Павел Севярынец

У Варшаве прайшла прэзентацыя кнігі "Беларусь - гэта святое". Была поўная заля Беларускага Дому.

Дзякуй усім, хто прыйшоў!

Пра што мая першая кніга пасля турмы?

У "Беларусь - гэта святое" сабраў 71 малюнак беларускіх храмаў, якія маляваў у турмах і калоніі сыну Францішку, а таксама 71 выслоўе і 22 вершы. Большасць з гэтых вершаў дагэтуль нідзе не публікавалася.

Вялізная падзяка Алесю Зарэмбюку і Васілю Плешкунову за дапамогу ў арганізацыі сустрэчы!

Барыс Гарэцкі з сынам Вітаўтам усе гэтыя дні вазіў нас па Варшаве, суправаджаў на сустрэчах і інтэрвію, браў на сябе клопаты. Дзякуй, дружа!

Прыехала мая цудоўная пляменніца, дачка Ганны Любоў Субат - аўтарка вокладкі кнігі. Дзякуй, мілая Любаша!

Моцна выступілі ксёндз Вячаслаў Барок і Зянон Пазьняк.

Волечка і Францішак кранальна чыталі мае вершы.

Напрыканцы асобна сустрэліся з сябрамі Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі і паразмаўлялі пра аднаўленне шырокай БХД і аб'яднаўчы з'езд увосені.

Фота Барыса Гарэцкага.

Першы раз у Варшаве пасля 5-гадовага зняволення...

Пачынаю дзень з Беларускай рэдакцыі Польскага радыё, якая ўсе гэтыя гады падрабязна апавядае пра падзеі ў Беларусі і вакол Беларусі. Будуць насычаныя сустрэчамі некалькі дзён.

📍А заўтра запрашаю тых, хто жыве ў Варшаве, на сустрэчу і прэзентацыю маёй кнігі: 23 траўня, 16:00, Kryniczna, 6.

Як і абяцаў, сябры, запускаю YouTube-канал. Вырашыў засяродзіцца на тым, што НАТХНЯЕ БЕЛАРУСАЎ.

Пятнаццаць тысячаў пратэстантаў спяваюць і моляцца па-беларуску; крутыя каліноўцы прайшлі ў Каардынацыйную раду; Украіна дасягнула пералому на фронце – тройца добрых навінаў.

Чаму пасля “Фестывалю надзеі” Франклін Грэм у мінусе, а Беларусь у плюсе? Як каліноўцы з “Волі” збіраюцца ствараць Беларускае Вызвольнае Войска? Няўжо Украіна перамагае на полі боя?

Чаму нам, беларусам, сёння варта дзякаваць Богу, а не стагнаць?

Калі падабаецца – падпісвайцеся на канал, стаўце падабайкі, пакідайце каментары (вядома, калі вы не ў Беларусі).

Глядзіце наш першы выпуск па спасылцы.

Стукачы на Акрэсціна. Лета 2020.

Улетку 2020 года мяне раз на тыдзень рэгулярна пераводзілі на дзянёк з карцэра ў звычайную камеру - найперш каб не памёр ад абязводжвання, а яшчэ каб спраўдзіць, ці дайшоў кліент да кандыцыі. Правяралі такое праз асабісты кантакт з пазаштатным супрацоўнікам адміністрацыі - стукачом.

У кожнай турме ці калоніі стукачоў поўна. Часам трапляеш у камеру, дзе ўсе, апроч цябе, "шпіляць" на адміністрацыю - і тры-чатыры пары вачэй раўніва высочваюць кожны твой рух ды змены мімікі. Пасля опер "выдзерне" з хаты, паслухае справаздачу і, калі пашанцуе, дасць пару цыгарэтаў.

Каб уцерціся ў давер і высветліць, што ў мяне наўме, стукачы клялі Лукашэнку, горача падтрымлівалі апазіцыю, але ўвага да спецыфічных пытанняў, цікавых оперу (крымінал, зашквар, стан здароўя, псіхічнае самаадчуванне, грошы, асабістыя стасункі з лідэрамі) выдавала шцірліцаў з галавой.

Звычайны менскі п'янтос з раёну, афрыканец на дэпартацыю, адстаўны вайсковец, бомж, пераседжаны блатны - усе браталіся, спачувалі і спрабавалі высветліць, што там у мазгах у гэнага Севярынца.

