Зиёвуддин Раҳим китоблари

5️⃣2️⃣. O‘zlikni anglash va xudbinlikdan uzoq bo‘lish lozimligi (Odob-axloq darsidan audiolavha. O‘qituvchi: Ziyovuddin Rahim)

✅ Sizning ham farzandingiz bir nechta kitoblar muallifi, bolalar murabbiyi ustoz Ziyovuddin Rahim tomonidan o‘tiladigan odob-axloq darslarida qatnashishini istasangiz, quyidagi link orqali telegram guruhga a’zo bo‘lib, ro‘yxatdan o‘tishingiz mumkin:
📱https://t.me/farzandtarbiyasikursi

3-БОБ. ЯХШИЛИККА ТУРТКИ БЕРАДИГАН КУЧЛАР
 
Яхшилик фақат ташқи қарордан бошланмайди. Унинг асл манбаи қалбда бўлади. Қалб уйғоқ бўлса, инсон тўғриликка тез жавоб беради. Қалб суст бўлса, яхши ниятлар ҳам орқага сурилиб кетаверади. Шунинг учун ҳаётдаги энг катта бурилишлар кўпинча ички ҳолатда бошланади.
 
Кўп одамлар яхшиликни фақат ирода, тартиб ёки қаттиқ назорат билан ушлаб туриш мумкин, деб ўйлайди. Бу фикр маълум даражада тўғри. Лекин амални бардавом қиладиган нарса фақат ирода эмас. Унинг ортида қалб тириклиги, ният холислиги, Аллоҳга яқинлик ҳисси, имон кучи туриши керак. Акс ҳолда яхши ишлар бир муддат бошланади-да, кейин совиб қолади.
 
Шунинг учун бу бобда яхшиликка туртки берадиган асосий ички кучлар ҳақида сўз боради: ихлос, тақво, Аллоҳга яқинлик ҳисси, қалб тириклиги, руҳий уйғониш ва кучли имон. Зеро амални бошлайдиган ҳам, сақлаб турадиган ҳам, баракали қиладиган ҳам қалбдир.
 
3.1. ИХЛОС — ҲАР БИР ЯХШИЛИКНИНГ ЖОНИ
 
Инсон баъзан кўп иш қилади, лекин ичи бўш бўлади. Баъзан эса катта иш қилмагандек туюлади, аммо Аллоҳ наздида унинг қадри беқиёс бўлади. Нега? Чунки амалнинг улуғлиги ҳар доим унинг ташқи кўриниши билан ўлчанмайди. Унинг ҳақиқий вазни ичида нима борлигига боғлиқ. Ана шу ички ҳақиқатнинг номи ихлосдир.
 
Ихлос — амалнинг жони. Жонсиз бадан ҳаракат қила олмаганидек ихлоссиз яхшилик ҳам тирик бўлмайди. У ташқи томондан чиройли кўриниши, одамларга манзур бўлиши, ҳатто мақтов олиши мумкин. Лекин ичида “Аллоҳ учун” деган ният бўлмаса, баракаси ҳам, таъсири ҳам камаяди.
 
Кўпинча инсон яхшиликни қилаётганда ёки қилиб бўлгач синовга учрайди. Ният аввал софдек туюлади. Лекин мақтов эшитилганда, одамлар кўраётганини сезганда ёки ўзини бошқалардан яхшироқ деб ҳис қилганда амалнинг ранги ўзгара бошлайди. Шу ерда қалбда жуда нозик бурилиш юз беради: амал Аллоҳ учун бошланган бўлса ҳам, аста-секин нафс учун безатилишга ўтиб кетади.
 
Ихлоснинг аҳамияти шундаки, у инсонни одамлар нигоҳидан Аллоҳнинг розилигига кўчиради. Риё эса аксинча қилади: инсонни Аллоҳдан узоқлаштириб, одамлар фикрига ипсиз боғлаб қўяди. Ихлосли инсон яхшиликни одамлар кўрсин деб қилмайди. Кўрса ҳам, кўрмаса ҳам қилаверади. Чунки амалнинг ҳақиқий мукофоти қаердан келишини билади. Ихлоссиз инсон эса кўпинча одамлар эътибори бор жойда жонланади, ёлғиз қолганида эса сусаяди.
 
Бу ҳолатнинг илдизи нафсга бориб тақалади. Нафс мақтовни, кўринишни, “сен яхшисан” деган ҳисни ёқтиради. Шунинг учун баъзан инсон яхшиликни ўзи ҳақидаги яхши тасаввурни сақлаб қолиш учун қилади. Бу хавфли ҳолат. Чунки бундай одам амал қилаётгандек кўринади, аслида эса нафсини озиқлантираётган бўлади.
 
Қуръонда марҳамат қилинади:
 
“Ҳолбуки, улар фақат Аллоҳга, У зот учун динни холис қилган ҳолда ибодат қилишга буюрилган эдилар” (Баййина, 5).
 
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам эса бундай марҳамат қилганлар:
 
“Амаллар ниятларга боғлиқ” (Бухорий ва Муслим ривояти).
 
Демак, амалнинг қабулга яқинлиги ҳам, қалбга таъсири ҳам унинг ташқи суратидан олдин ички йўналишига боғлиқ.
 
