چکیده
فقر یکی از مشکلات مهم اجتماعی است که ریشۀ بسیاری از نابسامانی های جوامع بشری به شمار می رود. بر این اساس همواره بخشی از اندیشه ها و آثار جامعه شناسان و اهالی ادبیات و هنر معطوف به آن بوده است. صمد بهرنگی از جمله نویسندگانی است که فقر در آثار او به عنوان نقطه مرکزی به شمار می رود. این پژوهش با هدف بازنمایی فقر در آثار صمد بهرنگی با روش تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. جامعۀ هدف پژوهش شامل تمامی داستان های صمد بهرنگی است که پس از مطالعه با بهره گیری از تکنیک تحلیل مضمون (تحلیل تماتیک) کدگذاری و مقوله بندی شدند. نتایج تحقیق مؤید بازنمود دو مقولۀ کلی فقر اقتصادی، فقر فرهنگی بودند. فقر اقتصادی شامل زیر مقوله های افعال سلبی و ایجابی اغنیا و پیامدهای فقرند. پیامدهای فقر نیز در دو مقولۀ پیامدهای عینی و ذهنی نمود یافته اند. هر کدام از این مقولات جزیی به مقولات خردتری تقسیم شده اند . فقر فرهنگی شامل عادت واره های اخلاقی، مناسک گرایی عرفی و مذهبی، کشاکش مکارم و رذایل اخلاقی، تکوین و فرسایش اجتماعی و بازنمود کنش از ناآگاهی تا قیام است. وجه سلبی افعال اغنیا در آثار صمد بهرنگی بسیار بیشتر از افعال ایجابی معدود آنان است و دوگانۀ فقیر و غنی در آثار صمد بهرنگی به عینه مشهود است.

واژگان کلیدی: بازنمایی؛ فقر؛ فقر اقتصادی؛ فقر فرهنگی؛ صمد بهرنگی