Улетку 2020 года топам у стукачоў было стаўленне да Пуціна. Расея цісне на Луку, Пуцін пляце сеці - ці ня спеліся раптам беларускія хрысціянскія дэмакраты з Масквой на глебе праваслаўя? А з вагнерамі знаёмы? А як думаеш, Паш, ёсць тут такія, хто з Пуціным вась-вась?

- Ёсць, канечне, - смяюся. - Лукашэнка.

Ну і, Паш, як там у карцэры без вады? Сэрца калоціцца? Сцены ціснуць? Млееш паціху? Галава кружыцца? Мульцікі (галюцынацыі) бачыш? Можа, ну яго к чорту - і схадзіць з начальнікам пагаварыць?

Больш за ўсё мяне ўразіў дзед-баксёр, які прасядзеў у турме, паводле ягоных словаў, 42 гады, і цяпер выпраўляўся ў чарговую камандзіроўку. Ён усё жыццё прамышляў рабаваннем, прыглядваў у крамах тых, хто разлічваўся вялікімі купюрамі, на выхадзе біў і забіраў гаманец, прапіваў, трапляўся, адседжваў і ехаў зноў. Правая рука ў яго ўжо вісела як плець, нават на расцяжку ня мог стаць як след, але левая - дзед хваліўся кароннай левай - ешчо работает, магу зарадзіць.

Дзед гадзінамі сядзеў на нары без матраса, гледзячы роўна перад сабой, і потым раптам выдаваў "ня ў броў, а ў глаз" - нібы страляў з кароннай левай:

- Дак а дзеньгі хто даёт?

———
📍У суботу чакаю тых, хто жыве ў Варшаве, на сустрэчу і прэзентацыю маёй кнігі: 23 траўня, 16:00, Kryniczna, 6.

Разам са Змітром Дашкевічам атрымалі найвышэйшыя ўзнагароды БНР - цяпер мы кавалеры Ордэна Пагоні.

Загад Старшыні Рады БНР Івонкі Сурвілы пра ўзнагароджанне быў падпісаны яшчэ 25 сакавіка 2024 года - калі мы яшчэ былі ў турме.

Кавалераў Ордэну Пагоні, як нам сказалі, цяпер шэсць - Зянон Пазьняк, Алесь Бяляцкі, мы ўдваёх і яшчэ два чалавекі, прозвішчы якіх не раскрываюцца з меркаванняў бяспекі (магчыма, яны ў Беларусі). А ёсць яшчэ і дама Ордэну Пагоні - сама Івонка Сурвіла.

Уручалі крыжы Ордэну і пасведчанні ў Беларускім доме ў Вільні сакратар Рады БНР Паліна Прысмакова і намеснік кіраўніка БАЖ Барыс Гарэцкі.

З лёгкай рукі Змітра запачаткавалі новую традыцыю - казаць на ўзнагароджанні слова сямейна - са сваёй палавінкай )

Высокі гонар - і знак беларускай дзяржаўнасці!

Сустрэліся са Скарынам у Вільні!

Праводжу экскурсію матулі і пляменніцам, распавядаю пра друкарню Скарыны на Ратушнай плошчы ля знакамітай шыльды, абарочваюся ісці далей - бац, помнік Скарыну стаіць.

Увесь залаты, з кнігай, на грудзях ланцуг з сонцам маладзіковым...

Ліхаманкава пракручваю ўсе файлы ў галаве - ё-маё, ды калі ж гэта прапусціў усталяванне помніка ў Вільні?!. Мо пакуль у турме сядзеў?..

Падыходжу бліжэй разгледзець, а Скарына нахіляецца, вабіць пальцам і на чысцюткай беларускай мове шэпча:

- Давай разам фотку зробім.

Праз шэсць гадоў абняліся з матуляй - у Вільні. Дзякуй Богу!

Фота Барыса Гарэцкага.

16-17 траўня ў Менску на 10-тысячнай “Чыжоўка-арэне” пройдзе “Фестываль надзеі” – вялікі форум евангельскіх хрысціянаў.

“Фестываль надзеі” ў Беларусі – падзея ня проста значная. Для беларускіх хрысціянаў яна грандыёзная. За апошнія два дзясяткі гадоў падобныя кангрэсы евангельскіх цэркваў на постсавецкай прасторы можна палічыць на пальцах. 2026 год, рэжым, вайна – а ў Менску шматтысячны евангельскі фэст, дзе будуць казаць пра веру, надзею і мір. Для ўсёй Беларусі – гэта магутны хрысціянскі прарыў.

