تورم ساختاری: مبانی، ابهامات و راهکارها(4-1)

چرا همه کشورهای درحال‌توسعه تورم ساختاری ندارند؟

از دید ساختارگرایی، نباید بگوییم کشورهای درحال‌توسعه ذاتاً تورم ساختاری دارند و فقط کشورهای توسعه‌یافته ندارند بلکه حتی کشورهای توسعه یافته هم می‌توانند دچار تورم ساختاری شوند اما مهم دامنه و پایداری این تورم است در واقع هر کشوری می‌تواند با شوک انرژی، شوک غذایی، افزایش دستمزد، شوک عرضه، افزایش حاشیه سود یا کاهش ارزش پول مواجه شوند. تفاوت در این است که این شوک‌ها معمولاً به یک چرخه دائمی خودتقویت‌شونده تبدیل نمی‌شوند. در واقع پاسخ این سوال به نوعی پاسخ سوال بخش قبل هم هست. کشورهایی دچار تورم ساختاری نمی‌شوند که ویژگی‌های پیش‌گفته را نداشته باشند. در ادامه سعی خواهیم کرد این عوامل را مبسوط‌تر شرح دهیم.

مقاله باستین و همکاران(۲۰۲۴) در رابطه با رژیم‌های تورمی به‌جای دوگانه تورم‌زا/غیرتورم‌زا، از رژیم‌های تورمی صحبت می‌کند. رژیم تورم پایین، متوسط و بالا. در هر سه، تعارض توزیعی وجود دارد؛ تفاوت در نهادها و سازوکارهای انتشار و شاخص‌سازی(ایندکسینگ) است (10). قبلا نیز بر مبنای مقاله دیگری از این نویسندگان در این یادداشت این رژیم‌ها توضیح داده شده است. به عبارتی حتی کشوری با تورم اندک هم تعارض توزیعی دارد؛ اما این تعارض الزاماً به مارپیچ تورمی تبدیل نمی‌شود. پس چرا بعضی کشورهای درحال‌توسعه می‌توانند تورم نسبتاً پایدار داشته باشند؟

عامل اول: ساختار تولید متوازن‌تر
مهمترین عاملی که در بخش قبل هم به آن اشاره شد در یک اقتصاد دارای ساختار شکننده که یک یا چند کالای صادراتی غالب‌اند؛ واردات کالاهای واسطه‌ای و سرمایه‌ای ضروری است؛ ظرفیت تولید غذا محدود است؛ صنعت به ارز خارجی وابسته است؛ صادرات با رشد اقتصادی همگام نمی‌شود. رشد اقتصادی به واردات، ورادات به محدودیت تراز پرداخت، محدودیت تراز پرداخت به کاهش ارزش پول ملی و کاهش ارزش پول ملی به تورم می‌انجامد. یعنی خودِ رشد اقتصادی می‌تواند محدودیت ارزی ایجاد کند؛ اگر این رشد یک رشد با کیفیت و صادرات محور نباشد. در ادبیات پساکینزی، این همان ارتباط با محدودیت تراز پرداخت‌هاست.

اما اقتصادی که صادرات متنوع‌تر، ظرفیت صنعتی بالاتر، بهره‌وری بیشتر، زنجیره تولید داخلی عمیق‌تر و توان تأمین ارز بیشتر دارد، می‌تواند رشد کند بدون اینکه بلافاصله به دیوار محدودیت ارزی برخورد کند. پس یک دلیل مهم که برخی کشورهای درحال‌توسعه تورم مزمن ندارند این نیست که «بانک مرکزی آنها بهتر نرخ بهره تعیین می‌کند»، بلکه این است که ساختار تولید آنها کمتر مستعد تبدیل رشد به بحران ارزی است. چرا که ساختار تولید نامتوازن می‌تواند باعث شود کاهش ارزش پول هم‌زمان تورمی و رکودی باشد؛ ویژگی‌ای که در بسیاری از اقتصادهای در حال توسعه دیده شده است(11).
کاتالاکسی