‏🔻 ۴/۴

علی لاریجانی، دبیر پیشین شورای عالی امنیت ملی که پیش از این این سمت را بر عهده داشته و نقش کلیدی در امضای توافق‌نامهٔ جامع ۲۵‑سالهٔ همکاری ایران و چین ایفا کرد (Fars News, ۱۷ مه)، نمونه‌ای از این پیوندهاست. انتصاب قالیباف نشانگر عزم جدی برای احیای این سند و اجرای آن است. علاوه بر نقش پارلمانی، قالیباف فرماندهٔ پیشین سپاه پاسداران است و هم‌اکنون سرپرست تیم مذاکرات ایران با ایالات متحده است. این ترکیب سه‌گانه به او امکان می‌دهد تا به‌صورت مؤثر در نظام‌های نظامی، سیاسی و اقتصادی هماهنگی ایجاد کند و موانع مانع همکاری با چین را برطرف سازد. با سپردن پرتفوی چین به قالیباف، ایران مذاکرات با واشنگتن را به همکاری با پکن پیوند زده و از این ابزار برای افزایش قدرت چانه‌زنی در برابر فشارهای آمریکا بهره می‌گیرد.

این تحولات نشان می‌دهد که توافق‌نامهٔ ۲۵‑سالهٔ ایران‑چین — که سرمایه‌گذاری چین در زیرساخت‌ها، نفت و حوزه‌های نظامی را در ازای نفت با تخفیف پیش‌بینی می‌کند — ممکن است سریع‌تر به‌کار گرفته شود. پس از کاهش تنش، چین می‌تواند سازندهٔ اصلی زیرساخت‌های آسیب‌دیدهٔ ایران گردد.

نتیجه‌گیری

نگاه به شرق ایران از یک استراتژی صرفاً اقتصادی به یک رویکرد جامع تبدیل شده است. این رویکرد که ریشه در ادبیات استراتژیک کشور دارد، بر این باور استوار است که نظام تک‌قطبی آمریکا در حال افول و جهان به سوی چندقطبی شدن می‌رود. ایران خود را به‌عنوان یک قدرت نوظهور در این صحنه می‌داند و بر لزوم «همسویی استراتژیک» با قدرت‌های شرقی برای تقویت موقعیت خود تأکید می‌کند. تحریم‌ها و انزوای بین‌المللی چین و روسیه را به تنها شریک‌های جدی تهران تبدیل کرده‌اند. از دیدگاه ایران، این همکاری‌ها می‌توانند هزینهٔ مواجههٔ واشنگتن با ایران را افزایش دهند.

روابط ایران با شرق بر پایهٔ مدل جدیدی از همکاری بدون تعهد شکل گرفته است. بخش قابل‌توجهی از افراد در ایران دریافتند که این درگیری، محدودیت‌های حمایت چین را آشکار کرده است. چین و روسیه حمایت‌های بیانی و سیاسی محدودی را به عنوان شریک به ایران ارائه کرده‌اند، اما هیچ تضمین امنیتی یا کمک عملی ارائه نکرده‌اند. این رویکرد، هرچند، کاملاً با نهادهای نظامی‑امنیتی ایران هم‌راستا است؛ این نهادها استقلال عملیاتی را بر اتحادهای محدود ترجیح می‌دهند. به همین دلیل، رهبران ایرانی به این نتیجه رسیده‌اند که این مشارکت‌ها، علیرغم محدودیت‌هایشان، بهترین و تنها گزینهٔ موجود برای بقا هستند.