На сённяшні час пратэстанцкія цэрквы – гэта каля дзьвюхсот тысячаў чалавек, больш як 2% насельніцтва Беларусі і каля 3% вернікаў, трэцяя па велічыні хрысціянская канфесія пасля праваслаўных і каталікоў. Зарэгістраваных грамадаў да 2025 года пратэстанты мелі больш тысячы – а гэта ўжо каля траціны ўсіх хрысціянскіх грамадаў у Беларусі.

Евангельскія вернікі – законапаслухмяныя грамадзяне, руплівыя працаўнікі, часта прадпрымальнікі альбо фермеры, сярод іх мноства шматдзетных сем’яў і дабрачынцаў. “Соль зямлі” – гэта пра іх. На Палессі пратэстанты – гэта сіла: там часта трапляюцца цэлыя баптысцкія і пяцідзясятніцкія вёскі, такія як знакамітыя Альшаны.

У 2020 годзе тысячы евангельскіх вернікаў удзельнічалі ў пратэстах. Сотні прайшлі суткі, турмы, дэпартацыю з Беларусі. Больш як трыццаць пастараў былі рэпрэсаваныя. Некалькі дзясяткаў пратэстанцкіх грамадаў не перарэгістравалі. Пытанне, ці ёсць цяпер афіцыйна тая тысяча евангельскіх супольнасцяў. Канечне, найперш пацярпелі “нязручныя цэрквы” – пратэстанты, якія пратэставалі. А для тых, каго рэгіструюць, непазбежная ўмова: не дапускаць аніякай “крамолы” ў набажэнствах.

Ці працягваюць жыць забароненыя грамады? Ня буду называць прыклады і канкрэтныя цэрквы, каб не зашкодзіць людзям. Хтосьці сышоў у анлайн, хтосьці ў дамашнія групы, хтосьці перайшоў у зарэгістраваныя цэрквы, ва ўсіх па-рознаму. Але пратэстанты гістарычна маюць глыбокі досвед выжывання ў таталітарным рэжыме – падчас савецкіх ганенняў на веру. Ніякі Лукашэнка не прымусіць сапраўдных вернікаў Ісуса Хрыста стаць на калені перад дыктатарам.

Падчас здушэння маніфестацыяў і пасля пачатку вайны ва Ўкраіне па пратэстантах білі асабліва моцна – маўляў, “амерыканская царква”. Але пасля перамогі Трампа ў ЗША становішча пачало мяняцца. Наладжванне стасункаў з адміністрацыяй Трампа для Лукашэнкі і Пуціна стварыла асаблівае становішча – пратэстанты раптам сталі запатрабаванымі ў сілу пакручастай геапалітыкі. На гэтым павароце для евангельскіх цэркваў нечакана адчынілася вакно магчымасцяў.

Улады дазволілі фэст, таму што цяпер такі час, цяпер рэжыму трэба сябраваць з Амерыкай. Але сам факт такога малітоўнага збору зрушвае беларускую гісторыю. Усе, хто верыць у Бога, разумеюць сілу малітвы. Калі тысячы людзей разам просяць Бога пра надзею – часам вера перамяшчае горы. І дай Бог, каб ня толькі лагатып Фестывалю надзеі быў па-беларуску – а каб і малітвы, і спевы таксама гучалі на “Чыжоўка-арэне” па-беларуску.

Бог прыходзіць у Беларусь – і з беларусамі Ён размаўляе па-беларуску.

Беларускія пратэстанты, як і пратэстанты наогул – людзі арганізаваныя і адказныя. “Чыжоўка-арэна” 16-17 траўня, не сумняюся, будзе перапоўненая. Магчыма, улады правядуць туды і супрацоўнікаў сілавых структураў, і чыноўнікаў з райвыканкамаў – што ж, хай паслухаюць пра Госпада Укрыжаванага, хай думаюць, як ім каяцца.

Рэжым, канечне, паспрабуе выкарыстаць гэты фэст у сваіх мэтах – маўляў, глядзіце, відны прапаведнік са Штатаў, са знакамітай хрысціянскай дынастыі, свабодна прапаведуе, людзі спакойна моляцца, мы, беларусы, за мір ва ўсім свеце і так далей. Але на месцы Франкліна Грэма я б абавязкова знайшоў словы, каб падтрымаць тых вернікаў, якія і сёння пакутуюць у турмах рэжыму – і, канечне, каб данесці адпаведнае пасланне для тыранаў.

