1.1. ЭКРАНГА ЭГИЛГАН БОШЛАР – АСРИМИЗНИНГ РАМЗИЙ МАНЗАРАСИ
 
Тарих китобини варақласангиз, инсоният ҳамиша нимагадир талпиниб яшаганига гувоҳ бўласиз. Бироқ бугунги кун кишисининг талпиниши аввалгиларга ўхшамайди: унинг боши пастга эгилган. У теран тафаккурга толгани учун эмас, муқаддас битиклар мутолааси билан банд бўлгани учун ҳам эмас, балки кафтидаги совуқ ойнага тикилиб тургани учун шу ҳолга келган. Экранга қарамлик  шунчалар кенг қулоч ёйдики, энди у кимнингдир шахсий камчилиги эмас, бутун бошли  даврнинг  асосий  тимсолларидан биридир.
 
Атрофга назар солинг: бекатда автобус кутаётган йўловчида, кўчадан ўтиб бораётган ёшларда, ишхонада ёнма-ён ўтирган ҳамкасбларда, ҳатто кечки дастурхон атрофида жам бўлган оилада ҳам шу манзарага гувоҳ бўласиз. Гўёки одамлар бир маконда яшайди-ю, бир лаҳзанинг ичига сиғмайди. Нигоҳлар ён-атрофдаги тирик инсонлардан узилиб, телефон ичидаги  чексиз оқимга боғланган.
Одамлар ўртасига тушадиган биринчи кўринмас девор кўпинча ана шу пастга эгилган нигоҳдан бошланади.
 
Энг ташвишли жиҳати шундаки, бу манзара энди бизга ғайриоддий туюлмай қўйди. Катталар сўзлаганда, уларниодоб билан эшитиб ўтириш ота-боболаримиз учун  тарбиянинг алифбоси эди. Оилавий дастурхон шунчаки қорин тўйдириладиган жой эмас, балки бир-биридан ҳол-аҳвол сўраладиган, фарзанднинг ички кечинмалари пайқаладиган, меҳр улашиладиган даргоҳ ҳисобланарди.
Бугун кўп хонадонларда таом бирга тановул қилинади, аммо лаҳза бирга яшалмайди. Кимдир қисқа видеолар уммонига ғарқ, кимдир навбатдаги хабарга жавоб ёзиш билан овора, яна кимдир ижтимоий тармоқ лентасини бемақсад силжитиб ўтиради. Даврада инсон бор, лекин унинг иссиқ тафти аста-секин сўниб бормоқда.
 
Бу  фақат жисмоний ҳолат билан боғлиқ эмас. Бу – одамларда  диққат маданияти ва руҳий мувозанат ўзгариб бораётганининг белгисидир. Тез-тез такрорланадиган қисқа ва ёрқин рағбатлар мияни доимий янгилик кутувчи ҳолатга ўргатади. Тўхтовсиз янгиланиб турадиган тасвирлар ва кутилмаган хабарлар диққатни теранликдан юлиб олиб, юзакиликка тортади. Шу маънода экранга эгилган бош нафақат зоҳирий манзара, балки ички тартибимизда нимадир силжиганининг кўзга кўринган белгиси ҳамдир.
 
Ахборот яқинлашди, лекин сукут узоқлашди. Алоқа воситалари кўпайди, аммо жонли муносабатлар озайди. Имкониятлар ортган сари, қалбимизнинг тиниқлиги оғир синовларга дуч келмоқда.
 
Айтинг-чи, биз экранга тикилиб  қолдикми ёки ҳаётимизнинг жамики ички ритми  шу совуқ ойнага мослашиб улгурдими?
 
🕰 ЗАМОН НАФАСИ: “ФАЙЗИ КЎТАРИЛГАН ДИЙДОР”
 
Баҳорнинг илиқ оқшомларидан бири. Сўлим бир ҳовлидаги сўри устига хонтахта қўйилган, чойнакда кўк чой дамланган. Турмуш ташвишлари сабаб сўнгги пайтларда кам кўришаётган уч қадрдон вақт топиб бир дастурхон атрофида жам бўлишди. Илгари бундай дийдорлашувларда қучоқ очиб кўришилар, ёшликнинг беғубор хотиралари эсланар, суҳбат қизиб, фақат яқин дўстларга хос бўлган жарангдор кулги бутун ҳовлини тўлдирарди.
 
Аммо бу сафар муҳит кутилмаган тус олди. Ҳали пиёлага чой қуйилмай туриб, дўстлардан бирининг чўнтагида телефон овоз берди. У шоша-пиша: “Бир сония, муҳим хабар келибди”, дегандек ишора қилди-ю, телеграмдаги қайсидир гуруҳга шўнғиб кетди. Ўртага ноқулай сукут чўкди. Бу жимликдан ўнғайсизланган иккинчи дўст ҳам, гўё ўзини банд қилиб кўрсатиш учун ижтимоий тармоқни очди. У кимнингдир тўй видеоларини томоша қилиб, ора-сира мийиғида кулиб қўярди. Учинчиси эса дўстларининг аҳволини кўриб, чуқур хўрсинди-да, охири ўзи ҳам ижтимоий тармоқдаги навбатдаги баҳсга киришиб кетди.
 
Пиёладаги чой совиди, иссиқ ноннинг ҳарорати қайтди. Уч қадрдон вақти-вақти билан  экрандан бош кўтариб: “Ҳа, яна нима гаплар? Ишлар яхшими?” деб қўйишар, аммо нигоҳлар  бир-бири билан тўқнашмас эди. Жавоблар ҳам “Худога шукр, бўлади” деган қисқа жумлалардан нарига ўтмасди. Уч  қадрдон  бир даврада ўтирган бўлишса-да,  уч хил виртуал оламда сарсон эдилар. Икки соатлик “дийдор” тугаб, тарқалишаётганда: “Мазза қилиб ўтирдик-а, яна тез-тез йиғилиб турайлик”, дейишди. Аслида  ўша кеч  улар ўзларини бир лаҳзанинг ичида яшаш саодатидан маҳрум қилдилар.  Бошлари экранга шу қадар қаттиқ эгилган эдики, қаршисида ўтирган  инсон кўзидаги соғинчни, наинки соғинч,  юрагидаги дардни ҳам илғамай қолишди. Қимматли фурсатлар шунчаки қўлдан чиқди.
 
“Экранга эгилган бошлар” китобидан (Нашрга тайёрловчи: Зиёвуддин Раҳим, муҳаррир: Алишер Назар)