Солиҳ салафлар амалдан кўра ниятни тўғрилашга кўпроқ аҳамият берганлар. Чунки улар амални кўпайтиришдан олдин уни тозалаш кераклигини яхши билганлар. Ният соф бўлмаса, кўп амал инсонни қутқармайди. Ният холис бўлса, оз амал ҳам баракага айланади.
 
Ихлоснинг ҳаётимизга таъсири жуда катта. Ихлосли инсон оз иш қилса ҳам бардавом бўлади. У тез чарчамайди. Чунки у одамларни рози қилиш юкини кўтармайди. Унинг юки битта: Аллоҳнинг розилиги. Ихлос қалбни енгиллаштиради, амални маъноли қилади, инсонни таққослаш азобидан халос этади. “Бошқалар нима қилди?”, “Ким қанча кўринди?”, “Кимга қанча олқиш бўлди?” деган ўйлар уни чалғитмайди.
 
Масалан, бир инсон ҳар куни бомдоддан кейин бир неча оят Қуръон ўқишни одат қилади. Бу ишини ҳеч ким билмайди. Уни ҳеч ким мақтамайди. Лекин у давом этади. Нега? Чунки уни ҳаракатга келтираётган куч — ихлос. Яна бир одам эса каттароқ ишни бошлайди, кўпчилик олдида фаол кўринади, лекин эътибор камайиши билан амали ҳам сўниб қолади. Бу эса ихлос етишмаслиги қанчалик оғир зарар эканини кўрсатади.
 
------------------------------------------------------------
Яхшиликнинг умри ихлос билан узаяди, қадри ихлос билан ошади, қабули ихлос билан умидли бўлади.
-----------------------------------------------------------
 
Ихлоссиз яхшиликнинг оқибати эса оғир. Бундай амал инсонни ичдан қуритади. Ташқаридан фаол, ичкаридан эса хаста бўлиб қолади. У яхши иш қилганидан кейин қалбида сукунат эмас, талаб пайдо бўлади: “Нега мени кўришмади? Нега қадрлашмади? Нега менга раҳмат айтишмади?” Демак, амал Аллоҳ учун эмас, эътироф учун қилинган бўлади. Ана шу талаб кучайган сари қалб озодлигини йўқотади.
 
Инсон ўзини синаб кўриши керак: яхшиликни ёлғиз қолганда ҳам худди одамлар орасидагидай қила оладими? Бирор солиҳ ишини ҳеч ким билмаса ҳам давом эттира оладими? Мақтов келмаса ҳам қадами сусаймайдими? Мана шу саволлар ихлоснинг ойнасидир. Бу саволларга жавоб ҳамиша осон бўлмаслиги мумкин, лекин айнан шу муҳосаба қалбни поклайди.
 
Ихлосни кучайтиришнинг амалий йўли ҳам бор. Аввало, ҳар бир яхши иш олдидан ниятни янгилаш керак. Қалбга: “Эй Аллоҳ, бу ишни Сенинг розилигинг учун қиляпман”, деб эслатиш лозим. Иккинчидан, баъзи яхши амалларни сир тутишни одат қилиш керак. Ҳамма яхшиликни ҳам кўрсатавериш шарт эмас. Яширин садақа, яширин дуо, яширин хизмат қалбни риёдан асрайди. Учинчидан, мақтовга чанқоқ қалбни тарбиялаш керак. Одамлар мақтаса ҳам, мақтамаса ҳам амалнинг қиймати ўзгармаслигини ўзимизга қайта-қайта эслатайлик. Тўртинчидан, дуо қилиш керак. Ихлос фақат ирода билан эмас, Аллоҳнинг тавфиқи билан ҳам мустаҳкамланади. Бешинчидан, амалдан кейин ҳам қалбни кузатилади. Чунки баъзан риё амалдан олдин эмас, кейин келади.
 
Яна бир муҳим ҳақиқат бор: ихлос дегани катта иш қилиш дегани эмас. Ихлос билан қилинган кичик амал ихлоссиз қилинган катта амалдан устун бўлиши мумкин. Бир яхши сўз, бир самимий дуо, бир холис ёрдам, бир инсоннинг дардини енгиллатиш — агар Аллоҳ учун бўлса, қалбни ҳам, ҳаётни ҳам ўзгартиради. Чунки Аллоҳ амалнинг ҳажмига эмас, қалбнинг ҳолатига қарайди.
 
Шунинг учун яхшиликка шошилишдан олдин унинг руҳини асраш керак. Бу руҳ ихлосдир. Чиройли кўринган ҳар бир иш тирик эмас. Тирик амал — ихлос билан қилинган амал. Агар қалбда холислик бўлса, оз амал ҳам нурга айланади. Агар ихлос бўлмаса, кўп амал ҳам зиғирча самара бермайди.
 
“Яхшиликка шошилинг” китобидан (Нашрга тайёрловчи: Зиёвуддин Раҳим, диний қўмита рухсати олинган)

1.2. НЕГА СОБИҚЛАР “МУҚАРРАБЛАР” ДЕБ УЛУҒЛАНГАН?
 
