📌 چکیده
پس از یازده سال حضور نظامی ترکیه در شمال عراق، آنکارا و بغداد توافق کردند که نیروهای ترکیه به‌تدریج از کمپ باشیقا‑زیلکان خارج شوند، هرچند جدول زمانی قطعی تعیین نشده است. این خروج بخشی از روند صلح ترکیه با حزب کارگران کردستان (PKK) است، اما نشانگر پایان کلی حضور ترکیه در عراق نیست؛ آنکارا منافع مهمی در حوزه حمل‌ونقل نفت و گاز دارد و پایگاه‌های نظامی دیگری را حفظ می‌کند. هزینه‌های بالای نگهداری پایگاه دور از مرز ترکیه و حکم دادگاه فرانسه مبنی بر پرداخت ۱٫۴۷ میلیارد دلار به دولت فدرال عراق برای صادرات نفت کردستان، از عوامل اقتصادی فشاردهنده بر خروج ترکیه از باشیقا بوده‌اند. این تحول همزمان با انحلال PKK در مه ۲۰۲۵ و کاهش حضور نظامی ایالات متحده در عراق رخ می‌دهد و بازآرایی گسترده‌ای از حضور نظامی خارجی در این کشور را نشان می‌دهد.
ترکیه با وجود خروج قریب‌الوقوع از یک پایگاه کلیدی، حضور گسترده‌ای در عراق را حفظ می‌کند
پس از یازده سال حضور نظامی ترکیه، آنکارا و بغداد توافق کردند که نیروهای ترکیه به‌تدریج از کمپ باشیقا‑زیلکان (Bashiqa‑Zilkan) در شمال عراق خارج شوند؛ اما جدول زمانی قطعی تعیین نشده است.
این اعلامیه گامی مهم در میانهٔ فرایند صلح ترکیه با حزب کارگران کردستان (PKK) است؛ مسیری که بیش از چهل سال است درگیر جنگی با هزینه بیش از چهل هزار جان می‌باشد. اما این گام به‌وضوح نشانگر پایان گستردهٔ حضور ترکیه در عراق نیست؛ آنکارا منافع قابل توجهی در این کشور، به‌ویژه در حوزهٔ حمل‌ونقل نفت و گاز، دارد و پایگاه‌های نظامی دیگری را نیز در آن حفظ می‌کند.
چهار دهه مداخله نظامی ترکیه در عراق
ردپای نظامی ترکیه در عراق به سال ۱۹۸۴ بازمی‌گردد، زمانی که PKK شورش مسلحانهٔ خود را آغاز کرد و کوه‌های شمال عراق را پناهگاه انتخاب کرد. ترکیه با حمله به مواضع PKK در خاک خود، پایگاه‌های دائمی در عراق تأسیس کرد و در طول ادامهٔ درگیری، حضور خود را در شمال عراق برای ایمن‌سازی مرزهای ملی به کار گرفت؛ هدف جلوگیری از عبور مجدد جنگجویان PKK به خاک ترکیه بود.
چند دهه پس از آن، ترکیه به مبارزه با داعش به‌عنوان دلیل برپایی حضور در باشیقا در سال ۲۰۱۵ اشاره کرد. این استقرار توسط مجلس عراق محکوم شد و در اکتبر ۲۰۱۶ قطعنامه‌ای برای اعتراض به آن تصویب شد. در اوج حضور، ترکیه بین ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ سرباز را در این پایگاه مستقر کرد. علیرغم وعده‌های دوره‌ای آنکارا برای خروج، بغداد بارها حضور ترکیه را نقد کرد و حتی در یک مرحله تهدید کرد که موضوع را به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع دهد.
در حالی که ترکیه هم‌اکنون از باشیقا خارج می‌شود، سؤال اصلی دربارهٔ ادامهٔ حضور نظامی ترکیه در سایر نقاط کشور بی‌پاسخ مانده است.
نگرانی‌های اقتصادی محرک خروج
خروج ترکیه از باشیقا صرفاً مسألهٔ امنیتی نیست؛ مسئلهٔ مالی نیز نقش دارد. فاصلهٔ باشیقا از مرز ترکیه هزینهٔ نگهداری آن را نسبت به دیگر استقرارهای ترکیه گران‌تر کرده بود؛ این می‌تواند توضیح دهد که چرا این پایگاه، از میان بیش از صد پایگاه ترکیه، آسان‌ترین هدف برای معامله شد. علاوه بر این، حکم دادگاه فرانسه در مارس ۲۰۲۶ ترکیه را ملزم کرد که ۱٫۴۷ میلیارد دلار به دولت فدرال عراق در یک پروندهٔ داوری مرتبط با نفت کردستان بپردازد؛ این منازعه حول تسهیل غیرمجاز ترکیه برای صادرات نفت خام کردستان از طریق خط لولهٔ عراق‑ترکیه به بندر جیهان (Ceyhan) بود. بر اساس اظهارات مقامات عراقی و ترکیه، تحویل این پایگاه نشانگر پیشرفت عراق در اقدامات امنیتی خود است. با این حال، رها کردن یک پایگاه که دیگر از نظر عملیاتی نیازی به آن نیست، راهی کم‌هزینه برای آنکارا است تا حسن نیت خود را با بغداد بازسازی کند؛ این حسن نیت برای از سرگیری صادرات نفت و جبران خسارت مالی ضروری است. همان حسن نیت می‌تواند مسیر ایجاد جادهٔ توسعه عراق — یک راه‌پیمایی تجاری از عراق به اروپا از طریق ترکیه — را هموار سازد.
این خروج همزمان با دو تحول بزرگ دیگر رخ می‌دهد. PKK در مه ۲۰۲۵ اعلام انحلال کرد و در ژوئیه ۲۰۲۵ مراسم نمادین تسلیح‌زدایی برگزار کرد. به‌طور جداگانه، ایالات متحده حضور نظامی چنددههٔ خود را در عراق در حال کاهش است. این تحولات مشترک نشانگر بازآرایی گستردهٔ حضور نظامی خارجی در کشور است و نه تصمیمی منزوی از سوی ترکیه.
ایالات متحده باید دربارهٔ تغییر موضع ترکیه در عراق شفافیت طلب کند.