انجمن علمی پرتونگاری سمنان

📌🧐 یک نکته بسیار جالب و شاید کمتر شنیده شده در تاریخ آنژیوگرافی، به نحوه ثبت اولین تصاویر برمیگردد.

اولین آنژیوگرافیهای موفق در انسان، در سال ۱۹۲۷ توسط "اگاس مونیز" در پرتغال انجام شد . اما نکته فنی جالب این است که در آن سالها، دوربینهای دیجیتال یا ویدئویی وجود نداشت. برای ثبت تصاویر عروق، از یک دوربین نقشهبرداری هوایی (Aerial Mapping Camera) که تغییر داده شده بود، استفاده میکردند تا بتوانند فیلمهای اشعه ایکس را ضبط کنند .

علاوه بر این، تا سال ۱۹۶۳، تمام این اتاقهای عمل باید کاملاً تاریک میبودند و تکنسینها و پزشکان مجبور بودند با عینکهای مادون قرمز به تاریکی عادت کنند تا بتوانند تصاویر ضعیف فلوروسکوپی را ببینند. بعد از آن بود که سیستمهای تقویتکننده تصویر و تلویزیونی وارد شدند و امکان انجام کار در اتاقی با نور معمولی فراهم شد .
https://t.me/RSSA_Semums

۵. تابلو (Positioning) ظریف

· برای نمای RAO/Caudal، زاویه را دقیق تنظیم کنید تا شاخههای دیاگونال و مارژینال بدون همپوشانی دیده شوند.
· در نمای Lateral خالص، مطمئن شوید که بازوهای بیمار کاملاً بالای سر قرار گرفته تا آرتیفکت ایجاد نشود.

۶. مدیریت دُز (ALARA)

· تا حد امکان از کلاپشن (Collimation) حداکثری برای کاهش حجم اشعه استفاده کنید.
· از Grid پالسی و کاهش پالس در فازهای غیرضروری (مثلاً اواخر سیستول) غافل نشوید.
· حتماً دُز Cumulative (میزان اشعه جذبی پوست) را در حین کیس مانیتور کنید؛ اگر از ۵۰۰۰ mGy عبور کرد، به پزشک هشدار دهید.

۷. عیبیابی سریع تصویر

· اگر تصویر محو (Blur) داشت، احتمالاً حرکت بیمار یا تنظیم اشتباه اشنایدر (Snap) است.
· اگر کنتراست کم بود، حجم یا دبی تزریق را بالا ببرید، نه اینکه فقط kVp را زیاد کنید (کیفیت تصویر افت میکند).

۸. اقدام در بحرانهای حین کیس

· اگر بیمار دچار برادی کاردی یا ایست حین تزریق شد، آماده باشید که فوری به پزشک برای تزریق آتروپین کمک کنید و همزمان تصویر را سیو کنید.
· اگر افیوژن یا پارگی عروق اتفاق افتاد، فوری تزریق را قطع و تصویربرداری را متوقف کنید.

۹. مستندات (Documentation)

· حتماً پارامترهای دقیق هر سری (زاویه، دبی، فشار، حجم) را لاگ کنید؛ این نه تنها برای ثبت پرونده بلکه برای تکرارپذیری در آنژیوی بعدی حیاتی است.

۱۰. نکته ایمنی شخصی

· هنگام تزریق با انژکتور، هرگز جلوی کانول یا لاین نباشید؛ در صورت پاره شدن لوله، کنتراست با فشار بالا به سمت صورت شما پاشیده میشود (سابقه آسیب قرنیه وجود دارد).
https://t.me/RSSA_Semums

۱. کنترل کیفی و کالیبراسیون

· حتماً قبل از اولین کیس روزانه، کالیبراسیون دستگاه آنژیوگرافی (خصوصاً سیستم DSA) را چک کنید.
· فشار سنج (مانیتور فشار) و انژکتور را کالیبره کنید؛ حتی ۱۰ واحد اختلاف فشار، همودینامیک بیمار را اشتباه نشان میدهد.