Қуръони каримда собиқлар жуда юксак сифат билан тилга олинади:
 
“Собиқлар — ўша собиқлардир. Ана ўшалар муқарраблардир” (Воқеа, 10–11).
 
Бунинг ўзиёқ уларнинг мартабаси нақадар баландлигини кўрсатади. Чунки муқарраблар — Аллоҳга яқин қилинган, Унинг раҳмати, розилиги ва иноятига сазовор бўлган бандалардир.
 
Нега айнан улар? Чунки яқинлик фақат яхши ният билан қўлга киритилмайди. У тирик қалб, тез жавоб, ихлосли амал ва пешқадамлик билан насиб бўлади. Аллоҳ таоло:
 
“Раббингизнинг мағфирати сари шошилинг” (Оли Имрон, 133), деб марҳамат қилади. Бу чақириқ яхшилик сари кечиктирмай юришга даъват қилади. Собиқлар ҳақни билибгина қўймаганлар, унга жавоб берганлар. Яхшиликни яхши кўрибгина қўймаганлар, уни амалга айлантирганлар. Ана шу руҳ уларни муқарраблар мақомига кўтарган.
 
Аллоҳга яқинлик сирларидан бири қалб ҳозирлигидир. Кўпчилик яхшиликни билади, лекин уни кейинга қолдиради. Кўпчилик ҳақни эшитади, лекин нафсини енгишга шошилмайди. Собиқлар эса қалбига тушган тўғри чақириқни совутмайди. Ҳақни сезса, жавоб беради; хато қилса, тавбага қайтади; яхшилик қилиш имкони туғилса, олға қадам ташлайди. Шунинг учун Аллоҳга яқинлик, кўпинча, тирик қалб эгалари насибаси бўлади.
 
Собиқларнинг муқарраблар деб улуғланишида ихлоснинг ҳам ўрни катта. Яқинликни амалнинг сонидан кўра руҳи белгилайди. Баъзан инсон кўп иш қилади, лекин ниятида риё ёки мақтовга мойиллик бўлади. Яна бири камроқ амал қилади, лекин қалби тоза, мақсади фақат Аллоҳ розилиги бўлади. Собиқлар одамлар кўзига кўриниш учун эмас, Раббига яқинлашиш учун олдинга чиқадилар. Шунинг учун уларнинг амалида барака, руҳида нур, йўлида таъсир бўлади.
 
Уларнинг вақтни қадрлагани ҳам бу мақомга сабаб бўлган. Улар фурсатни бой бермаганлар, тавбани кечиктирмаганлар, намозни ортга сурмаганлар, хайрли ишни эртага қолдирмаганлар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам марҳамат қилганлар:
 
“Яхши амалларга шошилинглар” (Муслим ривояти).
 
Инсон доим бир хил руҳий ҳолатда қолмайди. Фитналар, ғавғолар, бандлик ва ғафлат яхшиликка бўлган майлни сусайтириб қўйиши мумкин. Собиқлар ана шу ҳақиқатни эрта англаган бандалардир.
 
Бу ерда яна бир муҳим фарқ бор: Ҳар бир солиҳ инсон нажот топиши мумкин, лекин ҳар бир солиҳ инсон муқарраблар мақомига етавермайди. Чунки муқаррабликда алоҳида илгарилаш бор. Бу фақат гуноҳдан сақланиш эмас, яхшиликда пешқадам бўлишдир. Бу фақат бурчни адо этиш эмас, муҳаббат билан адо этишдир. Бу фақат “қиламан” деган даража эмас, “кечиктирмайман” деган даражадир. Шунинг учун ҳам собиқлар муқарраблардир.
 
Бу мақомга етишда нафсни енгиш ҳам катта ўрин тутади. Нафс кечиктиришни яхши кўради, енгил йўлни танлайди, ҳозирги роҳатни кейинги юксалишдан устун қўяди. Собиқлар эса нафснинг шу майлларига қарши чиққанлар. Улар учун ҳақиқат нафсдан устун бўлган. Улар роҳатни эмас, розиликни танлаганлар. Шунинг учун ҳам уларнинг йўли оғир бўлса-да, мақоми юксак бўлган.
 
-----------------------------------------------------------------------------
Муқарраблик катта шиорлар билан эмас, Аллоҳ сари кечиктирмай ташланган қадамлар билан қўлга киритилади.
-----------------------------------------------------------------------------
 
Муқарраблик деганда фақат охиратдаги мақом тушунилмайди. Бу дунёда ҳам унинг асари кўринади. Аллоҳга яқин инсоннинг ичида ўзига хос ҳузур, нур ва ҳушёрлик бўлади. Унинг қалби гуноҳга нисбатан сезгир, яхшиликка нисбатан тирик бўлади. У вақтни бошқачароқ танийди, ибодатга бошқачароқ қарайди, муносабатларда ҳам ўзини бошқачароқ тутади. Масалан, оддий одам учун бир намозни кечиктириш катта нарсадек кўринмаслиги мумкин, лекин Аллоҳга яқин қалб бундай сусткашликни оғир ҳис қилади. Чунки муқаррабликнинг сояси бу дунёдаёқ инсоннинг ҳушёрлигида, ниятида, амалида намоён бўлади.
 
