👆👆👆
چاغداش آذربایجان تورکجه‌سینده چاشماق، داها چوخ «یانیلماق، یول‌دان آزماق» معناسیندا گؤرونور؛ چاش-باش وورماق دئییمی ده بو معنایا یاخین‌دیر(رحمت‌لیک بؤیوک بابام چوخ دیله گتیرردی بو دئییمی)؛ چاشدیرماق دا «گیجلتمک، آزدیرماق، یوْزدورماق» معنالاریندا یاشاماق‌دادیر. آنجاق ادبی اثرلرده، چاشقین(çaşqın) صفتی (تورکیه‌ده‌کی شاشقین کیمی) هم «حیرت ایچینده، متعجّب، متحیّر، سرگشته» معناسینی داشیر، هم «یولونو ایتیرمیش، آزغین» آنلامینی. بوتون بو بیلگی‌لری یان‌یانا قویونجا، چاشماق، چاشقین، چاشدیرماق سؤزجوکلرینین آنادولوداکی شاشماق، شاشقین، شاشیرماق، شاشیرتماق کیمی فعل و کلمه‌لرین تام قارشی‌لیغی اولدوغو آنلاشیلیر. اصلینده ساشماق/شاشماق/چاشماق فعلی «اؤزونو ایتیرمک، گؤزلنمه‌دیک بیر زادا قارشی گلمک» معناسیندایمیش؛ بورادان «پریشان اولماق(سنگلاخ‌داکی «مضطرب شد‌ن» بو معنادادیر) و «تعجبله‌نمک، یئرینده دوْنوب قالماق» معناسی، داها سونرا گلیشمیش اولاجاق‌دیر. انسان گؤزله‌مه‌دیی بیر زادی گؤرونجه، اؤزونو ایتیریر و نه ائده‌جه‌یینی بیلمدییینه گؤره، یئرینده دوروب قالیر و یا تله‌سیک-هؤوله‌سَک بیر ایش‌لر گؤرمه‌یه جان آتیر. چاغداش اویغور تورکجه‌سینده، عربجه‌دن گئچن ههیران(=حئیران) قالماق یانیندا، تانغیرماق(taŋırmaq) دا بو معنادا واردیر. آذربایجان‌دا «دان گلمک» فعلی بو اسکی سؤزجوک‌دن قالینتی ساییلیر. باشقا تورک دیل‌لرینده‌کی قارشی‌لیق‌لاری اله آلیرساق، یازیمیز اوزانیر.
***
تورکجه‌میز‌دن بیر چوخ قونشو دیللره گئچن شیشک(=فرقلی یاش‌لارداکی قوْیون‌لارا وئریلن آد، داها چوخ ایکی یاشلی -اوچ یاشلی قوْیون) فرقلی‌دیر. رحمت‌لیک، حسن اَرَن'ین فیکرینجه، شیشک اصلینده *دیشَک/*تیشَک اولمالی‌دیر. بو دا قوْیونلارین(و باشقا ائوجیل حیوانلارین) بللی یاشلاردا دیش چیخارمالاری و دیش‌لری‌نین دوشمه‌لری ایله ایلگی‌لی اولاجاق‌دیر. بو سؤزجویون معنا گلیشیمینی تولک(tülek) «توکونو تؤکموش تویوق، آلیجی قوش و بنزرلری» ایله قیاس ائده‌بیلیریک.
@qopuntular
Post #1175
195