👆👆👆

1. دؤولت اداره‌لری چین دؤولتی و کومونیست پارتی‌سی‌نین اساسیندا قورولان حکومت اداره‌لری‌نین آدی طبیعی اولاراق چینجه‌دیر؛ بونلاردان بیر قیسمی‌نین اویغور تورکجه‌سینه گئچمه‌سی ده گؤزله‌نیلمز دئییل‌دیر. بیر نئچه اؤرنک(چینجه یازیم‌لارینی وئرمک ده فایدا گؤرمه دیم):
1-1. شیئن(xiàn): بؤلگه، ولایت.
1-2. زوْنگ‌لی(zŏnglĭ):باش‌ناظر، باش‌وزیر/ نخست‌وزیر.
1-3. گونگشا(gōngshè): کوْمون، اورتاق یاشام مرکزی (اؤزللیکله‌ مائو دؤنمی‌نده و سووئت‌لر چاغیندا اورتاق مالکیت و پایلاشیم اساسیندا قورولان چالیشما و یاشاما مرکزی).
2. عسگرلیک و اوْردو: طبیعی اولاراق چین اوْردوسونون دیلی چینجه‌دیر. بیر اؤرنک ایله یئتنیرم:
2-1. شانغشیاو(shàngxiào): سرهنگ، کولونل/کُلُنل. تورکیه‌ده آلبای دئییلیر، گئری قالان تورک دیل‌لرینده(اورتا آسیا، قافقاز و سیبریا تورک دیللرینده روسجادان گئچن و بیر زامانلار فارسجادا دا گؤرولن پوْلکوونیک/پالکوونیک(Polkovnik) واردیر.
3. گونلوک حیات ایله ایلگی‌لی سؤزجوک‌لر: بونلارین اؤنملی بیر بؤلومو یازی دیلینه داخیل اولموش‌دور. بیر نئچه اؤرنک:
3-1.جوزا(cuza): میز، ماسا. چینجه‎سی: zhuōzi.
3-2. کوجزا(kocza): یئمک چوبوقلاری، چاپستیک؛ چینلی‌لرین کوره‌لی‌لرین، ژاپونلولارین یئمک اوچون قاشیق یئرینه توتدوقلاری قوشا-چوبوق. چینجه‌سی:kuàzi
3-3. موْزا(moza): بؤرک، شاپقا. چینجه‌سی: گؤروندویو کیمی چینجه سؤزجوک‌لرین سوْنوندا گلن 子(اصلینده ج ایله ز آراسی بیر سس‌سیزدیر) اویغورجادا «ز» اولور.
3-4. داپان: بؤیوک بوشقاب. ایلک عونصور بیزه تانیش گلمه‌لی‌دیر. چینجه‌سی: dàpán.
3-5. دوفو(dufu): آوروپا دیللرینده tofu شکلی ایله بیلینن سؤزجوک، ژاپون دیلی یولویلا بو دیللره گئچمیش‌دیر. دوفو، چین‌ده «چوروموش، آجیمیش سوْیا» دئمک‌دیر و سویا سوتو(=شیر ‌سویا) اولاراق بیلینیر؛ یاغی آز؛ پروتئینی بوْل اولان یئمک‌دیر. سوْیا اوچون ده اویغورجادا، دادو(dadu) سؤزجویو واردیر و بو دا چینجه dàdòu دان آلینتی‌دیر.
3-6. وازا: جوراب معناسییلا، «جوراب» سؤزجویونون یانیندا ایشلک‌دیر. چینجه‌سی:wàza
3-7. پیاو(piyav): بیلیت (سینما، قاتار و بنزرلری اوچون). چینجه piào گلیر.
4. چاغداش و مودرن تکنولوژی و آلت‌لر: بو سؤزجوک‌لرین اؤنملی بیر بؤلویو روسجادان گلمیش‌دیر؛ بونلارا اؤنجه‌کی یازیلارین بیرینده، قیساجا ایشارت ائتدیم. آنجاق یئنی نسیل چوخ یول روسجا سؤزجوک‌لری بیراخیب چینجه‌سینی ترجیح ائدیرلر. بونا بیر آچیق اؤرنک، دیان(diàn) ایله قورولان سؤزجوک‌لر‌دیر. آشاغی‌داکی وئره‌جه‌ییم سؤزجوک‌لر، عمومیتله یازی دیلینه آلینمامیش‌دیر، آنجاق دانیشیق دیلینده و یئنی نسیل‌لرین دیلینده گؤرولمه‌یه باشلامیشدیر. دیان اسکی‌دن چین دیلینده «ایلدیریم، شیمشک» (=اسکی تورکجه‌ده یاشین کیمی) معناسیندایدی. یئنی چینجه‌ده، آوروپا دیللرینده‌کی الکتریک/ برق، قارشی‌لیغی اولاراق ایشله‌نمه‌یه باشلادی. اویغورلار الکتریک یئرینه توْک(tok) دئییرلر. بو سؤزجوک اؤزبکجه کیمی بعضی باشقا تورک دیللرینده ده واردیر و اصلینده روسجادان آلینج‌دیر. روسجادا توْک، «جریان، آخیم، آخیش» دئمک‌دیر. آنلاشیلان تورک دیللرینده بو روسجا عونصور، تورکجه توْق>توْخ «دوْلو، داشقین» معناسییلا قاریشیب، بولاشمیش‌دیر. نه ایسه چینلی‌لرین بو کؤک-‌سؤزجوک ایله بیر چوخ یئنی سؤزجوک‌لر یاراتمیشلار و بونلارین اؤنملی بیر قیسمی اویغور گنج‌لری‌نین دیلینده، اسکی روسجا آلینتی‌لارین یئرینی آلماق‌دادیر.
4-1. تیلیفون، روسجادان آلینتی اولاراق وارکن، چینجه دیانخوا(diànhuà) دا اؤزونه یئر آچماغا چالیشیر. چینجه سؤزجوک، «الکتریک‌لی دانیشیق» دئمک‌دیر.
4-2.باتارییه(batarye): بیزده‌کی باتری اوچون، اوست‌ده‌کی «توک»‌دا واردیر. اما چینجه diànchí (= الکتریک گؤلو/آنباری» دا گؤرونور.
4-3. تئلئویزوْر(Televizor): بیزده‌کی تلویزیون آنلامی‌ندا، روسجادان آلینتی‌دیر؛ اونون یانیندا چینجه diànshì (=الکتریک‌لی گؤروش) ده دیله گیرمک‌ده‌دیر.
4-4. کومپیوتیر: بیزده بیلینن کامپیوتر(=بیلگی‌سایار) کیمی، روسجا یولویلا، اینگیلیسجه‌دن آلینتی اولاراق واردیر. آنجاق چینجه‌سی یعنی diànnăo(=الکتریک‌لی بئیین) ده گؤرونور.
4-5. کینو(kino):روسجا آراچی‌لیغی ایله آلمانجادان آلینتی‌دیر و سینما سؤزجویویله کؤکدش ساییلیر. بونا قارشی‌لیق اولاراق چینجه diànyĭng دا واردیر؛ چینجه سؤزجوک «الکتریک‌لی کؤلگه» دئمک‌دیر.
 اوستده دئدیییم کیمی بو سؤزجوک‌لرین چوخو، هله‌لیک دانیشیق دیلینده و اؤزللیکله گنج‌لر آراسیندا گؤرونور و یازی دیلینه یئرلشه‌بیلمه‌میش‌دیر. آنجاق دیلین آغیر چینجه باسقی‌سی آلتیندا اولدوغونو دا گؤستره بیلیر

@qopuntular