Бо Ісус Хрыстос – гэта ня толькі мір і ласка. Ісус Хрыстос - гэта яшчэ і свабода, і праўда, якія разрываюць Божае сэрца і якіх так не стае сённяшняй Беларусі.

Валерыя Чарнаморцава - адна з найлепшых беларускіх экскурсаводаў, якіх я ведаю. Ідзеш з ёй па горадзе - і адкрываеш для сябе скарбы.

Пазнаёміўся з ёй пасля вызвалення з Малога Сітна ў 2007-ым. Лера якраз далучылася тады да Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі.

У сярэдзіне 2000-ых Лера праводзіла кампанію "Пакаянне" - разам з легендарным пастарам Эрнстам Сабілам, які прайшоў ГУЛАГ, ездзіла па Беларусі і распавядала пра злачынствы камунізму і месцы расстрэлаў 1930-ых.

Ведала ўсіх палітвязняў сталінскай пары, дапамагала, а часам і даглядала тых, хто прайшоў тады лагеры.

У 2020-ым Лера ездзіла па Менску на ровары з прымацаваным бел-чырвона-белым сцягам. Зразумела, адсядзела на Валадарцы. З'ехала ў Вільню. Вывучыла літоўскую. Атрымала сертыфікацыю гіда.

І цяпер водзіць экскурсіі па Вільні.

Абсалютна цэльны, шчыры і глыбока веруючы чалавек.

Хочаце ведаць Вільню як свае пяць пальцаў - абавязкова прыходзьце на экскурсіі Леры Чарнаморцавай. Бліжэйшая - у суботу 16 траўня пачынаецца а 16.00 ля Вострай Брамы.

Учора выйшла два інтэрвію - вялікі гадзінны стрым з Міколам Дзядком і размова пра РПЦ на рускамоўным партале "Vilnys".

Інтэрвію "Vilnys" даваў па-беларуску. Іх глядзяць у Беларусі, так што хутчэй размова для беларусаў Беларусі, чым для рускамоўных Вільні (зрэшты, сярод іх таксама шмат беларусаў). Відэа - тут.

Ну, а Мікола, канечне, вагонь. У эфіры - прафесійны відэажурналіст. Магчыма, наш будучы Лары Кінг. Хто ня ведае, бацькі Лары Кінга таксама з Беларусі. Відэа - вось.

Чаго я дамогся ўскрыццём на Акрэсціна ў 2020 годзе?

У першыя дні здавалася: абсалютна нічога.

Усё той жа карцэр без вады, усё той жа змрочны турэмны распарадак, толькі насмешлівае і выпрабавальнае чаканне з боку адміністрацыі: ну, ладна, парэзаўся, а далей што?

А далей было вось што.

Юрыдычна мяне трымалі на Акрэсціна на "сутках". Пасля акцыяў за незалежнасць канца 2019 года на мне "вісела" яшчэ некалькі пратаколаў, і, даючы па 15 сутак па кожным, рэжым проста ўтрымліваў мяне ў турме да "выбараў" 2020 года.

Але гэтыя "суткі" яшчэ трэба было даць. А вакол - пандэмія каранавіруса. Таму "судзілі" праз скайп. І вось праз некалькі дзён пасля таго ўскрыцця, 18 чэрвеня зранку, мяне вядуць у следчы кабінет, дзе стаіць кампутар - на той самы судовы скайп.

Завялі, пасадзілі перад кампом, падлучыліся, і вось мы ў судзе Фрунзенскага раёна Менска. Бачу, поўная заля людзей. Волечка, сябры, адвакатка Таццяна. І бачу сябе на экране ў залі. Ага, мы ў эфіры. Суддзя пачынае задаваць свае дзяжурныя пытанні, а я пачынаю распавядаць, у якіх умовах трымаюць мяне і Волю Мікалайчык.

Міліцыянты пачынаюць гэкаць, кашляць, вырачаць вочы на мяне, але ж - суд, працэдура! А суддзя, відаць, у прастрацыі перад поўнай заляй, маўчыць сабе.

- Таму мне давялося на знак пратэсту рэзаць сабе руку, - бадзёра заканчваю я і суну проста ў экран кампутара парэзаны локаць.

У залі шум. Бачу, Волечка закрывае твар далонямі. Супрацоўнікі са страшнымі вачыма моўчкі паказваюць: ну ўсё, табе хана. Суддзя ачомваецца, блытана даводзіць "адміністрацыйны працэс" да патрэбных 15-ці сутак. Ляскае крышка кампа, і мяне вядуць назад у карцэр.

