📌 چکیده
آسیب اقتصادی ناشی از بسته شدن تنگه هرمز فراتر از نفت خام است؛ اوره و گوگرد که خلیج فارس بزرگ‌ترین صادرکنندهٔ آن‌هاست، به‌صورت حیاتی در زنجیره‌های تولید غذا، کودهای فسفات و فرآیندهای هیدرومتالورژی نقش دارند. قطع‌سازی ۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۶ باعث کاهش ۸۳ ٪ صادرات اوره و حذف حدود ۲ میلیون تن کود هفتگی شد و قیمت گوگرد را به‌سختی به‌بالا نگه داشته است. هند، بنگلادش، پاکستان و سری‌لانکا در بخش اوره، و اندونزی، کنگو، زامبیا و شیلی در بخش گوگرد به‌عنوان بیشترین آسیب‌پذیران شناخته می‌شوند؛ در حالی که تولیدکنندگانی خارج از تنگه و کشورهای دارای گاز یا اسید خودکفا نسبتاً ایمن مانده‌اند. قیمت اوره پس از اوج‌گیری به‌سوی سطوح پیشین بازگشت، اما قیمت گوگرد به‌دلیل محدودیت‌های صادراتی روسیه و چین همچنان بالا باقی مانده است.
آسیب اقتصادی جهانی ناشی از بسته شدن تنگه هرمز برای اکثر سیاست‌گذاران به‌طور کلی درک نشده است. در مباحث عمومی و سیاست‌گذاری دربارهٔ بسته شدن تنگه هرمز، تمرکز بر نفت خام است: شمارش تانکرها، قیمت برنت و ذخایر استراتژیک نفت. این تمرکز قابل‌فهم است، اما بخش زیادی از خسارت را نادیده می‌گیرد. خلیج فارس نیز یکی از بزرگ‌ترین تأمین‌کنندگان جهانی گاز مایع (LNG)، اوره، گوگرد و هلیوم است. هر یک از این کالاها به بخشی متفاوت از اقتصاد جهان می‌خورند (گازهای صنعتی و انرژی، تولید غذا، کود فسفات و تصفیه فلزات، و نیمه‌رساناها و تصویربرداری پزشکی) و هیچ‌یک را نمی‌توان همانند نفت با برداشت از ذخیره اضطراری جایگزین کرد. از دست رفتن این جریان‌ها توجهی جزئی نسبت به نفت دریافت کرده است؛ هرچند برای چندین کشور وابسته به واردات، این شوک پیامدهای جدی‌تری داشته است.
این مقاله به دو کالای نادیده‌گرفته‌شدهٔ این حوزه، یعنی گوگرد و اوره، می‌پردازد. ابتدا توضیح می‌دهد چرا این کالاها برای اقتصاد جهانی اهمیت دارند، سپس میزان تولید کشورهای خلیج فارس را بیان می‌کند و کشورهایی را که بیشترین ضرر را از قطع‌ترافیک تحمل می‌کنند، شناسایی می‌نماید. گاز مایع (LNG) فقط در جایی که به تولید کود مرتبط باشد وارد تحلیل می‌شود؛ هلیوم در محدودهٔ این مقاله قرار نمی‌گیرد.
اوره و گوگرد کالاهای حجمی کم‌ارزش هستند که زیر دو سیستم تولیدی کلیدی جهان — غذا و فلزات — قرار دارند. اوره مهم‌ترین کود نیتروژنی جهان است. گوگرد که به اسید سولفوریک تبدیل می‌شود، ورودی ضروری برای تولید کود فسفات و شست‌وشوی مس، نیکل و کبالت است. خلیج فارس بزرگ‌ترین منبع صادراتی هر دو کالاست و بسته شدن مؤثر تنگه هرمز از ۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۶، اکثر این عرضه را از بازارهای جهانی حذف کرده است.
آسیب به‌صورت مساوی توزیع نشده است. کشورهایی که بیشترین ضربه را می‌خورند، سه ویژگی مشترک دارند: وابستگی شدید به واردات محصول خلیج فارس، عدم وجود یا کمبود جایگزین داخلی، و ذخایر اندک. بر این پایه، بیشترین آسیب را هند، بنگلادش، پاکستان، سری‌لانکا و نپال در جنوب آسیا؛ برزیل و استرالیا در میان صادرکنندگان بزرگ کشاورزی؛ اندونزی، جمهوری‌دموکراتیک کنگو، زامبیا و شیلی در بخش گوگرد‑به‑فلزات؛ مراکش و چین به‌عنوان تولیدکنندگان فسفات؛ و گروهی از واردکنندگان کم‌درآمد شرق و جنوب آفریقا که تحلیل WTO آن‌ها را بیشترین معرض خطر می‌داند، تحمل می‌کنند.
قیمت اوره پس از اوج‌گیری آوریل، عمدتاً به‌دلیل سهمیه‌های صادراتی چین و کاهش تقاضا، به سطوح قبلی بازگشت. اما گوگرد این روند را نداشته؛ زیرا یک محصول فرعی است که جایگزین سریع ندارد و روسیه و چین همزمان صادرات خود را محدود کرده‌اند. بنابراین شوک گوگرد پایدارتر و کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
چرا اوره مهم است
اوره (۴۶٪ نیتروژن) پرکاربردترین کود نیتروژنی در بازارهای جهانی است و ارزان‌ترین راه برای تأمین نیتروژن به محصولات غلاتی چون برنج، گندم و ذرت محسوب می‌شود. این ماده از تبدیل گاز طبیعی به آمونیاک و سپس واکنش آمونیاک با دی‌اکسید کربن به دست می‌آید. گاز حدود سه‌چهارم یا بیش از هزینهٔ نقدی تولید را تشکیل می‌دهد؛ به همین دلیل صنعت در مناطقی که گاز ارزان‌تر است متمرکز شده است: خلیج فارس، روسیه، شمال آفریقا و برای مصرف داخلی چین.