Эркакликни хор қилаётган вайнерлар ёхуд эркакча гап!

Минг йиллар давомида шаклланган жамиятларда «эркаклик» шунчаки ташқи кўриниш ёки хулқ эмас, балки муайян ижтимоий масъулиятлар тизими бўлган: оилани таъминлаш, ҳимоя қилиш, сўзида туриш, оғир вазиятда масъулиятни ўз зиммасига олиш, катталарни ҳурмат қилиш, фарзанд тарбиясида намуна бўлиш ва жамият олдида ўз бурчини ҳис қилиш.

Бугун эса ижтимоий тармоқларда эркакликнинг янги «моделлари» пайдо бўлмоқда. Айрим вайнерлар аудитория эътиборини жалб қилиш учун атайлаб эркакнинг ташқи қиёфаси, овози, ҳаракати ва ижтимоий ролини карикатурага айлантирмоқда.

Албатта, ҳар қандай инсон ўзини эркин ифода этиш ҳуқуқига эга. Масала бунда эмас.

Масала — миллионлаб одамлар, айниқса ёшлар кўраётган образлар аста-секин ижтимоий меъёрга айланиб бораётганида.

Социологияда бу жараённи ижтимоийлашув нуқтаи назаридан кўриш мумкин. Инсон, айниқса ўсмирлик ва ёшлик даврида, «қандай бўлиш керак?» деган саволга жамиятдаги намуна ва образлар орқали жавоб излайди.

Агар контент яратувчилар учун масъулиятли, билимли, меҳнаткаш ва оиласига таянч бўлган эркак образи эмас, балки кўпроқ шов-шув, масхара ва «кўришлар» олиб келадиган карикатуралашган образ фойдали бўлса, бозор механизмлари айнан шу контентни кўпайтиришга ҳаракат қилади.

Энг хавфлиси ҳам шу.

Қадриятлар бир кунда йўқолмайди. Улар ҳар куни такрорланадиган образлар орқали ўзгаради.

Бугун кулги учун яратилган образ эртага оддий ҳолатга, кейин эса ижтимоий меъёрга айланиши мумкин.

Бироқ бу ерда яна бир муҳим жиҳат бор.

Биз анъанавий эркакликнинг барча элементларини ҳам муқаддаслаштиришимиз керак эмас. Зўравонлик, ҳаддан ташқари авторитарлик, ҳис-туйғуларни бутунлай рад этиш ёки «эркак йиғламайди» каби қолиплар ҳам соғлом жамият белгиси эмас.

Демак, гап эски патриархал моделни қайтаришда эмас.

Гап — замонавий, аммо масъулиятли эркаклик моделини шакллантиришда.

Эркак кучли бўлиши керак — аммо кучини зўравонликка эмас, масъулиятга айлантирсин.

Эркак ҳис-туйғуларини ифода эта олсин — аммо масъулиятдан қочишни «эркинлик» деб билмасин.

Эркак замонавий бўлсин — аммо ўз қадр-қимматини аудиториянинг лайкига алмаштирмасин.

Эркак кулсин, ҳазил қилсин — аммо ўзини ва ўз жинсига хос ижтимоий масъулиятларни масхара қилишни оммавий контентнинг асосий моделига айлантирмасин.

Чунки жамиятда эркакликнинг ўзи эмас, унинг мазмуни ўзгармоқда.

Шунинг учун бугун бизга вайнерларни ҳақорат қилишдан кўра муҳимроқ вазифа бор:

Ёш авлодга «эркак қандай бўлиши керак?» деган саволга замонавий, илмий ва миллий қадриятларга мос жавоб берадиган кучли ижтимоий моделни таклиф қилиш.

Акс ҳолда бу бўшлиқни кимдир барибир тўлдиради.

Фақат унинг мазмунини жамият эмас, алгоритм белгилаб қўйиши мумкин.

Социолог, Сухробхўжа Хидиров

@Xidirovformat