Літаральна праз паўгадзіны пачалося. Чую, брохаюць па калідоры боты - бягуць, шум і тлум. Цэлая група захопу ўрываецца ў карцэр, распранаюць, абмацваюць, у рацыях каманды - "Ведіте в кабінет начальніка, быстро!"

Забегалі, як прусакі, думаю. Во якія вы порсткія, калі падгарае!

Вядуць да начальства, а там суцэльны вэрхал. Натоўп людзей у пагонах. Палкоўнікі, малінавыя лампасы, Глаўнае упраўленне унутраных дзел па Мінску, тэлекамеры...

І начальнік Акрэсціна, якога проста калоціць.

- Рукі покажіте!

Паказваю.

- Вы знаете, что с вамі сейчас будет?!

- І што? - кажу на куражы. - Вы мне нарэшце акажаце медыцынскую дапамогу?

- Окажем, окажем тебе медіцінскую дапамогу! - выціскае скрозь зубы.

У выпадку ўскрыцця вязня паводле адмысловага пратаколу накіроўваюць на псіхіятрычную экспертызу, і я гэта добра ведаў. Так, думаю, ясна, павязуць у "Навінкі", усё ж лепш, чым у гэтай бетоннай скрыні без вады.

Але гувэдэшнае начальства, якое клубілася ў калідоры і кабінетах, вырашыла інакш.

Ужо пасля я даведаўся, што з залі суда хтосьці адправіў медыям паведамленне, быццам я рэзаў вены, хаця я дакладна сказаў - "рэзаў руку". Пра вены імгненна падхапілі, напісалі пра спробу самагубства. А ў гэты ж самы дзень затрымалі і Бабарыку, таму інфармацыя лінула, як бензін у вагонь. Людзі выйшлі на вуліцы.

А ў мяне знялі на камеру непашкоджаныя запясці і далі міліцэйскае тлумачэнне, што ніякіх венаў Севярынец ня рэзаў.

Канечне, у той жа дзень шрубы, якімі я паласаваў руку, начыста зрэзалі і зашліфавалі.

У камеру пачалі штодня даваць пластыкавую бутэльку з вадой. Краны так і не ўключалі да самага жніўня (думаю, наконт перакрыцця кранаў было ўсё-такі "высочайшее повеленіе", таму проста ўключыць пабаяліся).

Пачалі выводзіць на гадзіну ў дворык, прычым начальства здымала мой вывад на тэлефон - маўляў, глядзіце, на прагулку яго водзім (відаць, здымалі для еўрапейскіх дыпламатаў).

І, нарэшце, праз колькі дзён нават дазволілі перадаць мне перадачу (у карцэр, Карл!).

Пацвердзілася простае правіла: ускрыццё працуе толькі тады, калі пра яго ведаюць на волі. Калі ж інфармацыя ня выйшла за сцены турмы - яна будзе пахаваная там навечна.

І часам - разам з вязнем.

Як вярбуюць беларусаў на вайну ва Ўсходняй Магілёўшчыне.

Касцюковічы, Клімавічы, Хоцімск. Самы ўсход Беларусі, аточаны Расеяй.

Заежджыя расейцы расклейваюць па слупах ды пад'ездах налепкі-"заманухі" наконт "СВО". Камунальнікі ды міліцыянты зрываюць. Беларусы масава супраць вайны.

Але за паездку на вайну Масква плоціць шалёныя грошы. Бывае, прапашчыя мужыкі афармляюць заробак на сям'ю і едуць на вайну "у адзін канец".

У адных Касцюковічах за апошнія пару гадоў 15 магілаў з вайны ва Ўкраіне.

Дзе-нідзе ставяць на такой магіле расейскі трыкалор.

Людзі ў Расею ня хочуць. Кажуць, "калі б тое трыццаць гадоў таму, дак, можа, і пайшлі б, а цяпер ужо не".

Патрыятызм пераважна "чырвона-зялёны". Беларускую мову на вуліцах па-ранейшаму чуваць - прыяжджае з вёсак.

Параўноўваю з раннім Максімам Гарэцкім, які з той жа Мсціслаўшчыны.

Усё тая ж расейская вайна. Усё той жа мужыцкі беспрасвет. Але ужо - хай сабе і кульгавая, беларуская свядомасць.

