📜 ۲۷ شهریور؛ روز شعر و ادب فارسی و بزرگداشت شهریار

اگر قرار باشد از میان شاعران معاصر ایران، کسی را نام ببریم که شعرش توانست میان ادبیات کلاسیک، زندگی مردم و فرهنگ آذربایجان پل بزند، نام «شهریار» یکی از نخستین نام‌هاست.

محمدحسین بهجت تبریزی، که بعدها با تخلص شهریار شناخته شد، در سال ۱۲۸۵ خورشیدی در تبریز به دنیا آمد؛ در دوره‌ای که ایران در آستانه یکی از پرآشوب‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر خود قرار داشت.

کودکی او در روستای خشکناب در اطراف تبریز گذشت؛ محیطی که بعدها در شعرهایش بارها به آن بازگشت. بخش مهمی از خاطرات همان سال‌ها بعدها در منظومه معروف «حیدربابایه سلام» زنده شد؛ شعری که به جای تصویر کردن یک گذشته آرمانی، از آدم‌ها، طبیعت، مراسم و خاطرات زندگی روستایی آذربایجان سخن می‌گوید.

شهریار برای ادامه تحصیل راهی تهران شد و وارد مدرسه طب شد. اما پزشکی هیچ‌وقت به سرنوشت نهایی او تبدیل نشد. مسیر زندگی‌اش به سمت شعر رفت و در نهایت، پزشکی را نیمه‌کاره رها کرد.

در تهران، شهریار با فضای ادبی زمان خود ارتباط پیدا کرد و به تدریج در میان شاعران شناخته شد. غزل‌هایش از یک طرف تحت تأثیر سنت شعر فارسی بودند و از طرف دیگر، زبان و تجربه‌های شخصی خود او را وارد این قالب می‌کردند.

یکی از ویژگی‌های شعر شهریار همین پیوند میان سنت و زندگی شخصی بود.

او در فارسی غزل می‌سرود و در ترکی آذری نیز آثاری خلق کرد که بعدها جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ آذربایجان پیدا کردند.

در میان آثارش، «حیدربابایه سلام» جایگاه متفاوتی دارد. شهریار در این منظومه به زبان مادری خود به خاطرات کودکی، طبیعت، روستا و مردمی بازمی‌گردد که بخشی از جهان کودکی او را ساخته بودند.

انتشار این اثر در دهه ۱۳۳۰ باعث شد نام شهریار در میان فارسی‌زبانان و ترک‌زبانان، بیش از گذشته شناخته شود.

اما زندگی شهریار فقط ادبیات نبود. او دوره‌هایی از انزوا، دلبستگی، شکست‌های عاطفی و دوری از فضای ادبی تهران را تجربه کرد و در سال‌های بعد بیشتر در تبریز و تهران زندگی کرد.

شعر «حالا چرا»، «آمدی جانم به قربانت ولی حالا چرا» و بسیاری از غزل‌های او، به دلیل زبان نسبتاً ساده و عاطفی‌شان، از مرز محافل ادبی عبور کردند و وارد حافظه عمومی مردم شدند.

شهریار در ۲۷ شهریور ۱۳۶۷ در تهران درگذشت؛ همان روزی که بعدها در تقویم ایران به عنوان روز شعر و ادب فارسی و روز بزرگداشت شهریار ثبت شد.

پیکر او در مقبرةالشعرای تبریز به خاک سپرده شد؛ جایی که نام بسیاری از شاعران و اهل ادب آذربایجان در آن قرار گرفته است.

شهریار متعلق به دوره‌ای بود که شعر فارسی آرام‌آرام از فضای سنتی فاصله می‌گرفت و با جهان جدید روبه‌رو می‌شد. با این حال، او مسیر شعر خود را از دل همان سنت غزل و ادبیات کلاسیک ادامه داد.

شاید دلیل ماندگاری‌اش هم همین باشد؛
شهریار نه کاملاً از گذشته جدا شد و نه در گذشته ماند.

او بخشی از ایران معاصر را با زبان شعر ثبت کرد؛ از کوچه‌ها و خاطرات تبریز گرفته تا غزل‌های عاشقانه و تصویرهایی که هنوز برای بسیاری از ایرانیان آشناست.

۲۷ شهریور؛ روز شعر و ادب فارسی و بزرگداشت شهریار گرامی باد.


🆔@ravayat_doran