Quyida Sherzod aka Mo'minov o'sha podkastda aytgan qiziq fikrlarining bayoni:

"Yurgen Osterhammel [Jürgen Osterhammel] degan juda mashhur nemis tarixchisi bor. Katta hajmli, qiziq kitoblar yozadi. Tavsiya qilaman. Uning XIX asr global tarixiga bag‘ishlangan kitobida yuqorida biz suhbatlashgan jarayonning sabablari juda yaxshi tushuntirilgan.

XIX asrning ikkinchi yarmi.
O‘sha paytda dunyo tartibi turli mahalliy va mintaqaviy tizimlardan tashkil topgan edi. Masalan, Sharqiy Osiyoda Xitoy markazli tartib mavjud bo‘lgan. Biz uni “Sinocentric world” deymiz. Markazda Xitoy, uning atrofida esa “varvarlar”. Xitoy imperatori o‘rtada o‘tiradi. Undan keyin shimoliy “varvarlar”, sharqiy “varvarlar”, janubiy “varvarlar” va g‘arbiy “varvarlar”. Albatta, Xitoy bilan “varvarlar” o‘rtasida vassal davlatlar ham bo‘lgan. Masalan, Koreya juda muhim vassal davlat edi. Yana Vyetnam va hokazo.

Xo‘sh, XIX asrda nima yuz beradi?
Yevropada – Yevroamerika desa ham bo‘ladi – shakllangan tizim asta-sekin butun dunyoning tizimiga aylanadi. Ya’ni Xitoy markazli tizim barham topadi. Yaponlar esa mana shu o‘zgarishni birinchilardan bo‘lib tushunib yetgan.
Yaponiya bu vaziyatdan shunchaki G‘arbning ustunligini tan olgani yoki G‘arb texnologiyasini o‘zlashtirgani uchun chiqib keta oldi deyish, menimcha, masalani haddan tashqari soddalashtirish bo‘ladi. Vaziyat bundan murakkabroq bo‘lgan.
O‘sha davr yaponlarida Xitoydan kirib kelgan to‘rtta iyeroglifdan iborat shiorlar bo‘lgan. Boya aytdim: “Imperatorni ulug‘la, “varvarlar”ni – ya’ni chet elliklarni – quvib chiqar”. Bu shiorlardan bittasi.
Yana shunday shiorlardan biri “Wakon yōsai” deyiladi. “Wakon” – yapon ruhi, “yōsai” – G‘arb texnologiyasi degani.
Boshqa bir tushuncha “Bunmei kaika” – sivilizatsiya va ma’rifat.
Bu yerda aynan nima nazarda tutilgan?
Ma’rifat davri Yevropasining yutuqlarini o‘zlashtirish kerak degan fikr mavjud. Lekin bu juda pragmatik, o‘z manfaatini ko‘zlagan holda amalga oshirilgan. Ya’ni “biz ham Yevropaga o‘xshaymiz” degan ko‘r-ko‘rona ishonch yo'q bu yerda. Yoki “biz butunlay yevropalik bo‘lamiz, urf-odatlarimiz, udumlarimiz, jamiyatdagi munosabatlarimiz ham G‘arbdagidek bo‘ladi” degani ham emas.
“Wakon yōsai”ning o‘zi bu masalani yaxshi ifodalaydi: yapon ruhi qolishi kerak, lekin G‘arb texnologiyasini olishimiz lozim. Nima uchun? Chunki bunday qilmasak, orqada qolib ketamiz.
Yana bir muhim omil bor. Juda ko‘p chet elliklarni maslahatchi sifatida ishlashga taklif qilishgan. Misol uchun, men Yaponiyada bir yildan ko‘proq vaqt bo‘lganman. PhD yozayotgan paytimda a’zo bo‘lgan universitetim Hosei universiteti deyiladi. «Hosei» huquq va siyosat degani. Bu universitetga fransuz yuristi Gustave de Boissonade de Fontarabie asos solgan. Xo‘sh, u nima uchun Tokioda universitetga asos solyapti? Chunki uni Yaponiyaga mamlakatning huquqiy kodekslarini boshqatdan ishlab chiqish uchun taklif qilishgan."

“Qurultoy” podkastining “Yaponiya: urush, yangi tarix va o‘z o‘tmishiga munosabat” nomli sonini ko‘rishni tavsiya qilaman!