Гыйлем

Бу айның беренче чәршәмбесендә Йортта катлаулы теманы күтәрергә уйладык. Ул татар телендә фән һәм татар фәненә нисбәтле күптәнге эшләребезнең бер дәвамы да булып тора. Димәк, 3 июньдә татарча фәлсәфә һәм татар фәлсәфәсе турында сөйләшәбез, тыңлыйбыз, хисләнәбез.

«Гыйлем» проекты традицияләрен дәвам итеп, кечкенә бер лекция укыячакмын. Анда сүз татарча философия дәреслекләре төзегән галимнәр турында булачак. Кайбер өзекләрне дә укырбыз, кызыклы булыр дип уйлыйм.

Ачык әңгәмәдә барып чыккан һәм барып чыкмаган фәлсәфи белем бирү проектлары һәм татар телендә мөстәкыйль философия корырга омтылучыларның уңышлары/уңышсызлыклары турында гәпләшергә чакырам. Казбек Гыйззәтовның философия һәм эстетика дәреслекләре турында кызларының истәлекләрен ишетү дә кызыклы булыр: анда гаять гыйбрәтле хәлләр булган икән.

Азат Вәлиев (КФУ Иҗтимагый-фәлсәфи фәннәр институтын тәмамлаган кеше, сүз уңаеннан) сез болай да яхшы белгән музей залларына башкача караш ташларга мөмкинлек бирәчәк һәм сезне озатып барачак.

Ә инде ахыргы чарабыз музей чормасында үтәчәк. Нәрсә килеп чыгасын үзем дә дулкынланып көтәм. Безнең өчен гадәти булмаган киңлектә пластик перформанс булачак.

Әйдәгез, җәйнең беренче чәршәмбе кичендә яңа белем һәм яңа эмоцияләр туплыйк.

⚡️Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель бүләге иммун толерантлыгына кагылышлы ачыш өчен бирелде

Быел бу бүләккә АКШ галимәсе Мэри Брунков, АКШ галиме Фред Рамсделл һәм япон галиме Шимон Сакагучи лаек дип табылды.

Бүләк аларга "периферик иммун толерантлыгына кагылышлы ачышлары өчен" бирелде.

Мэри Брунков (1961) — Сиэтл шәһәрендәге Системалы биология институты хезмәткәре.

Фред Рамсделл (1960) — Сан-Франциско шәһәрендәге Sonoma Biotherapeutics ширкәте киңәшчесе.

Шимон Сакагучи (1951) — Осака университеты профессоры.

▪️2024 елда физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель бүләгенә АКШ галимнәре Виктор Эмброс һәм Гэри Равкан лаек дип табылган иде. Бүләк аларга "микроРНКны ачу һәм геннарны көйләүдә аның ролен тикшерү" өчен бирелде.

▪️Физиология һәм медицина өлкәсендәге бүләк Нобель атнасын ачып җибәрә. 7 октябрь – физика, 8 октябрь – химия, 9 октябрь – әдәбият өлкәсендә җиңүчеләр билгеле булачак. 10 октябрь Тынычлык бүләге, ә 13 октябрь икътисад өлкәсендәге бүләк иясен атаячаклар.

▪️Нобель бүләгенең акчалата күләме – 11 млн швед кроны. Хәзерге курс белән бу бер миллионнан артык АКШ доллары.

#Нобель_бүләге

TatSoft | @ipsanrt

#Татар_радиоуниверситеты
П Р Е М Ь Е Р А !

🎙️Без сезнең игътибарга өр-яңа проектыбызны тәкъдим итәбез. Без аны ТР Рәисе каршындагы татар телен һәм Татарстанда яшәүче халыклар вәкилләренең туган телләрен саклау һәм үстерү мәсьәләләре комиссиясе ярдәме белән әзерлибез. Яңа проектыбызның исеме – “Татар радиоуниверситеты”!

