«پس خدا در غزه کجاست؟»

این پرسش را فردریک بوآیر پرسیده است، در یادداشتی که چند روزی پیش منتشر کرده است.

فردریک بوآیر، شاعر، نویسنده، محقّق و مترجم مطرح متون کهن مذهبی است، از عبری و یونانی و لاتین و غیر آن. ترجمه ادبی کتاب مقدّس (همراه جمعی دیگر از متخصصان)، ترجمه جدیدی از اعترافات سنت آگوستین، از آن سو ترجمه اثری از شکسپیر... و در کنار همه این‌ها پژوهش‌های گسترده در ادبیات تطبیقی.

سه سال پیش بود که ترجمه متفاوتی از اناجیل منتشر کرد. خودش می‌گفت که حاصل مواجهه شخصی او با این چهار کتاب است. کتاب‌هایی که به احوال و اقوال یک رَبی جوان در قرن اوّل میلادی می‌پردازند، رَبی جوان اهل جلیل به نام یشوع (عیسی)، با اندیشه و رفتار و گفتاری غریب که سرنوشتی تراژیک هم یافت.

در مقدّمه می‌گوید که «اناجیل» متون مسیحی نبودند، شدند! شرح احوال فردی که در سایه بینش و طریقت خاص خود متون کهن را تفسیر می‌کرد، در عصری که جریان‌های آخرالزمانی و انتظار نجات و منجی بسیار اوج گرفته بود، «انجیل» بودند، یعنی «بشارت». پیام‌هایی که، به قول خود عیسی، نیامده بودند که سخنان پیشین را منسوخ کنند، بلکه محقّق کنند. می‌افزاید که اناجیل همچون نمایشنامه‌اند، گفتگوها، تعالیم، حکایات و تمثیل‌های ادبی و بازیگرانی که می‌آیند و می‌روند، هم پیامبران و حکیمان و هم گاه دیوان و مجنونان! انجیل‌ها همچنین نمونه‌های کهن و درخشانی هستند از «ادبیات مهاجرت»، تبلور و تطوّر حکایات آن ربی جوان در زبانی که دیگر نه عبرانی و آرامی بلکه یونانی است و تاثیر ناگزیر آن زبان در آن پیام.

در این ترجمه بیش از همه تلاش دارد که وجه ادبی کلام را منعکس کند. زبانی بسیار غنی از تمثیل و امثال، وجه بلاغی و لحن شاعرانه آن که شاید در ترجمه‌های دینی مرکز توجه و تاکید نبوده است. در برگردان خود همچنین به بار و مصداق تاریخی اسامی نظر دارد. به جای «یهودی»، یهودایی می‌آورد چرا که می‌گوید سخن بر سر مردم اهل یهودای آن عصر است... آنچه می‌توان در ترجمه متون دیگر هم به آن اندیشید. از جنس ترجمه‌های خاص است که مترجم پیرو سنّت معمول پیشین نیست، حاصل تامّل است، از همان «آغاز» و «کلمه و «لوگوس» تا اسامی و معانی، ما همه جا همراه او باشیم یا نه!

و اینک همچو آدمی می‌پرسد که «پس در غزه خدا کجاست؟» که عین طرح پرسش او چند نکته در خود دارد. یکی ابعاد عینی نهایت فاجعه‌ای که در حال وقوع است و همچو فردی ضرورت می‌بیند که به آن بپردازد و توجّه دیگران را هم به آن جلب کند. دیگر سابقه همین پرسش در خصوص آشویتس و بدین طریق یادآوری آن به همگان و همگنان. دیگر آن زمینه فکری و فلسفی و مذهبی که در آن اینگونه پرسش‌ها شکل می‌گیرد و پاسخی هم می‌طلبد غیر از آن که «باد بی‌نیازی خداوند است که می‌وزد، سامان سخن گفتن نیست»، گرچه پاسخ او هم درمان آن همه زخم نهان و عیان نیست...

«پس خدا در میانه این وحشت کجاست؟ او آنجاست! همراه بشریت، رها شده و زخمی، در ویرانه‌های غزه گریه می‌کند، همراه بشریت رنج می‌کشد. نه! تاریکی شب، شب را نمی‌زداید... امّا “نور در ظلمت برمی‌دمد، برای درستکاران، مهربانان و دادگران (مزمور ۱۱۲) “».

Évangiles, octobre 2022, Frédéric Boyer (Traduction)
Gaza : où donc est Dieu ? Frédéric Boyer, 22 mai 2025