Юқоридаги оятларда катта дарс бор: Аллоҳга яқинликни истаган инсон бефарқ яшай олмайди. У сусткашлик билан юра олмайди. У яхшиликни кечиктириб, кейин яқинликка умид қилиб ўтира олмайди. Яқинлик — жавобгар қалблар учун. Яқинлик — чақириқни эшитганда “лаббай” деб жавоб берадиганлар учун. Яқинлик — ниятни вақтида амалга айлантира оладиганлар учун.
 
Муқарраблар ҳақида ўқиб, фақат ҳавас қилиш кифоя эмас. Асосийси — уларнинг йўлидан улуш олиш. Кечиктирмай қилинган бир тавба, вақтида ўқилган бир намоз, ихлос билан берилган бир садақа, қалбдан айтилган бир узр — буларнинг ҳар бири инсонни муқарраблик сари бошлайди.
 
“Яхшиликка шошилинг” китобидан (Нашрга тайёрловчи: Зиёвуддин Раҳим, диний қўмита рухсати олинган)

1.1. “СОБИҚЛАР” ДЕГАНДА КИМЛАР ТУШУНИЛАДИ?
 
“Собиқлар” деганда шунчаки олдинда юрадиган ёки бошқалардан тезроқ ҳаракат қиладиган инсон тушунилмайди. Бу ерда гап ташқи тезлик ҳақида эмас, балки қалб ва амал пешқадамлиги ҳақида кетмоқда. Яъни, собиқлар ҳақни танишда, унга жавоб беришда, яхшилик қилишда, Аллоҳга яқинлашишда илгарилаган кишилардир. Аллоҳ таоло марҳамат қилади:
 
“Собиқлар — ўша собиқлардир. Ана ўшалар муқарраблардир” (Воқеа, 10–11).
 
Бу оят собиқлик Аллоҳга яқинликка олиб борадиган юксак руҳий мақом эканини кўрсатади.
Хўш, собиқлар кимлар? Аввало, улар ҳақни кўрганда кечиктирмай қабул қилганлардир. Кўпчилик ҳақиқатни билади, лекин унга дарҳол юрмайди. Кимдир ўйлаб юради, кимдир баҳона қилади, кимдир муҳитдан қўрқади, кимдир нафсини енголмайди. Собиқлар эса ҳақни англаса, ортга сурмайди. Яхшиликка чақириқни эшитса, эртага қолдирмайди. Шу руҳни Қуръон қуйидаги оят билан тарбиялайди:
 
“Раббингиздан бўлган мағфиратга шошилинг” (Оли Имрон, 133).
 
Демак, собиқлар яхшиликни маъқуллаб қўймайди, балки унга қадам ташлайди. Улар имонда ҳам пешқадам бўлганлар. Улар имонни шунчаки тил билан айтмаган, қалб билан қабул қилган, ҳаёти билан тасдиқлаган инсонлардир. Улар учун ҳақиқат назарий тушунча эмас, яшаладиган йўлдир. Имон ҳаётларининг марказида тургани учун қарашлари, қарорлари, вақтга муносабатлари, одамлар билан муомалалари ҳам бошқача бўлади.
 
Собиқлар солиҳ амалларда ҳам илгарилаганлар. Намозда, тавбада, дуода, садақада, илмда, хизматда, кечиришда, нафсни тийишда, ота-онага яхшилик қилишда, одамлар манфаати учун ҳаракат қилишда олдинда бўлганлар. Улар яхшиликни фақат яхши деб билмайди, балки уни бошлайди. Бошқалар кутганда улар юради. Бошқалар иккиланганда улар илдам қадам ташлайди. Бошқалар “кейин” деганда, улар “ҳозир” дейди.
 
-----------------------------------------------------------------
Собиқлик — Аллоҳ томон бошқалардан олдинроқ юриш.
-----------------------------------------------------------------
 
Собиқларнинг яна бир муҳим сифати — ихлос. Тез ҳаракат қилишнинг ўзи етарли эмас. Агар ният соф бўлмаса, фаоллик ҳам инсонни юксалтирмайди. Собиқлар одамларга кўриниш учун эмас, Аллоҳнинг розилиги учун ҳаракат қиладилар. Улар мақтов учун эмас, ҳақ учун интиладилар. Шунинг учун баъзи амаллари кўзга катта кўринмаслиги мумкин, лекин Аллоҳ наздида вазни оғир бўлади.
 
Собиқлар деганда фақат тарихда ўтган улуғ зотларни тушуниш нотўғри. Албатта, пайғамбарлар, саҳобалар ва солиҳлар собиқликнинг энг юксак намуналаридир. Лекин собиқлик эшиги фақат уларга хос эмас. Ҳар бир замонда, ҳар бир инсон ҳаётида ҳам собиқликка интилиш мумкин. Бугун ким ҳақни кечиктирмаса, ким тавбани ортга сурмаса, ким яхшиликни куттирмаса, ким хайрга биринчи бўлиб қадам ташласа, ўша инсон собиқликдан улуш олган бўлади. Шу маънода Абу Бакр розияллоҳу анҳунинг ҳаққа кечиктирмай жавоб берганлари собиқликнинг энг ёрқин намунасидир.
 