☝🏻Әлеге тапшыруның максаты – фәнни-популяр белем аша татар телен популярлаштыру. Соңгы дистә елда халык арасында: “Татар теле – фән теле түгел” дигән ялгыш караш киң таралды. Ләкин шул ук вакытта татар телен камил белгән бер буын яшь галимнәр үсеп җитте. “Татар радиоуниверситеты” проекты Сезне алар белән янә бер очраштырырга булды.

🧑🏻‍🔬“Татар радиоуниверситеты”нда без фәннең төрле өлкәләре турында сөйләшәчәкбез. Бүген исә анатомия, кеше сәламәтлеге турында әңгәмә көтелә.
Бүгенге остазыбыз – КФУ Фундаменталь медицина һәм биология институты укытучысы Айзирәк Марсель улы Садыйков.

Тапшыру ошадымы? Үз фикерләрегезне комментарийда калдырыгыз! 👇🏻
🎧 @radiotatarstanafm

🚀🌏👨‍🚀
БҮГЕН Россиядә Космонавтика көнен, ә дөньяда исә Халыкара кешенең галәмгә очу көнен билгеләп үтәләр. Моннан нәкъ 64 ел элек, 1961 елның 12 апрелендә, совет космонавты Юрий Гагарин, «Восток-1» корабында галәмгә очып, беренче тапкыр Җир тирәли әйләнеш ясый.

Роскосмос сайтыннан алынды: https://www.roscosmos.ru/

#гыйлем #галәм

✨ 12 апрельдә Татар китабы йортында «Галәм көне» узачак

Космонавтика көне уңаеннан «Гыйлем» берләшмәсе һәм Татар китабы йорты татар телендә махсус кич оештыра. Әдәбият, астрономия һәм Галәмне сөючеләрне катнашырга чакырабыз.

📌 Программада:

🔹Салмак уку сессиясе: татар фантасты Адлер Тимергалин әсәрләре
🔹Квиз «Галәм сиңа дәшә!»
🔹Астрофотография сәнгате остаханәсе
🔹Кино сәгате.

12 апрель 17:30
Билетлар

📍Татар китабы йорты, Островский ур., 15 йорт

〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️
✨ В Доме татарской книги отметят день космонавтики с программой на татарском языке

Сообщество «Гыйлем» и музей истории татарской литературы с мемориальной квартирой Шарифа Камала проведут «Галәм көне» в честь Дня космонавтики. Пожалуй, это будет единственное в Казани публичное событие на космическую тему, проходящее на татарском языке. Приглашаем любителей литературы, астрономии и тайн нашей Вселенной.

В программе:
🔹Сеанс медленного чтения: рассказы татарского фантаста Адлера Тимергалина
🔹Квиз «Космос зовет!»
🔹Мастер-класс по астрофотографии
🔹Кинопоказ.

12 апреля 17:30
Билеты

📍Дом татарской книги, ул. Островского, д. 15

Галим Каюм Насыйриның туган көне — татар телендәге һәм татар фәне көне дә. Котлы булсын!

Гыйлем ул чиксез һәм чикләрсез.

Киләчәк синеке булсын дисәң, аңа бүген үк әзерлән.

Малькольм X

Упсала университеты галимнәре Тетрис уенының психик сәламәтлеккә файдасын ачыклаган. 20 минут булса да уйнап алган очракта, баш миенә тискәре хатирәләрне җиңеп чыгу һәм стресстан котылу җиңелрәк була икән. Бу исә җәрәхәттән соңгы стресс тайпылышыннан (post-traumatic stress disorder (PTSD) арынырга булыша.

Баш миен визуаль һәм киңлеккә бәйле биремнәрне башкарырга күбрәк көч сарыф иткән арада, аны «яңадан кузгатып җибәрергә» һәм агымдагы процесска игътибар юнәлтергә була. Нәтиҗәдә, үткән хатирәләр тоныграк һәм җиңелрәк кабул ителә башлый.

Бу фактларны ачыклар өчен 15 ел дәвамында эзләнү эшләре алып барылган. COVID-19 пандемиясе вакытында даими стресста эшләүче табиблардан контроль төркемнәр булдырылган һәм җанлы эксперимент алып барылган.