Павольна, павольна, але нават і самы ўсходні край Беларусі адплывае, адпіхваецца, адштурхоўваецца ад імперыі.

"9 мая" – галоўнае савецкае свята, і ў мяне да яго дваістыя пачуцці.

З аднаго боку, для мільёнаў людзей, якія прайшлі Другую сусветную вайну, 9 мая – дзень перамогі над гітлераўскім нацызмам. Гітлеру і ягоным злачынствам на нашай зямлі апраўдання няма.

З іншага боку, правадыр Савецкага Саюза Сталін, як мы цяпер ведаем з гісторыі, распальваў і падштурхоўваў тую страшную вайну, збіраўся сам захапіць Еўропу, дапамагаў Гітлеру, да апошняга быў ягоным саюзнікам у вайне супраць вольнага свету і на два пакаленні ўсталяваў для паловы Еўропы рэжым камуністычнага тэрору замест нацысцкага. Пакт Молатава-Рыбентропа - неабвержны доказ родавага падабенства нацызму і камунізму, хаўрусу драпежнікаў.

А тыя, хто пасля вайны арганізоўваў святкаванні 9 мая - рыхтавалі Трэцюю сусветную.

Сённяшняе “пабедабесіе” і страшная расейская вайна ва Ўкраіне – прамы вынік таго камуністычнага сатанізму.

Увесь вольны свет адзначае перамогу над гітлерызмам 8 мая, бо менавіта ў гэты дзень адбылася капітуляцыя рэшткаў нацысцкіх войскаў.

А ў Беларусі 9 мая было б дарэчна абвясціць днём смутку, днём памяці ахвяраў вайны – без аніякіх “георгіеўскіх стужак”, усхвалення Сталіна, Масквы ці Чырвонай арміі.

Для Беларусі і нацызм, і камунізм былі страшнай чумой, якая ў тыя гады імкнулася сцерці нас, беларусаў, з аблічча зямлі.

Дзякуй Богу, ані ў нацыстаў, ані ў камуністаў гэтага не атрымалася.

Не атрымаецца і ні ў кога іншага.

Сімвал той вайны ў Беларусі - спаленая Росіца.

Віцебскі касцёл святой Барбары я намаляваў 18 жніўня 2021 года ў Магілёўскай турме.

Злева ўнізе, на пабеленым плоце, адмыслова зрабіў слой чырвонай цэглы. Атрымаўся бел-чырвона-белы сцяг - звыклым вокам угадваецца. І адправіў дахаты.

Малюнак праскочыў цэнзуру. Але рабіць з яго паштоўкі ці ставіць у календары Волечка тады не рызыкнула: на бел-чырвона-белае палявалі нават сярод слодычаў ды шкарпэтак.

Цяпер гэты малюнак - у кнізе "Беларусь - гэта святое". Разам з яшчэ 70-цю іншымі, а таксама выслоўямі і турэмнымі вершамі.

Першая прэзентацыя - на вялікай сустрэчы ў суботу 23 траўня ў Варшаве. 16.00, Беларускі Дом (Крынічная, 6).

То запрашаю!

Вольга Зазулінская далучылася да беларускага руху ў стаўбцоўскім Маладым Фронце, у камандзе Аляксея Шыдлоўскага.

Яшчэ ў 1998-ым гэтая каманда распісала ўсе Стоўбцы надпісамі "Жыве Беларусь!", сарвала лукашэнкаўскі сцяг з даху райвыканкаму і павесіла там бел-чырвона-белы. Старшыня райвыканкаму, кажуць, глядзеў на гэта і плакаў.

Той маладафронтаўскі зарад беларускасці і змагання Воля захавала на ўсё жыццё - паўсюль дапамагала іншым і заставалася моцнай беларускай.

І, канечне, у 2020-ым Воля была адной з першых, хто падтрымаў і падхапіў пратэсты.

Стварала ў Беларусі валанцёрскія сеткі з "Краінай для жыцця", арганізоўвала працу шэлтараў для тых, хто выехаў і каго вывезлі, дабраахвотнікаў ва Украіне.

Сам быў сведкам, як Вольга Зазулінская на сустрэчы з прадстаўнікамі амерыканскай амбасады распавядала пра стан і праблемы дэпартаваных палітвязняў. Напорыста, учэпіста, моцна, па-беларуску - так, як мог бы гэта рабіць сапраўдны беларускі міністр сацыяльнай абароны, для якога галоўнае - інтарэсы беларусаў.