Бу ерда яна бир нозик жиҳат бор: собиқлар шошқалоқ эмас. Улар тартибсиз, ҳиссиётга берилган, ўйламай иш қиладиган одамлар эмас. Аксинча, улар ҳикматли тезлик соҳибларидир. Улар тўғри ишни ўз вақтида қилишни биладилар. Яхшиликни кечиктирмайдилар, лекин ҳовлиқмайдилар. Қарорни чўзмайдилар, лекин тартибни ҳам бузмайдилар. Шунинг учун собиқлик шунчаки тезлик эмас, қалб уйғоқлиги, ният поклиги ва амалдаги аниқликдир.
 
Бугунги ҳаётимизда собиқлик қандай кўринади? Баъзан у жуда кичик, лекин ҳал қилувчи амаллардан бошланади: биринчи бўлиб салом бериш, биринчи бўлиб узр сўраш, ота-она ҳолидан хабар олишни кечиктирмаслик, намозга шошилиш, хайрли ишни куттирмасдан қилиш, қалбга келган тавбани совутмаслик. Масалан, бир фарзанд ичида “отамга қўнғироқ қилай” деган ниятни эртага сурмай, шу заҳоти бажарса, бу ҳам собиқлик руҳидан улушдир. Бир инсон хатосини тан олиб, узрни кечиктирмаса, бу ҳам собиқлик аломатидир. Демак, собиқлик фақат катта майдонларда эмас, кундалик ҳаётда ҳам кўринади.
 
Собиқлар ҳақида ўқиганда инсон фақат ҳавас билан тинглаб қолмаслиги керак. Асосий савол шу: менинг ҳаётимда собиқликнинг қайси белгиси бор? Мен ҳақни билиб туриб кечиктирмаяпманми? Яхшиликни ҳис қилиб туриб ортга сурмаяпманми? Ёки қалбимга тушган тўғри чақириққа жавоб беряпманми?
 
Собиқлик бир кунда қўлга кирмайди. Лекин ҳар куни унга бир қадам яқинлашиш мумкин. Ким яхшиликни куттирмаса, ҳақни кечиктирмаса, ниятини амалга айлантирса, у собиқлар йўлидан узоқ эмас.
 
“Яхшиликка шошилинг” китобидан (Нашрга тайёрловчи: Зиёвуддин Раҳим, диний қўмита рухсати олинган)

БУГУНГИ ИНСОННИ СЕКИНЛАШТИРАЁТГАН АСОСИЙ ОМИЛЛАР
 
Шу ўринда бир савол туғилади: нега бугунги инсон яхши ният қилса ҳам кўп ҳолларда секин ҳаракатланади? Нега у билиб туриб кечикади? Нега у орзу қилади, лекин бардавом юра олмайди?
 
Бугунги инсоннинг муаммоси фақат вақт камлиги эмас. Кўп ҳолларда асл муаммо — кучнинг сочилиб кетганидир. Инсон банд, лекин ҳаракатлари самарасиз; чарчаган, лекин ишидан қониқмаган; кўп нарсани билади, аммо кам ҳаракат қилади. Ниятлари, режалари, орзулари бор, лекин ичида барибир бир секинлик ва оғирлик сезилади. Бу ҳолат тасодифий эмас. Уни юзага келтираётган омиллар бор. Инсон уларни танимаса, ўзини айблаб юраверади, лекин аслида нима уни секинлаштираётганини англамай қолади.
 
Биринчи омил — диққат бўлиниши. Илгари инсон эътиборини бўлувчи нарсалар чекланган эди. Бугун эса бир кун ичида юзлаб хабар, тасвир, овоз ва чақириқлар уни ўраб туради. Ақл бир ишга чуқур киришмасдан туриб, бошқа томонга бурилиб кетади. Инсон иш қилаётгандек кўринади, аммо ичида ўнлаб йўналишларга бўлиниб кетган бўлади. Бу ҳолат катта ишларга, чуқур тафаккурга, баракали ибодатга, изчил меҳнатга халақит беради. Чунки юксалиш учун фақат вақт эмас, бир ерга жамланган диққат ҳам керак.
 
Иккинчи омил — ортиқча ахборот. Ахборотнинг ўзи ёмон эмас. Лекин у ҳаддан ошса, инсонни бойитиш ва руҳлантириш ўрнига елкасидан босиб қўяди. Бугун одамлар кўп нарсани ўқийди, кўради, эшитади, лекин ҳаммасини ҳазм қила олмайди. Натижада ақлда тўлиб кетиш, қалбда чарчоқ, амалда эса сусткашлик пайдо бўлади. Инсон гўё кўп билгандек бўлади, лекин аниқ бир ишга киришишга келганда куч тополмайди. Шу тариқа у маълумотли, лекин амалсиз одамга айланиб қолади.
 
Учинчи омил — экранга боғланиб қолиш. Экран инсон ҳаётини енгиллаштирувчи восита бўлиши керак эди. Лекин кўп ҳолларда у вақт, диққат ва иродани ўз домига тортувчи муҳитга айланиб қолди. Майда қизиқишлар, битмас-туганмас кузатувлар, кераксиз айланишлар инсоннинг энг сермаҳсул соатларини тортиб олади. Энг оғриқли жиҳати шундаки, бу йўқотишнинг хатолиги сезилмайди. Шунинг учун у осон такрорланади. Оз-оздан вақт ўтади, натижада катта мақсадлар майда-майда бўлакларга бўлиниб кетади.
 
