⭕روایت شیخ کلینی رحمه‌الله

🔻عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ اِبْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ اِبْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «حُنَفٰاءَ لِلّٰهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ» قَالَ اَلْحَنِيفِيَّةُ مِنَ اَلْفِطْرَةِ اَلَّتِي فَطَرَ اَللَّهُ «اَلنّٰاسَ عَلَيْهٰا لاٰ تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اَللّٰهِ» قَالَ فَطَرَهُمْ عَلَى اَلْمَعْرِفَةِ بِهِ قَالَ زُرَارَةُ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ:«وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلىٰ أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قٰالُوا بَلىٰ» اَلْآيَةَ قَالَ أَخْرَجَ مِنْ ظَهْرِ آدَمَ ذُرِّيَّتَهُ إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ فَخَرَجُوا كَالذَّرِّ فَعَرَّفَهُمْ وَ أَرَاهُمْ نَفْسَهُ وَ لَوْ لاَ ذَلِكَ لَمْ يَعْرِفْ أَحَدٌ رَبَّهُ
[الکافي، جلد ۲، ص ۱۲]



⭕روایت شیخ صدوق رحمه‌الله

🔻أَبِي رَحِمَهُ اَللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اَللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَاشِمٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ اَلْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي اَلْخَطَّابِ وَ يَعْقُوبَ بْنِ يَزِيدَ جَمِيعاً عَنِ اِبْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ اِبْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ حُنَفٰاءَ لِلّٰهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ وَ عَنِ اَلْحَنِيفِيَّةِ فَقَالَ هِيَ اَلْفِطْرَةُ اَلَّتِي فَطَرَ اَللَّهُ اَلنّٰاسَ عَلَيْهٰا لاٰ تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اَللّٰهِ وَ قَالَ فَطَرَهُمُ اَللَّهُ عَلَى اَلْمَعْرِفَةِ قَالَ زُرَارَةُ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ اَلْآيَةَ قَالَ أَخْرَجَ مِنْ ظَهْرِ آدَمَ ذُرِّيَّتَهُ إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ فَخَرَجُوا كَالذَّرِّ فَعَرَّفَهُمْ وَ أَرَاهُمْ صُنْعَهُ وَ لَوْ لاَ ذَلِكَ لَمْ يَعْرِفْ أَحَدٌ رَبَّهُ
[التوحيد، جلد ۱، ص ۳۳۰]


🔴🔴در این موضع، شیخ صدوق رحمه‌الله، نقل به معنا کرده اند و پیش ازین در این باره مطالبی بیان شد و بارها گفته ایم، اختصار روایات طولانی یا نقل به معنی بر تحریف دلالت نمیکند❌

⭕تحریف یعنی تغییر لفظ، به نحوی که مفاهیم الفاظ حدیث، از کلام و مقصود گوینده فاصله گیرد



👈نهایت ایرادی که علامه طباطبایی رحمه‌الله، بر شیخ صدوق وارد آورده، استفاده از لفظ نامناسب بوده است که بهتر بود، از همان واژه «وَ أَرَاهُمْ نَفْسَهُ» استفاده میکردند که اصلا دلالتی بر تحریف روایت ندارد⭕⭕⭕


⭕به خصوص اینکه، طرق دو روایت مذکور، تا ابن ابی عمیر رحمه‌الله کاملا متفاوت است. و بعید نیست نقل به معنای مذکور از جانب یکی از روات طریق بوده باشد. الله اعلم


‌⬅️⁩‌⬅️⁩و الا نقل به معنا، نزد جمهور سلف مقبول و بین روات، امری شایع بوده:✅

⭕شيخ انصارى رضوان الله تعالی علیه گوید: «و النقل بالمعنى كان أمرا شائعا بين الرواة»
[مطارح الانظار، ص ۲۵۲]


⭕علامه مجلسی رحمه‌الله فرموده:«وقد ذهب جمهور السلف والخلف من الطوائف 👈كلها إلى جواز الرواية بالمعنى إذا قطع بأداء المعنى بعينه لأنه من المعلوم أن الصحابة وأصحاب الأئمة علیهم السلام لم يكونوا يكتبون الأحاديث عند سماعها ويبعد بل يستحيل عادة حفظهم جميع الألفاظ على ما هي عليه و قد سمعوها مرة واحدة خصوصا فى‌ الأحاديث الطويلة مع تطاول الأزمنة👈 و لهذا كثيراً ما يروى عنهم المعنى الواحد بألفاظ مختلفة ولم ينكر ذلك عليهم 👉ولا يبقى لمن تتبع الأخبار فى هذا شبهة»

👈و بدون ترديد جمهور سلف و خلف از تمام طوايف قائل به جواز روايت به معنا شده اند مشروط بر يقين به اداى عين معناى مقصود؛ به دليل اينكه معلوم است اصحاب پيامبر صلی الله علیه و آله و ائمه علیهم السلام احاديث را به هنگام شنيدن نمى نوشتند و بعيد و بلكه محال عادى است كه همه الفاظ را با تمام مشتقاتى كه دارد حفظ كنند در حالى كه تنها يك بار شنيده اند خصوصاً در احاديث طولانى با وجود طولانى شدن فاصله زمانى. 👈به همين جهت بسيار ديده مى شود كه يك حديث با الفاظ مختلفى از ايشان نقل مى شود و بر ايشان ايرادى هم گرفته نمى شود 👉و براى كسى كه در اخبار بررسى كرده باشد شبهه اى باقى نمى ماند
[مرآة العقول، جلد ۱،ص ۱۷۵]


‌♻️⁩در نتیجه در روایت مذکور، نقل به معنا، آنهم برای بیان مقصود روایت مشکلی ندارد، زیرا کلام امام علیه‌السلام را تغییر نداده اند و ایضا ثابت نیست، این تغییر قطعا از حیث شیخ صدوق رحمه‌الله بوده یا سایر روات، و آیا به عمد بوده یا سهو... و الله اعلم📛


📢نقل به معنی ، زمانی اشکال پیدا میکند که، کل معنای روایت را بر هم بزند. مثل نقل به معنای شعبة بن حجاج😌👇👇

https://t.me/saduogh313/81