🧶Премьера! «КАРАЛЕ»дә без татарлар тормышындагы кызыклы хәлләр һәм вакыйгалар турында җиңелчә форматта сөйлибез.

27 яшьне мистика уратып алган. Ә шул яшьтә серле рәвештә вафат булган талантларны «Клуб 27»гә кертәләр. Клубта 40тан артык артист бар. Татарлардан «27ләр клубына» кемнәр керә алыр иде: бу видеода шулар белән таныштырабыз.

YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=ISi3PYiFzCY
VK: https://vk.com/video-86196948_456240920

Кичә тулган Ай белән Айның Җиргә иң якын арада булган мизгеле бергә туры килде. Бу күренеш Супер Ай дип атала.

Супер Ай – Айның гадәттәгедән зуррак һәм яктырак булып күренүе. Тулган Ай перигей ноктасы (Ай орбитасының Җиргә иң якын булган ноктасы) аша узганда күзәтелә.

CNN фотосурәтләре

🔡🔡🔡🔡🔡🔡 🔡🔡🔡🔡🔡🔡🔡🔡🔡

XVIII – XIX гасырлар Кояш системасы планеталарының хәрәкәтен гаҗәп нәтиҗәле аңлаткан Ньютон механикасының уңышы белән тарихка кереп кала. Моннан тыш ул, әлбәттә, башка, Җир системасына якынрак өлкәләрдә дә уңышка ирешүгә китерде һәм җылылык табигатен вә термодинамика күренешләрен аңлатканда да бик файдалы булды. Ягъни газлар термодинамикасы атомнар хәрәкәте буларак бары тик механик күзлектән тасвирланган. Максвел да үзенең электродинамика тигезләмәләрен язганда хәтта электромагнитик кырларны механик яктан, шестерналар ярдәмендә аңлатмакчы булган. Чынлыкта исә, моның механик электромагнитик кырлары табигатенә бернинди дә бәйләнеше юк, шуңа күрә фән алгарышын бу ялгыш фикерләрдән арынгач кына дәвам итте.

Укырга: https://giylem.tatar/archives/3084

#физика #гыйлем

🌟17 яшендә беренче йолдызын ачкан галим белән таныш бул!

Илһам Галиуллин – астрофизик, астроном. Тумышы белән Казаннан, 28 яшь. Чит илдә алган белеме буенча ул PhD, астрофизика докторы (ягъни бездәге фәннәр кандидаты) дәрәҗәсенә лаек. Казан федераль университетында укытучы булып эшли, фән белән шөгыльләнә.

Без аның белән фән, йолдызлар һәм заманча музыка турында сөйләштек.

✉️ Иртәгә сәгать 12.00 ТР Милли музее конференц-залында Надир Баһавиевның «Татарларның космоска таралуы» дип исемләнгән лекциясе узачак.

Лекциядә татарларның космоска керткән өлеше, Надирның киләчәк идеялары һәм планнары турында сөйләшербез. Лекция татар телендә узачак. Килми калмагыз 😉

Билетны Пушкин картасы буенча алып була

Сез генә түгел,
Үзебез дә...
Түземсезләнеп көтеп алабыз....

"Гыйлем илендә" тапшыруының яңа чыгарылышларын!🌏
Бүген Айдар абый Плутон серләрен ачар💥

Дүшәмбе, 11.00
Шимбә, 16.00

💫 "САФ" балалар радиосы һәм "Гыйлем" үзәгенең уртак проекты

#сафгыйлемилендә
#сафрадиобеләнберсафта

#ГөлләрвәҮләннәр рубрикасы дәвам итә! Бүген рубрикабыз лалә чәчәгенә багышланган.