Бу ҳолатни бугун кўпчилик яхши танийди. Бир талаба ёки бир ёш йигит “ўн дақиқа телефон билан машғул бўламан”, деб ўтиради. Кейин бир хабар, яна бир видео, яна бир саҳифа, яна бир кузатув келади. Натижада ярим соат, бир соат, баъзан ундан ҳам кўпроқ вақт ўтиб кетади. Кейин эса у чарчаганини ҳис қилади, лекин бирон фойдали иш қилмаган бўлади. Вақт кетган, диққат сочилган, қалб хиралашган бўлади. Демак, экраннинг зиёнли томони фақат вақтни олишда эмас, иродани парчалаб юборишида ҳамдир.
 
Тўртинчи омил — кечиктириш одати. Бугун кўпчилик нима қилиш кераклигини билади, лекин қачон қилиш кераклигида алданади. “Ҳозир эмас, кейин”, “Бугун эмас, эртага”, “Шошилмасам ҳам бўлади” деган ички овозлар инсонни катта тўсиқларсиз ҳам ортга суриб боради. Бу одат бир кунда пайдо бўлмайди. У майда суришлардан бошланади, кейин хулққа айланади. Бугун бир яхши иш кечикади, эртага яна бири. Шу тариқа ният билан амал ўртасидаги масофа кенгайиб боради.
 
Бешинчи омил — қўрқув ва иккиланиш. Кўп одамлар секин юраётганининг сабаби дангасалик эмас, ички қўрқувдир. Улар бошлашдан, хато қилишдан, одамлар фикридан, ўзгаришдан қўрқади. Шунинг учун биринчи қадам олдида тўхтаб қолади. Ташқаридан бу сокинликка ўхшаб кўринади, аслида эса ичидаги тортишув унинг кучини сўндираётган бўлади. Қўрқувнинг энг хавфли томони шундаки, у баъзан эҳтиёткорлик кўринишида намоён бўлади. Ҳолбуки, кўп ҳолларда бу эҳтиёткорлик эмас, орқага чекинишдир.
 
Олтинчи омил — комфортга ўрганиб қолиш. Инсон табиатан осонликни яхши кўради. Нафс қийин, лекин баракали йўлдан кўра енгил, аммо самарасиз йўлни афзал кўради. Шунинг учун кўп одамлар ўзгаришни истаса ҳам ўрганиб қолган ҳолатини бузгиси келмайди. Янги одатни бошлаш, хатони тан олиш, тавба қилиш, илмга кириш, интизомли яшаш — буларнинг барчаси ички силкинишни талаб қилади. Кўпчилик ана шундан қочади. Натижада ҳаётда тинчликка ўхшаш, лекин аслида турғунлик даври ҳукм суради.
 
Еттинчи омил — маъно сусайиши. Инсон нима учун яшаяпти, нега меҳнат қиляпти, нимага интилаяпти — шу саволларга жавоби сусайса, ҳаракати ҳам заифлашади. Бугун кўпчиликда ҳаракат бор, лекин ички маъно бўш. Ишлайди, югуради, ҳаракат қилади, аммо нега қилаётганини теран ҳис қилмайди. Бу эса уни тез чарчатади. Чунки маъносиз ҳаракат оғирликка айланади. Яхшиликка интилиш учун эса ички маъно, юксак ният ва қалбни тортадиган мақсад керак.
 
Саккизинчи омил — руҳий парвариш камайиши. Қалб ҳам парвариш истайди. Агар у зикр, тафаккур, дуо, тавба, сукут ва муҳосаба билан озиқланмаса, аста-секин қотиб боради. Қотган қалб яхшиликни билади, лекин унга тез жавоб бермайди. У совийди, секинлашади, бефарқлашади. Бугунги инсон ташқи ишларига кўп эътибор беради, лекин қалбига кам вақт ажратади. Натижада ташқи фаоллик бор, ички тириклик эса сусаяди.
 
Тўққизинчи омил — муҳит таъсири. Суст, бефарқ, кечиктирувчи муҳитда ғайратли бўлиш қийин. Агар инсон атрофидаги одамлар катта мақсадларсиз, чалғитувчи одатлар билан, вақтини енгил нарсаларга сарфлаб яшаса, у ҳам билмасдан шу суръатга мослашиб боради. Шунинг учун баъзан муаммо фақат инсоннинг ўзида эмас, муҳитида ҳам бўлади. Эзгу муҳит руҳлантиради, суст муҳит эса ортга тортади.
 
Бу омилларнинг барчаси бир ҳақиқатга далолат қилади: бугунги инсонни секинлаштираётган нарса нафақат ташқаридан, балки ичкаридан ҳам келмоқда. Шунинг учун ечим ҳам фақат режа ёки вақт бошқарувида эмас. Ечим — қалбни уйғотиш, диққатни йиғиш, муҳитни тўғрилаш, ортиқча нарсалардан воз кечиш, ниятни аниқлаш ҳамда кичик, лекин қатъий қадамлар билан қайта ҳаракатга келишдадир.
 
