Жейсон Ардей ҳақида

14 август куни уйидан жасади топилган Жейсон Ардей (Jason Arday) ҳақида эшитгандирсиз; эшитмаган бўлсангиз, бу ёзувни ўқинг.

Ёзувда нафақат бу инсон ҳақида, балки унинг ўлимига етаклаган воқеалар нима учун Британия университетлари жар ёқасида экани ҳақида ҳам фикрларимни ёзмоқчиман.

Ўтган ой охирларида Кембриж университетининг "энг ёш қора танли профессори" деб улуғланган Жейсон Ардейнинг аслида ўз иш ўрнига лойиқ эмаслиги ҳақида турли фикрлар инглиз медиасида тарқала борди.

Асосий танқидлар унинг илмий иши, яъни докторлик диссертацияси, муаммоли экани ҳақида эди. Бир неча манба бу диссертациядан плагиат аломатларини топганлиги ёзилди (плагиат: бировнинг ёзганларини, ёки умумий ғояларини ўзиники қилиб кўрсатиш).

Шундан сўнг Ардей ҳақида бошқа маълумотлар юзага чиқа бошлади. Танқидлар шунчаки унинг илмий фаолияти билан чекланиб қолмади. Айтишларича, Ардей нафақат илмий фаолиятини ёлғонлар устига қурган, балки шахсий ютуқлари ҳақида ҳам ҳақгўй бўлмаган. Нима сабабдан, билмаймиз, аммо у ўз резюмесига кўп уйдирма "ютуқларни" қўшгани айтилади. Масалан, 35 кунда 30 марта марафон югургани (бир марафон 42.2 километр узунликда бўлади), вҳк.

Бир неча кун давомида, Британиянинг деярли бутун медиаси бир кишини муҳокама қилди. Булар орасида Ардей ҳақиқатда Кембрижда ишлашга нолойиқ бўлган, шунчаки қора танли бўлгани учун ишга олинган, дейдиган ирқчи ёки ўнгчи овозлар энг баланд чиқди.

Кембриж университетини қоралаган овозлар ҳам кўп бўлди. Асрлар давомида оқ танли мустамлакачиларни ва юқори табақа вакилларини ўқитиб келган бу даргоҳ ўз номини оқлаш учун ҳам кўп текшириб ўтирмасдан Ардейни шунчаки қора танли бўлгани учун, "хилма-хилликни қўллаб қувватлаймиз" деган позицияни билдириш учун ишга олган, дейдиганлар кўп бўлди.

Бу кучли босим остида 9 август куни Ардей истеъфосини эълон қилди, орадан беш кун ўтиб эса, ҳаётдан кўз юмди. Уни ўлимидан олдин кўрган дўстлари Ардейнинг жуда озиб қолганини ва "бу вазиятдан чиқиш имконсиз" деганини эслашди.

Шахсан мен учун бу ҳикояда Ардей 100% жабрдийда ҳам эмас, аммо ўнгчилар айтганидек, айбдор ҳам эмас. Кембриж университетига ишга таклиф қилиниб, уни қабул қилгани учун Ардейни айблаб бўлмайди. Бундай вазиятда Кембрижга йўқ дейдиган одам жуда кўп эмас.

Кембриж университетида масъулият кўпроқ, чунки ишга олиш жараёнини хом амалга ошириб, улар ўз ишини тўғри бажаришмаган. Бир неча университетга ишга топшириб кўрган одам сифатида, Кембрижга ишга ўтиш қанчалик қийинлигини биламан. Шахсан ўзим у ерларни орзу ҳам қилмайман, десам, муболаға бўлмайди.

Балки шу сабабдан, Ардейнинг шундай юксак жойга олингани унга ўхшаш қора танли олимларни ва у тимсоли бўлган озчиликларни ёмон кўрадиган, иложи борича уларга қарши ҳаракат қиладиган кучларнинг тилини узун қилди.

Аслида, бу фожиада университетлар атрофидаги вазият айбдор, деб ўйлайман. Шахсан менинг фикримча, университетлар ҳудди тиббиёт ё электр таъминот тизими каби, умумхалқ (public) қарамоғида бўлиши керак. Университетларни хусусийлаштириб, ўзини бозорга солишга мажбурлайдиган, ходимларини эса "хизмат кўрсатувчи" сифатида кўрадиган тизимда бундай фожиалар бўлиши шубҳасиз.

Британия университетлари эса йилдан-йилга олий таълимнинг "маҳсулотлашуви" шароитида чўкаётган одамлардек саросимада юришмоқда. Яқин келажакда улардан бир нечтаси бутунлай йўқ бўлиб кетса, ҳайрон қолмайман.

Кейинги Ютуб видеоларимнинг бирини алоҳида шу мавзуга бағишлайман.

#Университетлар

@profsherzod