Беларускі інстытут публічнай гісторыі

⚔️ Беларускі сцяг на полі Грунвальдскай бітвы

Беларусы збіралі подпісы пад петыцыяй, каб у музеі Грунвальдскай бітвы побач са сцягамі Польшчы, Літвы і Украіны з’явіўся і беларускі бел-чырвона-белы сцяг.

У бітве 15 ліпеня 1410 года ўдзельнічалі харугвы з беларускіх земляў, якія ўваходзілі ў склад войска Вялікага Княства Літоўскага пад камандаваннем вялікага князя Вітаўта. Аднак іх удзел дагэтуль не атрымаў належнага адлюстравання ні ў Беларусі, ні за яе межамі.

Пра загадкі Грунвальдскай бітвы, склад войска і беларускі след у гэтай падзеі распавядае гісторык, сябра БІПГ Цімафей Акудовіч — аўтар і вядоўца праграм «Вусы Скарыны» і «Сармацкі вус».

🎬 https://youtu.be/jHNQWnb3mlY

⚠️ Ігар Станкевіч: «У КДБ ёсць пытанні ў сувязі з ініцыятывай “Нацыя лідараў”»

14 ліпеня ў мінскай кватэры Ігара Станкевіча — сябра БІПГ, вядомага даследчыка сталінскіх рэпрэсій на Аршаншчыне і да нядаўняга часу дырэктара Інстытута — прайшоў ператрус з удзелам супрацоўнікаў КДБ. Знаёмых Станкевіча распытвалі пра адукацыйную ініцыятыву «Нацыя лідараў».

На гэтай пляцоўцы ён у 2022 годзе запусціў папулярны курс «Радавод» пра пошук уласных каранёў. Адбылося ўжо дзевяць патокаў, у кожным — ад 40 да 150 удзельнікаў.

Ператрусы з тымі ж пытаннямі прайшлі яшчэ як мінімум у трох чалавек, а таксама ў іх сваякоў і блізкіх. У 2024 годзе рэсурсы «Нацыі лідараў» былі ўключаныя КДБ у склад «экстрэмісцкага фармавання».

Станкевіч жыве ў вымушанай эміграцыі ў Польшчы. Сацсеткі яго ініцыятывы «Кабылякі. Расстраляныя ў Оршы» прызнаныя «экстрэмісцкімі», а сам даследчык абвешчаны ў вышук у Беларусі і Расіі.

15 ліпеня 1410 года адбылася Грунвальдская бітва — адна з самых важных у гісторыі ВКЛ.

Як рыхтавалі паход на Мальбарк? Чаму тэўтонцы не зразумелі плана саюзнікаў? Якую ролю ў бітве адыграў манеўр войска Вітаўта? І чаму пераможцы не здолелі выкарыстаць свой галоўны поспех?

Сабралі галоўнае пра Грунвальдскую бітву ў картках.

Ужо сёньня: Цётцы — 150!

15 ліпеня 1876 году нарадзілася Алаіза Пашкевіч (Цётка), паэтка, дзяячка нацыянальна-вызвольнага й сацыялістычнага руху пачатку ХХ ст.

На пачатку ХХ стагодзьдзя Алаіза Пашкевіч пад псэўданімам Гаўрыла з Полацку яна выдала кнігу «Скрыпка беларуская», а затым выпусьціла і кнігу «Хрэст на свабоду». Пазьней Цётка стала адной з заснавальніц першай беларускай газэты «Наша Доля». У 1915 годзе разам з аднадумцамі стварыла ў Вільні першую легальную школу з навучаньнем на беларускай мове.

Больш падзей у гісторыі Беларусі і сьвету ў гісторыі пад спасылкай: https://smarturl.click/jbYak

Беларусаў заклікаюць прыехаць 15 ліпеня на Грунвальдскае поле з бел-чырвона-белымі сцягамі

Ініцыятар петыцыі ўсталявання бел-чырвона-белага штандара на Грунвальдскім полі Юры Меляшкевіч заклікае беларусаў прыехаць на польскі фестываль «Dni Grunwaldu 2026» 15 ліпеня і падтрымаць ініцыятыву сваёй прысутнасцю і бел-чырвона-белымі сцягамі.

Перамога над Грунвальдам «сведчыць пра гістарычную справядлівасць, пра тую салідарнасць, якая прыносіць перамогу, гэта пра тое, як людзі могуць абараняць сваю зямлю, каб жыць на ёй так, як яны лічаць патрэбным. Гэта гісторыя поспеху, нашага сумеснага поспеху. І вельмі важны гістарычны ўрок, які трэба кожны раз паўтараць, памятаць і вучыцца браць адтуль гэты досвед салідарнасці», — мяркуе аўтар петыцыі.

Чытаць на сайце або без VPN.

🔫 У Кобрыне паказалі сцэну з праслаўленнем пераследу палякаў супрацоўнікамі НКВД

BGmedia апублікавала відэа перформансу, які адбыўся ў Кобрыне. У ім малады чалавек у форме НКВД распытвае жанчыну, ці не заўважала яна «засланых казачкоў з дзіўным акцэнтам», мяккім «д» і шыпячымі гукамі. Такім чынам стваральнікі пастаноўкі наўпрост абыгрываюць стэрэатыпныя асаблівасці польскага вымаўлення.

Фактычна такая сцэна апраўдвае пераслед людзей паводле нацыянальнай прыкметы і падае дзеянні НКВД у рамантызаваным выглядзе, нібы этнічныя чысткі былі чымсьці дапушчальным і правільным.

