‌
🖋 ادامۀ معرفی مقالۀ "رمزگشایی از نام «محمد»: سیری تاریخی و مبتنی بر متون مقدس در واکاوی یک نام پیامبرانه" نوشتۀ هادی تقوی و علیرضا حیدری (۲ از ۲)

⬇️ دریافت مقاله به همراه چکیده
👥 شنیدن ارائه مقاله توسط نویسنده

🔵 تبارشناسی نام «محمد»
نویسندگان به این نکته اشاره می‌کنند که هرچند نام «محمد» پیش از اسلام نامی نادر بوده است، اما چند استثنا برای این مسئله می‌توان یافت: کسانی چون «محمدبن‌مسلمه» و «محمد‌بن‌احیحه»، و نکته این‌جاست که این افراد پیوندهای عمیق خویشاوندگی با جماعت‌های یهودی عربستان داشته‌اند. مقاله در همین راستا به بررسی روایت‌های گوناگون منابع اسلامی دربارۀ نام‌گذاری پیامبر توسط عبدالمطلب می‌پردازد و نشان می‌دهد که این نام در میان اعراب چنان نادر بوده که باعث تعجب اطرافیان شده است؛ در واقع، نقطۀ اشتراک تمامی این روایت‌ها آن است که عبدالمطلب این نام را برگزید با این امید که نوه‌اش «ستوده‌شده توسط آسمانیان و زمینیان» باشد ("یحمده أهل السماء وأهل الأرض")؛ در واقع، عبدالمطلب از دلالت‌های موعودگرایانه و بایبلی این نام آگاه بوده است، امری که هرگز غریب نیست؛ چه این‌که او از سوی مادر خویش -سلمی- با قبیلۀ بنی‌نجار از قبیلۀ خزرج در یثرب پیوند داشته است، قبیله‌ای که پیوندهای اثبات‌شده‌ای با یهودیان مدینه داشته‌اند.

🔵 ارتباط نام «محمد» با متون بایبلی
در بایبل اشارات متعددی به ریشۀ «ح-م-د» می‌توان یافت؛ یک نمونۀ برجسته، کتاب حجّی 2:7 است — فقره‌ای پراهمیت برای تفسیرهای موعودگرایانۀ مسیحی و یهودی که حتی سراغ آن را در عهد جدید نیز می‌توان گرفت. در این‌جا می‌خوانیم:

וְהִרְעַשְׁתִּי, אֶת-כָּל-הַגּוֹיִם, וּבָאוּ, חֶמְדַּת כָּל-הַגּוֹיִם
... همۀ قوم‌ها را خواهم لرزانید، و آرزوی تمامی اقوام خواهد آمد.
(ترجمۀ فارسی از نسخۀ کینگ جیمز)

جروم (سدۀ 4و5م.) نیز «חֶמְדַּת (ḥemdat)» را عنوانی مسیحایی دریافته و از همین رو، این فقره را به‌صورت زیر ترجمه کرده است (می‌دانیم که زبان مبدأ ترجمۀ جروم -وولگات- عبری بوده است):

Et movebo omnes gentes, et veniet desideratus cunctis gentibus: et implebo domum istam gloria, dicit Dominus exercituum.
و من تمامی قوم‌ها را به‌لرزه درخواهم آورد، و مطلوبِ همۀ قوم‌ها فراخواهد رسید؛ و این خانه را از جلال آکنده خواهم ساخت.» — خداوند لشکرها چنین می‌گوید.
(این‌جا)

آگوستین (سدۀ 4و5م.) نیز همانند او این فقره را به‌نحوی موعودگرایانه و در ارتباط با پاروسیا تلقی کرده است (بنگرید به این‌جا). نیز در تلمود بابلی (سنهدرین 97ب)، ربی عقیوا از این فقره به‌سان شاهدی بر هویت مسیحایی بار کوخبا بهره می‌گیرد.

نیز، به‌عنوان نمونه‌ای دیگر، در دانیال 9:23 جبرئیل دانیال را با لقب «חֲמוּד֖וֹת (ḥamudot/ بسیار محبوب)» خطاب می‌کند و پس از آن، سخن از «مُهر گشتن رؤیا و نبوت» به‌میان می‌آورد؛ مضمونی که می‌توان بینامتن آن را در قرآن نیز سراغ گرفت:

"مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلَكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ"
(احزاب: 40)

🔵 راز تلفظ کهن نام «محمد»
نویسندگان با اشاره به تلفظ‌های متفاوت ثبت‌شده برای نام «محمد» در متون گوناگون غیراسلامی، هم‌راستا با پژوهش‌های احمد الجلاد و مارین فان‌پوتن، اشاره می‌کنند که تلفظ صحیح این نام (یعنی، آن‌چنانکه در روزگار پیامبر تلفظ می‌شده) «مَحمِد (Maḥmid)» یا «محَمِّد (Mḥammid)» بوده است، نه «مُحَمَّد». نکتۀ جالب توجه این‌که این تلفظ، نشان‌دهندۀ ارتباط این نام با واژه‌ای بایبلی است: «מחמד (maḥmad)». به ویژه حضورِ «maḥmad» در هوشع ۹:۶ جالب توجه است، چرا که این فقره در شعری یهودی مربوط به سال ۷۵۲ میلادی به کار رفته است، به‌نحوی که واژۀ «maḥmad» در آن به پیامبر اسلام اشاره دارد.

🔵 جمع‌بندی
برخلاف پاره‌ای دیدگاه‌ها که نام «محمد» را برساختۀ متأخر سنت اسلامی می‌داند و نام پیامبر اسلام را نام دیگری برمی‌شمارد، مقالۀ حاضر با بررسی طیف گسترده‌ای از شواهد نشان می‌دهد که انتخاب نام «محمد» توسط عبدالمطلب را می‌توان واجد وثاقت تاریخی دانست. این نام نزد گروه‌های خاصی از یهودیان عربستان پیش از اسلام، شناخته‌شده و واجد دلالت‌های موعودگرایانه بوده است. در واقع، این نام را می‌بایست در ارتباطی عمیق با سنت‌های دینی اهل کتاب دریافت — انتخاب این نام، بازتاب‌دهندۀ آگاهی عمیقی نسبت به پیشینه‌های بایبلی آن و دلالت‌های موعودگرایانه‌اش بوده است.

#انعکاس_مقاله

@inekas