Инсонни секинлаштирган нарсалар қанча кўп бўлмасин, бу унинг йўли бутунлай тўсилганини англатмайди. Аксинча, у бу омилларни таниса, ўзини қайта тиклашни бошлайди. Чунки даво ҳам дардни танишдан бошланади.
 
“Яхшиликка шошилинг” китобидан

Диний идоранинг Муфтий.уз иловасига "Қуръон - қалблар шифоси" китоби қўйилибди. Аллоҳ мазкур китобни халқимиз учун фойдали қилсин.

ЭЪЛОН! Яқинда нашрдан чиққан “Вақт қотиллари” китобининг электрон вариантини e-hilolnashr.uz сайти орқали харид қилишингиз мумкин: https://e-hilolnashr.uz/book/vakt-kotillari-umrni-ugirlovci-zamonavij-illatlar

Ё Аллоҳ, бу ёмғирларни биз учун фойдали, баракали, давомли қил! Минтақамизни сероб қил, устимизга баракаларингни ёғдир, халқимизни Ўзингга итоатли, ихлосли, содиқ миллатлардан қил, бизларга икки дунё офиятини бер.

👉 https://t.me/ziyovuddinrahimkitoblari

“Идрок” ўқув марказимизнинг Назарбек филиалида таъмирлаш ишлари якунига етиб қолди. Аллоҳ насиб қилса, яқин кунларда ишга туширилади.

Курсларга қабул аллақачон бошланган. Ўзингизга муносиб курсни олдиндан банд қилинг. Мурожаат учун: +998976669899

Курсларга ёзилиш учун: 👉 https://t.me/Idrokadmin3

Назарбек филиали Телеграм канали: 👉 https://t.me/idrokmarkaziNZR4

Манзил: Зангиота тумани, Қирғизар МФЙ, Назарбек кўчаси, 7-уй.

Назарбек тарафда яшайдиган таниш-билишлар бўлса, хабарни юбориб қўйсангиз, фойдадан холи бўлмайди, деб ўйлаймиз.

1.1. ЭКРАНГА ЭГИЛГАН БОШЛАР – АСРИМИЗНИНГ РАМЗИЙ МАНЗАРАСИ
 
Тарих китобини варақласангиз, инсоният ҳамиша нимагадир талпиниб яшаганига гувоҳ бўласиз. Бироқ бугунги кун кишисининг талпиниши аввалгиларга ўхшамайди: унинг боши пастга эгилган. У теран тафаккурга толгани учун эмас, муқаддас битиклар мутолааси билан банд бўлгани учун ҳам эмас, балки кафтидаги совуқ ойнага тикилиб тургани учун шу ҳолга келган. Экранга қарамлик  шунчалар кенг қулоч ёйдики, энди у кимнингдир шахсий камчилиги эмас, бутун бошли  даврнинг  асосий  тимсолларидан биридир.
 
Атрофга назар солинг: бекатда автобус кутаётган йўловчида, кўчадан ўтиб бораётган ёшларда, ишхонада ёнма-ён ўтирган ҳамкасбларда, ҳатто кечки дастурхон атрофида жам бўлган оилада ҳам шу манзарага гувоҳ бўласиз. Гўёки одамлар бир маконда яшайди-ю, бир лаҳзанинг ичига сиғмайди. Нигоҳлар ён-атрофдаги тирик инсонлардан узилиб, телефон ичидаги  чексиз оқимга боғланган.
Одамлар ўртасига тушадиган биринчи кўринмас девор кўпинча ана шу пастга эгилган нигоҳдан бошланади.
 
Энг ташвишли жиҳати шундаки, бу манзара энди бизга ғайриоддий туюлмай қўйди. Катталар сўзлаганда, уларниодоб билан эшитиб ўтириш ота-боболаримиз учун  тарбиянинг алифбоси эди. Оилавий дастурхон шунчаки қорин тўйдириладиган жой эмас, балки бир-биридан ҳол-аҳвол сўраладиган, фарзанднинг ички кечинмалари пайқаладиган, меҳр улашиладиган даргоҳ ҳисобланарди.
Бугун кўп хонадонларда таом бирга тановул қилинади, аммо лаҳза бирга яшалмайди. Кимдир қисқа видеолар уммонига ғарқ, кимдир навбатдаги хабарга жавоб ёзиш билан овора, яна кимдир ижтимоий тармоқ лентасини бемақсад силжитиб ўтиради. Даврада инсон бор, лекин унинг иссиқ тафти аста-секин сўниб бормоқда.
 
Бу  фақат жисмоний ҳолат билан боғлиқ эмас. Бу – одамларда  диққат маданияти ва руҳий мувозанат ўзгариб бораётганининг белгисидир. Тез-тез такрорланадиган қисқа ва ёрқин рағбатлар мияни доимий янгилик кутувчи ҳолатга ўргатади. Тўхтовсиз янгиланиб турадиган тасвирлар ва кутилмаган хабарлар диққатни теранликдан юлиб олиб, юзакиликка тортади. Шу маънода экранга эгилган бош нафақат зоҳирий манзара, балки ички тартибимизда нимадир силжиганининг кўзга кўринган белгиси ҳамдир.
 