۲. آمادهسازی کانتراست (ماده حاجب)

· ویال کنتراست را تا دمای اتاق (یا ۳۷ درجه در وارمر) برسانید تا ویسکوزیته کم شده و تزریق راحتتر شود، اما هرگز آن را در انکوباتور بافت نگذارید.
· حتماً تاریخ انقضا و عدم وجود کریستال یا رسوب در ویال را بررسی کنید.

۳. تنظیمات اکوئیژن (پارامترهای تصویربرداری)

· برای شریان کرونر: از فریم ریت ۱۵ تا ۳۰ فریم بر ثانیه استفاده کنید (بسته به ضربان قلب).
· برای عروق محیطی یا مغزی: فریم ریت پایینتر (۷.۵ تا ۱۵) کافی است تا دُز کاهش یابد.
· همیشه از آخرین Last Image Hold برای مرور سریع بدون تابش مجدد استفاده کنید.

۴. تزریق و دبی (Flow Rate)

· دبی تزریق را بر اساس کالیبر رگ و وزن بیمار تنظیم کنید (مثلاً کرونر چپ: ۴-۶ سیسی، کرونر راست: ۳-۴ سیسی با فشار ۵۰۰-۷۰۰ PSI).
· در آنژیوگرافی مغزی، دبی را کم کنید (حدود ۳ سیسی در ثانیه) تا خطر پارگی عروق نرود.

☝️😬🤔استانداردهای جهانی (مثل ICRP)
طبق دستورالعمل‌های حفاظتی، روپوش سربی باید حداقل از گردن تا زانو و همچنین آستین‌های حداقل ۳۰ سانتی‌متری (تا آرنج) داشته باشد تا اندام‌های خون‌ساز محیطی را بپوشاند. به همین دلیل روپوش‌های استاندارد دارای آستین بلند هستند، نه بدون آستین.

یک نکته تکمیلی: در برخی موارد (مثل عکس‌برداری از دست یا مچ)، تکنسین از شما می‌خواهد که روپوش را تا بالای آرنج بالا بزنید تا دست در معرض دید قرار گیرد، اما در سایر مواقع، همیشه باید ساعدتان زیر روپوش باشد.
https://t.me/RSSA_Semums

در رادیولوژی، کولیماتور دقیقاً مثل یک «دیافراگم سربی» عمل می‌کند. وظیفه‌اش محدود کردن میدان اشعه ایکس به ناحیه مورد نظر است تا بیمار کمترین دوز ممکن را بگیرد و کیفیت تصویر بالا برود.
۱. جنس ساخت (چیست؟)
جنس اصلی آن سرب (Lead) با خلوص بالا است، چون بهترین جاذب اشعه ایکس است. ورقه‌های سرب معمولاً بین ۲ تا ۵ میلی‌متر ضخامت دارند. برای کاهش وزن، گاهی هسته سرب را با آلیاژهای سبک‌تر می‌پوشانند، اما اصل کار همان سرب است.

۲. دسته‌بندی از نظر مکانیزم (چگونه کار می‌کند؟)

· کولیماتور دستی (ثابت): ورقه‌های سربی ثابت هستند و فقط با جابجا کردن فیلترها، اندازه میدان عوض می‌شود. قدیمی‌تر است.
· کولیماتور خودکار (موتوری): با صفحه کنترل دستگاهی، تیغه‌ها به‌صورت برقی باز و بسته می‌شوند و حتی با چرخش دستگاه، هماهنگ می‌شوند (حالت AEC).
· کولیماتور چندبرگه (MLC): پیشرفته‌ترین نوع که در سی‌تی اسکن و رادیوتراپی کاربرد دارد. از ۶۰ تا ۱۲۰ برگه نازک سرب تشکیل شده که هرکدام مستقلاً حرکت می‌کنند و می‌توانند شکل تومور را دقیقاً کپی کنند.
۳. دسته‌بندی از نظر شکل میدان (نوع برش)

