی وحید صفا


📊 اطلاعات دوره:
از ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ تا ۱ آذر ۱۴۰۵

💠دورۀ زبان‌شناسی تاریخی:
۱۰ جلسه، یک‌شنبه‌ها به صورت آنلاین - از ساعت ۱۸ تا ۱۹:۳۰

💠دورۀ ریشه‌شناسی مفردات قرآن:
۸ جلسه، سه‌شنبه‌ها به صورت آنلاین - از ساعت ۱۸ تا ۱۹:۳۰

🗂 طرح درس دوره‌ها

🔺 ثبت نام و اطلاعات بیشتر:
https://mohit.online/event/mq4plb

⏲ مهلت ثبت‌نام: تا پایان ۲۸ شهریور ۱۴۰۵

#رویداد_انعکاس
🔆 @hanifcrs
🔵 @Inekas