1.2. НЕГА СОБИҚЛАР “МУҚАРРАБЛАР” ДЕБ УЛУҒЛАНГАН?
 
Қуръони каримда собиқлар жуда юксак сифат билан тилга олинади:
 
“Собиқлар — ўша собиқлардир. Ана ўшалар муқарраблардир” (Воқеа, 10–11).
 
Бунинг ўзиёқ уларнинг мартабаси нақадар баландлигини кўрсатади. Чунки муқарраблар — Аллоҳга яқин қилинган, Унинг раҳмати, розилиги ва иноятига сазовор бўлган бандалардир.
 
Нега айнан улар? Чунки яқинлик фақат яхши ният билан қўлга киритилмайди. У тирик қалб, тез жавоб, ихлосли амал ва пешқадамлик билан насиб бўлади. Аллоҳ таоло:
 
“Раббингизнинг мағфирати сари шошилинг” (Оли Имрон, 133), деб марҳамат қилади. Бу чақириқ яхшилик сари кечиктирмай юришга даъват қилади. Собиқлар ҳақни билибгина қўймаганлар, унга жавоб берганлар. Яхшиликни яхши кўрибгина қўймаганлар, уни амалга айлантирганлар. Ана шу руҳ уларни муқарраблар мақомига кўтарган.
 
Аллоҳга яқинлик сирларидан бири қалб ҳозирлигидир. Кўпчилик яхшиликни билади, лекин уни кейинга қолдиради. Кўпчилик ҳақни эшитади, лекин нафсини енгишга шошилмайди. Собиқлар эса қалбига тушган тўғри чақириқни совутмайди. Ҳақни сезса, жавоб беради; хато қилса, тавбага қайтади; яхшилик қилиш имкони туғилса, олға қадам ташлайди. Шунинг учун Аллоҳга яқинлик, кўпинча, тирик қалб эгалари насибаси бўлади.
 
Собиқларнинг муқарраблар деб улуғланишида ихлоснинг ҳам ўрни катта. Яқинликни амалнинг сонидан кўра руҳи белгилайди. Баъзан инсон кўп иш қилади, лекин ниятида риё ёки мақтовга мойиллик бўлади. Яна бири камроқ амал қилади, лекин қалби тоза, мақсади фақат Аллоҳ розилиги бўлади. Собиқлар одамлар кўзига кўриниш учун эмас, Раббига яқинлашиш учун олдинга чиқадилар. Шунинг учун уларнинг амалида барака, руҳида нур, йўлида таъсир бўлади.
 
Уларнинг вақтни қадрлагани ҳам бу мақомга сабаб бўлган. Улар фурсатни бой бермаганлар, тавбани кечиктирмаганлар, намозни ортга сурмаганлар, хайрли ишни эртага қолдирмаганлар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам марҳамат қилганлар:
 
“Яхши амалларга шошилинглар” (Муслим ривояти).
 
Инсон доим бир хил руҳий ҳолатда қолмайди. Фитналар, ғавғолар, бандлик ва ғафлат яхшиликка бўлган майлни сусайтириб қўйиши мумкин. Собиқлар ана шу ҳақиқатни эрта англаган бандалардир.
 
Бу ерда яна бир муҳим фарқ бор: Ҳар бир солиҳ инсон нажот топиши мумкин, лекин ҳар бир солиҳ инсон муқарраблар мақомига етавермайди. Чунки муқаррабликда алоҳида илгарилаш бор. Бу фақат гуноҳдан сақланиш эмас, яхшиликда пешқадам бўлишдир. Бу фақат бурчни адо этиш эмас, муҳаббат билан адо этишдир. Бу фақат “қиламан” деган даража эмас, “кечиктирмайман” деган даражадир. Шунинг учун ҳам собиқлар муқарраблардир.
 
Бу мақомга етишда нафсни енгиш ҳам катта ўрин тутади. Нафс кечиктиришни яхши кўради, енгил йўлни танлайди, ҳозирги роҳатни кейинги юксалишдан устун қўяди. Собиқлар эса нафснинг шу майлларига қарши чиққанлар. Улар учун ҳақиқат нафсдан устун бўлган. Улар роҳатни эмас, розиликни танлаганлар. Шунинг учун ҳам уларнинг йўли оғир бўлса-да, мақоми юксак бўлган.
 
-----------------------------------------------------------------------------
Муқарраблик катта шиорлар билан эмас, Аллоҳ сари кечиктирмай ташланган қадамлар билан қўлга киритилади.
-----------------------------------------------------------------------------
 
Муқарраблик деганда фақат охиратдаги мақом тушунилмайди. Бу дунёда ҳам унинг асари кўринади. Аллоҳга яқин инсоннинг ичида ўзига хос ҳузур, нур ва ҳушёрлик бўлади. Унинг қалби гуноҳга нисбатан сезгир, яхшиликка нисбатан тирик бўлади. У вақтни бошқачароқ танийди, ибодатга бошқачароқ қарайди, муносабатларда ҳам ўзини бошқачароқ тутади. Масалан, оддий одам учун бир намозни кечиктириш катта нарсадек кўринмаслиги мумкин, лекин Аллоҳга яқин қалб бундай сусткашликни оғир ҳис қилади. Чунки муқаррабликнинг сояси бу дунёдаёқ инсоннинг ҳушёрлигида, ниятида, амалида намоён бўлади.
 
Юқоридаги оятларда катта дарс бор: Аллоҳга яқинликни истаган инсон бефарқ яшай олмайди. У сусткашлик билан юра олмайди. У яхшиликни кечиктириб, кейин яқинликка умид қилиб ўтира олмайди. Яқинлик — жавобгар қалблар учун. Яқинлик — чақириқни эшитганда “лаббай” деб жавоб берадиганлар учун. Яқинлик — ниятни вақтида амалга айлантира оладиганлар учун.
 
Муқарраблар ҳақида ўқиб, фақат ҳавас қилиш кифоя эмас. Асосийси — уларнинг йўлидан улуш олиш. Кечиктирмай қилинган бир тавба, вақтида ўқилган бир намоз, ихлос билан берилган бир садақа, қалбдан айтилган бир узр — буларнинг ҳар бири инсонни муқарраблик сари бошлайди.
 
“Яхшиликка шошилинг” китобидан (Нашрга тайёрловчи: Зиёвуддин Раҳим, диний қўмита рухсати олинган)