Ахборот яқинлашди, лекин сукут узоқлашди. Алоқа воситалари кўпайди, аммо жонли муносабатлар озайди. Имкониятлар ортган сари, қалбимизнинг тиниқлиги оғир синовларга дуч келмоқда.
 
Айтинг-чи, биз экранга тикилиб  қолдикми ёки ҳаётимизнинг жамики ички ритми  шу совуқ ойнага мослашиб улгурдими?
 
🕰 ЗАМОН НАФАСИ: “ФАЙЗИ КЎТАРИЛГАН ДИЙДОР”
 
Баҳорнинг илиқ оқшомларидан бири. Сўлим бир ҳовлидаги сўри устига хонтахта қўйилган, чойнакда кўк чой дамланган. Турмуш ташвишлари сабаб сўнгги пайтларда кам кўришаётган уч қадрдон вақт топиб бир дастурхон атрофида жам бўлишди. Илгари бундай дийдорлашувларда қучоқ очиб кўришилар, ёшликнинг беғубор хотиралари эсланар, суҳбат қизиб, фақат яқин дўстларга хос бўлган жарангдор кулги бутун ҳовлини тўлдирарди.
 
Аммо бу сафар муҳит кутилмаган тус олди. Ҳали пиёлага чой қуйилмай туриб, дўстлардан бирининг чўнтагида телефон овоз берди. У шоша-пиша: “Бир сония, муҳим хабар келибди”, дегандек ишора қилди-ю, телеграмдаги қайсидир гуруҳга шўнғиб кетди. Ўртага ноқулай сукут чўкди. Бу жимликдан ўнғайсизланган иккинчи дўст ҳам, гўё ўзини банд қилиб кўрсатиш учун ижтимоий тармоқни очди. У кимнингдир тўй видеоларини томоша қилиб, ора-сира мийиғида кулиб қўярди. Учинчиси эса дўстларининг аҳволини кўриб, чуқур хўрсинди-да, охири ўзи ҳам ижтимоий тармоқдаги навбатдаги баҳсга киришиб кетди.
 
Пиёладаги чой совиди, иссиқ ноннинг ҳарорати қайтди. Уч қадрдон вақти-вақти билан  экрандан бош кўтариб: “Ҳа, яна нима гаплар? Ишлар яхшими?” деб қўйишар, аммо нигоҳлар  бир-бири билан тўқнашмас эди. Жавоблар ҳам “Худога шукр, бўлади” деган қисқа жумлалардан нарига ўтмасди. Уч  қадрдон  бир даврада ўтирган бўлишса-да,  уч хил виртуал оламда сарсон эдилар. Икки соатлик “дийдор” тугаб, тарқалишаётганда: “Мазза қилиб ўтирдик-а, яна тез-тез йиғилиб турайлик”, дейишди. Аслида  ўша кеч  улар ўзларини бир лаҳзанинг ичида яшаш саодатидан маҳрум қилдилар.  Бошлари экранга шу қадар қаттиқ эгилган эдики, қаршисида ўтирган  инсон кўзидаги соғинчни, наинки соғинч,  юрагидаги дардни ҳам илғамай қолишди. Қимматли фурсатлар шунчаки қўлдан чиқди.
 
“Экранга эгилган бошлар” китобидан (Нашрга тайёрловчи: Зиёвуддин Раҳим, муҳаррир: Алишер Назар)

Тарбия дарсимизда ўқиган илк ўқувчилар институтларга кириб, у ерда ҳам яхши натижалар қайд этишмоқда. Бунинг учун улар уч-тўрт, беш-олти йиллаб сабр билан ўқишди. Ҳозир ҳам ўқишда давом этишмоқда. Муваффақият ўз-ўзидан келмайди. Бунда тартиб, интизом, сабр, матонат, шароит ва холислик муҳим ўрин тутади. Ота-она, устоз ва болада юқорида саналанган жиҳатлар топилса, меҳнатнинг самараси кўринади.

Сизнинг ҳам фарзандингиз жамиятда ўз ўрнини топишини, миллат учун фойдали инсон бўлишини истасангиз, курсимизга қўшилиш имкони бор.

Мурожаат учун: @Ziyovuddin

✍️ Курсда қатнашиш учун рўйхатдан ўтиш ва батафсил маълумот учун биз билан боғланинг: @Ziyovuddin

✍️ Бир нечта китоблар муаллифи, болалар мураббийи устоз Зиёвуддин Раҳим томонидан ўтиладиган одоб-ахлоқ дарсларида фарзандингиз қатнашишини истасангиз, қуйидаги линк орқали телеграм гуруҳга аъзо бўлиб, рўйхатдан ўтишингиз мумкин: https://t.me/farzandtarbiyasikursi

✍️ Бир нечта китоблар муаллифи, болалар мураббийи устоз Зиёвуддин Раҳим томонидан ўтиладиган одоб-ахлоқ дарсларида фарзандингиз қатнашишини истасангиз, қуйидаги линк орқали телеграм гуруҳга аъзо бўлиб, рўйхатдан ўтишингиз мумкин: https://t.me/farzandtarbiyasikursi

👉 https://t.me/ziyovuddinrahimkitoblari