Як і навошта я рэзаў сабе руку на Акрэсціна ў 2020-ым.

Спачатку - трохі турэмнай тэорыі.

Калі трапляеш ў турму, рана ці позна паўстаеш перад фактам: з табой могуць зрабіць усё, што заўгодна, а ты ня можаш зрабіць з гэтым анічога.

Твае словы, звароты, просьбы, патрабаванні у лепшым выпадку ігнаруюцца, а ў большасці выпадкаў - пагаршаюць тваё становішча.

І тады людзі пагражаюць забіць сябе. "Ускрываюцца" - рэжуць сабе рукі, вены, горла, жывот. У Гародні мне даводзілася сядзець у камеры ШІЗА, вышэй чалавечага росту запырсканай па ўсіх сценах крывёй (з ускрытых венаў і артэрыяў сіфоніць, як фантан).

На "ўскрыццё" грамадзянін начальнік абавязаны рэагаваць. Бо гэта надзвычайнае здарэнне. Вязень можа памерці альбо трапіць у шпіталь. Трэба зашываць. Трэба тлумачыць вышэйшаму начальству, што здарылася. Прыедзе Следчы камітэт. Будуць лямантаваць сваякі. І хаця сістэма ў большасці выпадкаў "адмазвае" сваіх супрацоўнікаў ды, канечне, звальвае віну на самога вязня - нікому ня трэба лішні "галаўняк".

"Ускрыццё" - гэта апошняя, адчайная спроба вязня дамагчыся хоць нейкай змены прынятага па табе рашэння.

Усё гэта я ведаў. У тэорыі. Але да практыкі за папярэднія гады не даходзіла. У 2020 годзе на Акрэсціна дайшло.

Сяджу, значыць, у карцэры. Бетонная скрыня. Ніякіх рэчаў. Вады няма. Спаць немагчыма. "Ачко" тхне. У суседняй камеры гэтак жа мучаюць Волю Мікалайчык. На просьбы, патрабаванні і крыкі моўчкі грукаюць у дзверы, аж здрыгаецца ўся твая цесная канура: цыц, бо зараз увалім. Дзень, два, тры, чатыры.

Ускрываемся. Добра, але як ускрывацца хрысціяніну? Самагубства - смяротны грэх. Нельга забіваць сябе. Значыць, трэба пашкодзіць сваё цела без пагрозы жыццю.

Доктар Лукаш Война-Ясенецкі, знакаміты праваслаўны святы родам з Беларусі часоў Сталіна, рэзаў сабе горла сталовым нажом (падчас бясконцых начных допытаў НКВД запатрабаваў сабе ежы, маўляў, пасля людскага абеду гатовы ўсё падпісаць) - і допыты спынілі.

Падчас мінулых адседак я бачыў, як рэжуць сабе рукі спрактыкаваныя зэкі - рэзка паласуюць перадплечча альбо запясце, каб паболей крыві, ці то лязом ад станка ("мойкай"), ці то адбітым кавалкам пліткі, ці то заточаным краем металічнай міскі альбо лыжкі падчас абеду.

У мяне ў дзвярных кратах карцэра (бо дзверы ў ізалятарах двайныя - акрамя акаванай дзвярной пліты яшчэ абавязкова дзверы-краты) на самым замку былі шрубы, зрэзаныя баўгаркай - рваныя металічныя краі. Адразу прыгледзеў на скрайні выпадак. Пасуе.

Памаліўся Богу. Левую руку да шрубаў, ад локця і ніжэй - пайшоў. Раз, два, тры. Метал рэжа цела, нібы масла. Кроў цячэ. Крыві шмат, гэта добра. Барабаню ў дзверы:

- Уключыце ваду! Вярніце рэчы! Выводзьце з карцара суседку! Ускрыўся - вы будзеце адказваць!

Прыбягае змена (мабыць, глядзелі камеру) - кантралёр, дзяжурны, доктар. Глянулі вочка, хутчэй адмыкаюць першыя дзверы. Доктар з ёдам і бінтамі праз краты:

- Давай сюда руку, быстра!

- Выводзьце!

Рука ўся ў крыві ад локця да далоні. Мяне пачынае трохі хістаць. Дзяжурны, напалоханы, пачынае клясціся:

- Мы не можем вывесті! Сейчас найдём начальніка, его же нет в учрежденіі, доложім, всё будет хорошо, дайте остановіть кровь!..

- Выводзьце мяне і суседку!