· مستطیلی (Rectangular): رایج‌ترین نوع که با فیلم‌های عکاسی هماهنگ است و بهترین کاهش دوز را دارد.
· مدور (Circular): قدیمی‌تر و بیشتر در دستگاه‌های توموگرافی خطی کاربرد داشت.
· نامنظم (ایرگولار): با استفاده از بلوک‌های سربی سفارشی، برای محافظت از اندام‌های حساس مثل چشم یا تیروئید ساخته می‌شود.
https://t.me/RSSA_Semums

😉نمایی خوب از نحوه قرارگیری لامپ و کولیماتور
دستگاه مربوط به تجهیزات رادیولوژی دانشگاه علوم پزشکی سمنان
https://t.me/RSSA_Semums

📌 جمله‌ی پایانی برای پست شما:

«ماموگرافی امروز دیگر فقط یک عکس نیست؛ دارد به سامانه‌ای هوشمند تبدیل می‌شود که با داده، خطا را کم می‌کند، درمان را به‌موقع می‌رساند و حتی اقتصاد سلامت را متحول می‌کند.»
https://t.me/RSSA_Semums

ایدهٔ کریستنسن در کتاب «نسخهٔ نوآور»:
او می‌گوید پزشکی مدرن در حال گذر از «حرفه‌ای مبتنی بر قضاوت شخصی» به «صنعتی مبتنی بر داده و استاندارد» است.

برای ماموگرافی یعنی این:

🔄 گذشته (پزشکی شهودی):
پزشک رادیولوژیست با چشم و تجربهٔ شخصی، تودهٔ مشکوک را در تصویر ماموگرافی تشخیص می‌داد. این روش به مهارت، خستگی‌ناپذیری و حتی سلیقهٔ پزشک وابسته بود و خطای انسانی در آن زیاد بود (مثلاً تشخیص ندادن تومور در بافت‌های متراکم پستان).

🚀 حال و آینده (پزشکی دقیق):
الگوریتم‌های هوش مصنوعی و نرم‌افزارهای کمکی تشخیص (CAD) در کنار ماموگرافی دیجیتال، الگوهای میکروسکوپی را دقیق‌تر از چشم انسان شناسایی می‌کنند. همچنین آزمایش‌های ژنتیکی و بیومارکرها مشخص می‌کنند که هر زن با چه الگوی خطر، هر چند وقت یک‌بار باید ماموگرافی دهد (پزشکی شخصی‌سازی‌شده).

💰 نکتهٔ شگفت‌انگیزتر از نظر اقتصادی:
در سیستم سنتی، بیمارستان‌ها از درمان سرطان (شیمی‌درمانی، جراحی، رادیوتراپی) پول زیادی درمی‌آوردند، اما در آینده با تشخیص زودهنگام و دقیق، سرطان در مرحلهٔ صفر یا یک پیدا می‌شود که درمانش ارزان‌تر و سرپایی است. این یعنی ارزش اقتصادی از درمان به تشخیص انتقال پیدا می‌کند و شرکت‌هایی که ابزارهای تشخیصی هوشمند می‌سازند، برندهٔ آینده خواهند بود.
https://t.me/RSSA_Semums

🔹 سه نمای استاندارد در اورژانس:
۱. Supine AP (به پشت): نمای پایه برای ارزیابی الگوی گاز، اتساع روده، سنگ‌های رادیواپک و توده‌ها.
۲. Erect AP (ایستاده): برای تشخیص سطح هوا-مایع (air-fluid levels) در ایلئوس و انسداد، و تشخیص هوای آزاد زیر دیافراگم (پنوموپریتونئوم).
۳. Left Lateral Decubitus (به پهلو چپ خوابیده با اشعه افقی): جایگزین Erect در بیماران بدحال. هوای آزاد بین دیواره شکم و کبد جمع می‌شود و به‌خوبی دیده می‌شود.

🔹 نکته‌ی فنی مهم:
در نمای Supine، حتماً از دیافراگم تا سمفیز پوبیس را پوشش دهید. دیافراگم دیده نشود = هوای آزاد ممکن است از دست برود.

🔹 تنفس:
نمای Supine را در بازدم بگیرید تا دیافراگم بالا برود و احشای شکمی بهتر نمایان شوند.

