👆👆👆

تاققیر(taqqır) سؤزجویونه گلینجه، کلمه اصلینده سس تقلیدینه دایاندیغی آنلاشیریلیر. آنادولو آغیزلاریندا آرا-سیرا تک باشینا گؤرولن سؤزجوک، «توپراق‌لارین قورویاراق چاتلاماسی» (چاناق قلعه/بایرامیچ) معناسیندا واردیر. یئنی تورکجه‌ده «چؤل‌لرده، قوراق یئرلرده، یاغیش مؤوسوم‌لرین‌ده دایاز و دوزلو گؤل یا باتاق‌لیق حالینا گلن چوخورلار» معناسیندا اینگیلیسجه salt lake قارشیلیغی اولاراق قبول ائدیلمیش‌دیر. آنجاق داها اسکی قایناق‌لاردا سس تقلیدی اولاراق گئچر؛ مثلاً کاشغری‌نین یازدیغینا گؤره «آت آداقی تَقِر-تَقِر اتّی(=آتین آیاغی تاققیر-تاققیر/تیققیر-تیققیر ائتدی). آیریجا کاشغری‌یه گؤره، «تِکِر-تِکِر اتّدی» ده واردیر. بو دئییم تیگیر-تیگیر اوخونمالی‌دیر. داها سونراکی سؤزلوک‌لرده هردن تاقیلدو(=تاققیلتی) بیچیمی‌نده گؤرونور. بو بیچیم بیزه فعل و آدی اولاراق تانیش‌دیر. آذربایجان‌دا تاققیلتی یانیندا تاققیرتی(taqqırtı) دا واردیر. آنادولو آغیزلاریندا تاقیر-تاقیر(takır takır) یانیندا، تاقیرداق(takırdak) و تاقیر-تاقور(takır takur) دا «قورو و بَرک، چوخ سویوق، بوش» معناسیندا گؤرونور. بونلارین هامی‌سی‌نین، قورو-بوش شئی‌لر و یئرلردن چیخان سس‌لردن یاراندیغی بللی‌دیر. قورو یئرده یئریرکن و یا آت-اولاغین یئریئب-قاچدیغی زامان، سس چیخدیغی بیلینمک‌ده‌دیر. آنلاشیلان سونرا بو صفت‌لردن، آد یارانمیش‌دیر. بنزر سس تقلیدلرینه بیر گؤز آتساق، تاقیر/تاققیر'ی داها راحات آنلایابیلیریک:

1. چیتیر-چیتیر(çıtır çıtır): کؤورَک یییه‌جک‌لری یییه‌رکن چیخان سس.
2. قیتیر-قیتیر(kıtır kıtır): اوست‌ده‌کی سس کیمی‌دیر آنجاق داها برک سس‌لره دئییلیر.
3. شیریل-شیریل(şırıl şırıl): آخان سویون سسی.
4. زیلدیر-زیلدیر(zıldır zıldır): سویون، سوتون، قانین دامجی-دامجی آخماسی.
***
 سون اولاراق تاقتاق(taktak) کلمه‌سی‌نین تحلیلی ایله یازییا سون قویمالییام؛ کلمه سیواس(دیوریگی آغزیندا) «نعلین، تاقونیا» معناسیندادیر. تاقتاق'ین بیر باشماق آدی اولاراق، سس تقلیدی ایله آدلاندیریلماسی طبیعی‌دیر. تاقونیا(takunya) ایسه یونانجادان عثمانلی تورکجه‌سینه گئچمیش‌دیر. یونانجاداکی takounia اصلینده جمع بیچیمی‌دیر. آنجاق یونانجا سؤزجوک، ایتالیاجا Taccone(=تاختا باشماق)‌دان گلیر. ایتالیاجا کلمه اصلینده tacco(=باشماق توْپوغو)‌دان گلمیش‌دیر؛ بودا تاقونیا/نعلین'ین توْپوقسوز باشماق اولدوغونا ایشارت ائدیر(دمپایی/ترلیک آیاق قابی کیمی). قوندورا ایتالیادان دیلیمیزه گلیب چیخمیشسا دا، تاقونیا آنادولودان آذربایجان تورکجه‌سینه گئچه‌بیلمه‌میش‌دیر.

@qopuntular