‏🔺 ۵/۵

در مرز دیگر، جناح‌های شیعه عراقی همسو با ایران به شرع هشدار دادند که هر اقدامی علیه حزب‌الله یا «محیط مقاومت شیعه» لبنان، معادل اعلان جنگ است و می‌تواند واکنش نظامی عراق را برانگیزد. بنابراین مداخله سوریه خطر بسیج سنی‌های لبنان در پشت دمشق و کشاندن جناح‌های شیعه عراقی به درگیری را به همراه دارد.

در خلیج، جنگ در ایران روابط نازک سنی‑شیعه را دچار بی‌ثباتی کرده است. بحرین، که سلطنت سنی‌اش بر جمعیت بزرگ شیعه حکمرانی می‌کند، محدودیت‌های جدیدی بر مراسم مذهبی شیعه اعمال کرد، عالمان را بازداشت و عزاداری عمومی از وفات رهبر معظم ایران را ممنوع ساخت. کویت نیز محدودیت‌های مربوط به تجمعات مذهبی شیعه را سخت‌تر کرد، هزاران تابعیت را لغو نمود و افرادی را که به «برانگیختن کشمکش فرقه‌ای» متهم بودند، تحت پیگرد قانونی قرار داد.

اکنون جنگ داخلی یمن که تا پیش از این منجمد بود، دوباره شعله‌ور شد. آتش‌بس چهار ساله بین حوثی‌ها و دولت جنوبی تحت حمایت سعودی شکسته شد. در چند هفته اخیر، این گروه حمایت‌شده توسط ایران بیشترین بخش سواحل غربی کشور را تصرف کرده و اکنون تمام تنگه باب‌ال‌مندب (Bab el‑Mandeb) را در اختیار دارد.

ویدئوی تأییدشده‌ای از لشکر غول‌ها (Giants Brigades) که تحت حمایت سعودی است، نشان می‌دهد که جنگجویان با خودروهای زرهی بر سر حوثی‌ها سوار می‌شوند و آن‌ها را «سگ» و «رووفِض» — اصطلاح فرقه‌ای برای شیعیان — صدا می‌زنند. این نیرو از شبکه‌های مذهبی سنی‌الحدّی در عربستان سعودی شکل گرفته است. اوایل این ماه، علما سنی حوثی‌ها را متهم کردند که مکه را هدف حمله قرار داده‌اند، هرچند گروه اعلام کرد هدف خود تأسیسات آرامکو بوده است.

پیامدهای یک آتش‌سوزی فرقه‌ای دیگر ابتدا بر کسانی می‌افتد که کم‌ترین توان کنترل آن را دارند. غیرنظامیان شیعه ممکن است دوباره به‌عنوان نمایندگان ایران شناخته شوند، سنی‌ها به‌عنوان جهادی‌ها یا مشتریان خلیج، علوی‌ها (Alawites) به‌عنوان شاخه‌های یک رژیم سقوط‌پذیر. جوامع کوچکتر مانند یازیدی‌ها (Yazidis)، مسیحیان و دروزی‌ها (Druze) نیز دوباره بین اردوهای مسلح بزرگ‌تر فشار می‌خورند.

این آتش‌سوزی پیشاپیش شعله‌ور شده است. در هفته‌های نخست جنگ منطقه‌ای اخیر، حدود یک میلیون نفر از منازل خود در لبنان فرار کردند؛ تنها در ماه مارس بیش از ۲۰۰٬۰۰۰ نفر به سوریه عبور کردند، بر اساس آمار آژانس پناهندگان سازمان ملل. دور دیگر از درگیری‌های قومی در عراق، سوریه و لبنان به معنای گورهای جمعی بیشتر، فضای وسیع‌تر برای دولت اسلامی (Islamic State) و دیگر افراط‌گرایان فرصت‌طلب برای بازسازی، و موجی دیگر از پناهندگان که از طریق اردن و ترکیه به سوی اروپا حرکت می‌کنند، خواهد بود.

واشنگتن باید ابتدا تخصصی را که از دست داده است، بازسازی کند. مقامات بیشتری که با سیاست شیعیان عراق، دین‌پذیری‌های لبنان، اقلیت‌های سوریه و نهادهای دینی منطقه آشنا هستند، می‌توانند سیم‌های حساس متعددی را که این دولت در مسیرشان قرار دارد، بهتر شناسایی نمایند. این تخصص باید راهنمای سیاست محتاطانه‌تری باشد: تسلیحات‌زدایی را به‌عنوان امری که می‌توان از واشنگتن با مهلت تحمیل کرد، متوقف کنید؛ از به‌کارگیری یک بازیگر منطقه‌ای برای فشار بر دیگری، حتی به‌عنوان تهدید، خودداری کنید؛ و به نهادهای عراقی و لبنانی فضایی بدهید تا ترتیبات منسجم و پایداری را که جوامع خودشان می‌توانند حفظ کنند، مذاکره نمایند.

حکمت ابوخاطر، دانشجوی دوره دکترا در مدرسه جکسون امور جهانی دانشگاه ییل (Yale’s Jackson School of Global Affairs) و تحلیلگر در مؤسسهٔ کوینسی برای سیاست‌گذاری مسئولانه (Quincy Institute for Responsible Statecraft) می‌باشد.