🔹 اکسپوژر:
از kVp بالا (۷۰–۸۰) و mAs مناسب استفاده کنید. فیلم کم‌نفوذ (Underexposed) شایع‌ترین اشتباه در شکم است.

🔹 حرکت بیمار:
در بیماران با درد شدید، حرکت تخریب‌کننده‌ترین عامل کیفیت فیلم است. مچ‌پاها را در نمای Supine با باند ثابت کنید.
https://t.me/RSSA_Semums

😶صفحه کنترل دستگاه های قدیمی رادیولوژی (تنظیم دستی mAs ,Kv ,mA)
https://t.me/RSSA_Semums

· استفاده از ماده حاجب باریم (حتی اگر سوراخ ریز باشد، باریم باعث مدیاستینیت شدید می‌شود). در صورت لزوم از ماده حاجب آبی با دقت استفاده کنید.
· دادن اسپاسم‌بر یا ضدتهوع قبل از تصویربرداری بدون هماهنگی با جراح.۵. اقدام فوری پس از تصویر
اگر جسم در مری فوقانی یا حلق باشد، حتی با گرافی نرمال، اگر علائم بیمار ادامه دارد، حتماً اندوسکوپی انجام دهید؛ چون استخوان‌های کوچک ماهی در تصویر دیده نمی‌شوند.
https://t.me/RSSA_Semums

۱. اولویت اول: اکسیژن و ثبات
تا وقتی راه هوایی بیمار مسدود نیست و اکسیژن اشباع است، وقت دارید. اما اگر بیمار صدای خسخس یا استریدور دارد، تصویربرداری را رها کنید و مستقیماً به اتاق عمل یا اقدام اورژانسی بروید.

۲. انتخاب نوع تصویربرداری (قانون طلایی)

· گرافی ساده (پیشانی و نیمرخ گردن): خط اول. در نیمرخ، ستون مهره‌ها را بپوشانید تا حلق و مری فوقانی بهتر دیده شود.
· سی‌تی اسکن (با Contrast): فقط در موارد مشکوک به سوراخ شدگی یا اجسام رادیواپک نشدنی در گرافی. بدون کنتراست خوراکی (چون آسپیره می‌شود)؛ فقط کنتراست وریدی.

۳. نکات حیاتی حین گرافی

· دو تصویر عمود بر هم (AP و Lateral): واجب است تا محل دقیق (قبل یا بعد از مهره‌ها) مشخص شود.
· محدوده تصویر: از قاعده جمجمه تا پایین گردن (حداقل تا مهره C7) بگیرید.
· اگر جسم فلزی است: حتی‌المقدور از گرافی با نور کم (Low kVp) استفاده کنید تا نمای بهتری از جزییات جسم و بافت نرم اطراف داشته باشید.

۴. ممنوعیت‌های اکید (خطر مرگ)

· نزدیک شدن به بیمارستانی که امکانات جراحی و بیهوشی ندارد (خطر حرکت جسم و بسته شدن کامل راه هوایی).
https://t.me/RSSA_Semums

طول عمر دستگاه رادیولوژی به کیفیت تجهیزات، میزان استفاده، و نگهداری صحیح بستگی دارد. اما مهم‌ترین عامل، مراقبت از تیوب (لوله) اشعه ایکس است:

۱. دفعات و شدت استفاده (تعداد نوردهی‌ها و mAs بالا عمر تیوب را کم می‌کند).
۲. کیفیت برق و محافظ (نوسان برق و قطعی‌ها به سیستم آسیب می‌زند).
۳. شرایط محیطی (دما و رطوبت استاندارد، گردوغبار کم).
۴. سرویس و کالیبراسیون دوره‌ای (تمیزکاری و خنک‌کاری منظم).
۵. دانش اپراتور (گرم‌کردن صحیح تیوب قبل از کار و جلوگیری از داغی بیش از حد).

💡 میانگین عمر مفید: معمولاً ۷ تا ۱۰ سال یا حدود ۱۰۰,۰۰۰ تا ۲۰۰,۰۰۰ نوردهی، اما با نگهداری اصولی تا بیش از ۱۵ سال هم قابل افزایش است.
https://t.me/RSSA_Semums