... اگر در دورانِ ایلخانان برای نخستین‌بار مفهومِ ساسانیِ «ایران‌زمین»، به‌منزله‌ی مفهومی برای دورانِ ایلخانی احیا شد، در عصر صفوی برای نخستین‌بار (پس از افول ساسانیان) مبنای دینی هم برای آن پدید آمد و پایه‌های پنج‌گانه‌ی تاریخی، جغرافیایی، سیاسی، فرهنگی و دینی، که در زمان ساسانیان تدوین و ثبت شده بود برای آن فراهم آمد.
[...]
با اینکه مذهب قاعدتاً در جلب وفاداری اقوام گوناگون رقیب ناسیونالیسم است، ولی در مواردی همچون ملاطی شگفت‌انگیز در پیدایش ناسیونالیسم ابتدایی و به‌خصوص ناسیونالیسم مدرن عمل کرده است. [...] به‌اعتقاد اریک هابسبام، گرچه به‌نظر می‌رسد که دین در جذب وفاداری مردم رقیب ناسیونالیسم باشد، اما در واقع دین برای ناسیونالیسم، چه در دوران پیشامدرن و چه در دوران مدرن، همچون عاملی واسط و هموارکننده‌ی راه عمل کرده است. هابسبام نقش زرتشتی‌گری در شکل‌دادن به هویت قومی-ملی ایرانی در دوران ساسانی و نقش تشیع در دوران صفوی را یکی از نمونه‌های همین فرآیند می‌داند.
احمد اشرف، هویت ایرانی از دوران باستان تا پایان پهلوی، ترجمه و تدوین حمید احمدی، ص143.
#ایرانیات
@m_stigmata