‼️Варта адзначыць, што падчас «польскай аперацыі» 1937–1938 гадоў (масавых рэпрэсій супраць палякаў і асоб польскага паходжання ў СССР) асобныя рэгіянальныя ўпраўленні НКВД сапраўды выяўлялі патэнцыйных ахвяр паводле польскага гучання прозвішчаў — у тым ліку выпісваючы іх з тэлефонных даведнікаў. Прозвішча магло стаць дастатковай падставай для арышту і наступных рэпрэсій.

🗺 Насельніцтва Беларусі, 1897–2026

BY Maps — адкрыты даследчы праект, які аб’яднаў на адной інтэрактыўнай мапе 130 гадоў дэмаграфічнай гісторыі Беларусі: ад перапісу 1897 года да афіцыйных ацэнак 2026-га.

Праект дазваляе прасачыць, як змяняліся колькасць і шчыльнасць насельніцтва краіны, абласцей, раёнаў, гарадоў і гарадскіх пасёлкаў, параўноўваць розныя гады і назіраць за канцэнтрацыяй насельніцтва ў Мінску і абласных цэнтрах.

На сайце таксама апублікаваныя дзесяць тэматычных даследаванняў — пра старэнне раёнаў, чарнобыльскі след, лёс малых гарадоў і іншыя дэмаграфічныя працэсы, — а таксама прагноз да 2075 года ў трох сцэнарыях. Даныя, разлікі і код праекта адкрытыя для праверкі.

🔗 https://by-population-maps.vercel.app/be

👨‍🎓 Лекцыя "Ад кааператыва да магістрата: беларуская традыцыя супольнага фінансавання"

Ужо сёння, 14 ліпеня, у Музеі Вольнай Беларусі адбудзецца лекцыя Цімоха Акудовіча "Ад кааператыва да магістрата: беларуская традыцыя супольнага фінансавання".

❓ Як беларусы стагоддзямі дзейнічалі разам, калі не маглі разлічваць на дзяржаву?

Складацца на агульную справу - традыцыя, якая на нашых землях значна старэйшая, чым можа падацца.

Цэхавыя брацтвы часоў ВКЛ, суполкі і таварыствы XIX стагоддзя, кааператыўны рух Заходняй Беларусі, касы ўзаемадапамогі беларусаў у пасляваеннай Польшчы і на эміграцыі - усё гэта звёны адной гісторыі: гісторыі пра тое, як супольнасць вучылася падтрымліваць сябе ўласнымі сіламі.

На лекцыі прасочаць гэтую традыцыю праз розныя эпохі і паглядзяць, што з гэтага досведу жыве сёння - і як выглядае яе сучасны працяг.

Напрыканцы распавядуць пра сучасны праект кааперацыі ў замежжы - Беларускія Магістраты.

Уваход - данаты ад 20 злотых.

📆 14.07 а 18.00
📍Музеі Вольнай Беларусі (Foksal 11)

🌹 У Ружанах археолагі знайшлі дзве вежы першапачатковага замка Сапег

Падчас археалагічных раскопак на тэрыторыі Ружанскага палацавага комплексу спецыялісты выявілі падмуркі дзвюх вежаў першапачатковага замка Сапег канца XVI — пачатку XVII стагоддзя, паведамілі ў Пружанскім райвыканкаме Брэсцкай вобласці.

Адну з іх — паўночна-ўсходнюю вуглавую — археолагі даследавалі яшчэ ў 1990-х гадах, а сёлета яе паўторна раскрылі для дэталёвага вывучэння канструкцыі.

Другую, паўднёвую вежу, знайшлі выпадкова падчас рэстаўрацыйных работ. Пасля археалагічных даследаванняў пацвердзілася, што першапачатковы замак Льва Сапегі меў тры вежы.

Паводле інвентарных апісанняў, у вуглавой вежы знаходзіўся кабінет Льва Сапегі, а ў паўднёвай — капліца. Абедзве вежы, як і ўвесь замак, выконвалі абарончыя функцыі.

Археалагічныя работы праходзяць паралельна з рэстаўрацыяй Ружанскага палаца, якая працягваецца з 2008 года. Да канца года спецыялісты плануюць вызначыць канцэпцыю музеефікацыі галоўнага корпуса. Пасля гэтага наведвальнікі змогуць прайсціся па яго тэрыторыі і ўявіць, як выглядаў замак у часы Льва Сапегі.

Як выглядала старое Берасце на месцы Брэсцкай крэпасці? Параўнанне 1823 і 2026 гадаў

Праект VisitBrest апублікаваў відэа, у якім параўноўваюцца рэканструкцыя старога Берасця ўзору 1823 года і сучасныя аэраздымкі тэрыторыі Брэсцкай крэпасці.

Аўтары паказалі, дзе знаходзіліся галоўныя вуліцы, касцёлы, кляштары і калегіумы старога Берасця, а таксама як змянілася гарадская прастора за апошнія два стагоддзі. Рэканструкцыя створана на аснове архіўных планаў, карт і гістарычных даследаванняў.

Стваральнікі падкрэсліваюць, што відэа носіць асветніцкі характар, а прадстаўленыя візуалізацыі з'яўляюцца мастацкай інтэрпрэтацыяй гістарычных матэрыялаў, а не дакладнай рэканструкцыяй.

▶️Відэа па спасылцы: https://youtu.be/y3APwLHiksk