🌱Лалә - күренекле чәчәк, гарәпчә сәүсән атала. Фарсыча - лалә, күпьеллык үлән. Бакчаларда үсә, июль-август айларында чәчәк ата. Үзлеге - йомшатучы, авыртканны бетерә, сеңер тартылганга файдалы. Суганын төеп шеш өстенә ябалар, эренләтер һәм шешне бетерер. Лаләнең чәчәкләрен аракыда төнәтеп, көн дә 2-3 мәртәбә яртышар кашык эчәләр. Ныклык бирүче дару. Лаләнең яшь яфракларын зәйтүн маенда төнәтеп, ул майны каты шешләргә сөртсәң, йомшак тотар. Лалә маен ясау өчен, бер өлеш лалә чәчәген 8 калак зәйтүн маена салып, 3 җомга үткәнче кояшта төнәтергә кирәк. Медицина китапларында ул лалә мае исеме белән түгел, сәүсән мае дип атала. Дару өчен түбәндәге суганы кулланыла.

К. Насыри. "Хәвасе нәбатат", 1885 ел.

Продолжаем рубрику #ЦветыиТравы. Сегодня поговорим о лилии.

🌱Лилия - известный цветок, на арабском саусан. Многолетнее растение. Растет в садах, цветет в июле-августе. На конце имеется небольшая луковица цветка. Свойства - слабительное, останавливает боль, помогает от растяжки сухожилий. Растолченную луковицу прикладывают на воспаленное место, это послужит для выведения гнойников и остановит воспаление. Цветы лилии также можно настоять в водке, пить 2-3 раза в день. Это придаст силы. Молодые цветки лилии можно растолочь в оливковом масле и приложить к воспаленному месту. Это уменьшит воспаление и боль. Для того, чтобы сделать масло из лилии необходимо некоторую часть цветка лилии добавить к 8 ст. ложкам оливкового масла. Спустя 3 недели на солнце нужно растолочь. В медицине это называется масло саусан.

К.Насыри. "Хәвасе нәбатат", 1885 г.

Күренекле татар галиме Каюм Насыйриның туган көнен Гыйлем Татарча фән көне буларак билгеләп үтә.

Татарча фән - ул татар телендә белем алу да, татар телендә алып барылган фәнни эзләнүләр дә, татар телендә аралашкан галим-галимәләр дә, үзләренең татар икәнлеген хәтерләгән барлык фән әһелләре дә.

Гыйлем туплау һәм тарату юнәлешендә эшләребез уңышлы булсын!

🔬Татар язучылары арасында гомерләрен фән белән дә бәйләгән шәхесләр барлыгын белә идегезме?

Россиядә Фән көне уңаеннан язучы да, галим дә булган татар әдипләрен барладык.

Геройлар турында берничә сүз:

1. Җәвад Тәрҗеманов — балалар язучысы да, техник фәннәр кандидаты, металлар технологиясе белгече, атказанган фән эшлеклесе дә.
2. Җәүдәт Сөләйманов — техник фәннәр докторы, татар телен санаклаштыру юнәлешендә эшләгән галим һәм үзенчәлекле шагыйрь.
3. Каюм Насыйри — энциклопедист галим, язучы һәм гомумән гаҗәеп шәхес.
4. Тәлгать Галиуллин — филология фәннәре докторы, күпләрнең остазы, шигърият белгече һәм Татарстанның Халык язучысы да.
5. Фарсель Зыятдинов — күпләр аны бакчачы һәм язучы дип белә. Ул икътисад фәннәре докторы, авыл хуҗалыгы белгече, татарча икътисад дәреслекләрен язучы да.
6. Мөхәммәт Мәһдиев — Халык язучысы, Казан университеты укытучысы һәм әдәбият тарихы белгече.
7. Ризаэтдин Фәхретдин — бөек дин галиме һәм тарихчы гына түгел, әдәбият тарихына кергән язучы да.
8. Нәкый Исәнбәт — язучы, шагыйрь, драматург, Тукай бүләге иясе һәм зур галим, филолог, «Идегәй» текстын туплаучы, фольклор белгече.
9. Равил Фәхретдинов — зур тарихчы һәм археолог кына түгел, Язучылар берлеге әгъзасы, кызыклы әдәби әсәрләр авторы да.

Барлык галимнәрне һәм фән эшлеклеләрен бәйрәмнәре уңаеннан котлыйбыз!

P.S. Бу тупламага тагын кемнәрне өстәр идегез?