- Обещаю! Бегу докладывать!.. Слово офіцера!..

Карацей, добра, думаю. Тэст ёсць. Дакладзе начальству. Калі дамагуся - добра. Калі нічога ня зменіцца - значыць, чакаюць, пакуль сам сябе заб'ю. Тады стоп. Даю руку.

Доктар апрацоўвае руку, разглядвае і расчаравана басіць:

- Э-э-э, тут не смертельно.

Ну, думаю, вам было б супер адразу і "смертельно". Але цяпер ваш ход, грамадзяне начальнікі.

Пра тое, чаго я дамогся сваім ускрыццём - наступным разам.

У суботу 23 траўня а 16.00 - вялікая сустрэча і прэзентацыя маёй новай кнігі "Беларусь - гэта святое" ў Варшаве.

Варшава - эпіцэнтр беларускага руху за мяжой Беларусі.

Асабліва чакаю на гэтай сустрэчы маіх сябраў з Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі і тых, хто жадае далучыцца.

Пра што першая кніга пасля турмы?

У "Беларусь - гэта святое" сабраны 71 малюнак беларускіх храмаў, якія я маляваў у турмах і калоніі Францішку, пакуль не забаранілі адсылаць, а таксама 71 выслоўе і 22 вершы.

Вершы даводзілася вучыць на памяць, бо ў апошнія гады лісты з вершамі з турмы таксама не выпускалі. Большасць з гэтых вершаў нідзе не публікавалася.

Буду рады бачыць на сустрэчы ўсіх, з кім сябрую пакуль толькі ў сацыяльных сетках - каб, як кажуць, развіртуаліцца.

І - прашу перапосту.

Валера Мацкевіча ведаю з 1999 года - тады ён, яшчэ падлетак, аднавіў Малады Фронт у Бабруйску.

Дзесяць-пятнаццаць хлопцаў з бабруйскага МФ тады пад'яжджалі на кожную буйную менскую масавую акцыю і вывешвалі бел-чырвона-белыя сцягі на вышынных будынках у самім Бабруйску.

Але Валер быў ня проста вулічным байцом, якіх у Маладым Фронце заўжды было багата.

Сустракаўся з Ангелай Меркель, Жазэ Мануэлем Барозу, Дональдам Тускам. "Прабіваў" рэзалюцыі па Беларусі. Працаваў у кампаніі Юшчанкі ў 2004-ым.

У 2004 годзе, калі Малады Фронт пасля майго сыходу стаяў на парозе расколу і у кіраўніцтве МФ былі запатрабаваныя лідэры, нацэленыя на яднанне, абодва крыла пагадзіліся на Валера Мацкевіча як кампрамісную фігуру ў якасці намесніка сустаршыняў.

У выніку Малады Фронт удалося захаваць адзіным.

У 2007 годзе Валер Мацкевіч далучыўся да БХД.

А цяпер Валер Мацкевіч - адзін з тых, хто цэментуе беларускую палітыку за мяжой, працуе на яднанне і эфектыўнасць беларускага руху. А такіх сёння асабліва не хапае.

Рэжым Лукашэнкі мэтанакіравана разбурае беларускамоўнае хрысціянства. Чаму?

Бо Ісус Хрыстос, Які размаўляе па-беларуску - гэта смерць для дыктатуры і імперыі.

Падчас так званай перарэгістрацыі рэлігійных аб'яднанняў за апошні год забароненая дзейнасць дзясяткаў каталіцкіх, праваслаўных і пратэстанцкіх грамадаў - прычым найперш такіх, дзе ў набажэнствах ужываецца беларуская мова, а вернікі ўкарэненыя ў грамадскую актыўнасць.

Колькасць каталіцкіх парафіяў зменшылася з больш як 500 да 440 - а менавіта Касцёл моліцца і праслаўляе Бога па-беларуску.

Ксяндза Анатоля Парахневіча, які перанёс у СІЗА інфаркт, працягваюць утрымліваць у вязніцы.

Ключавыя, самыя шматлюдныя парафіі беларускамоўнай грэка-каталіцкай царквы ў Беларусі - у Берасці, Баранавічах і Івацэвічах - зачыненыя рашэннямі карных ворганаў.

Укрыжавання Ісуса Хрыста ў Беларусі патрабуе пуцінскі Крэмль.

Бо беларускамоўнае хрысціянства - гэта абсалютна ясная маральная і культурная альтэрнатыва рэжыму, зразумелая ўсяму народу.