فراتر از برد و باخت؛ پکن از جنگ ایران چه میخواهد؟
نویسنده: ژائو لونگ
منبع: مؤسسه بروکینگز
تاریخ انتشار: ۲۰ اوت ۲۰۲۶
ترجمه و تلخیص: @IranAnalysesژائو لونگ مینویسد پرسش رایج درباره برنده یا بازندهشدن چین در جنگ ایران، برداشت دقیقی از محاسبات پکن ارائه نمیدهد. چین بیش از تغییر موازنه نفوذ، نگران پیامدهای جنگ برای منافع اقتصادی، محیط راهبردی و آزادی عمل خود است. به همین دلیل، راهبرد پکن بر پنج محور استوار است: مهار سرایت جنگ، کاهش خطرات، متنوعکردن وابستگیها، پرهیز از گرفتارشدن در منازعه و یافتن زمینههای همکاری با دیگر قدرتها.
چین بهعنوان بزرگترین واردکننده نفت خام جهان، بهشدت در برابر اختلال در تنگه هرمز آسیبپذیر است. واردات نفت این کشور در ژوئن ۲۰۲۶ به روزانه ۷.۱۲ میلیون بشکه، پایینترین سطح در نزدیک به یک دهه، کاهش یافت؛ اما ذخایر، تغییر الگوی خرید و واردات بیشتر از روسیه مانع بحران فوری انرژی شد. نگرانی اساسی پکن، پیامدهای طولانیتر جنگ مانند بیثباتی قیمت انرژی، افزایش هزینه بیمه، آسیب به زیرساختها و اختلال در کشتیرانی و زنجیرههای تأمین جهانی است. بنابراین، خواست چین برای پایان جنگ بیش از هر چیز از نیاز آن به ثبات ناشی میشود.
پکن برخلاف انتظارات برخی در واشنگتن، نمیخواهد تضمینکننده امنیت خاورمیانه یا میانجی اصلی جنگ باشد. چین شبکه متحدان، زیرساخت نظامی و ساختار فرماندهی منطقهای آمریکا را ندارد و تمایلی نیز به پذیرفتن چنین مسئولیتی نشان نمیدهد. نقش مورد ترجیح آن، کاهش خطر است: حفظ ارتباط با ایران، کشورهای خلیج فارس، پاکستان و قدرتهای بزرگ، جلوگیری از گسترش جنگ و باز نگهداشتن راه دیپلماسی. حمایت وانگ یی از میانجیگری پاکستان میان تهران و واشنگتن نمونه این رویکرد است.
جنگ همچنین اهمیت کاهش وابستگی چین به یک کشور، مسیر یا گلوگاه خاص را افزایش داده است. پروژههایی مانند راهآهن چینـقرقیزستانـازبکستان، کریدور ترانسخزر، مسیرهای قطب شمال و خط لوله «قدرت سیبری ۲» اکنون علاوه بر ارزش اقتصادی، اهمیت راهبردی پیدا کردهاند. بااینحال، نزدیکی بیشتر انرژی چین و روسیه به معنای شکلگیری یک اتحاد تازه نیست. پکن نمیخواهد وابستگی به خلیج فارس را با وابستگی به روسیه جایگزین کند؛ هدف آن کاهش مجموع وابستگیها و افزایش تعداد گزینههای جایگزین است.
چین همچنین تمایلی ندارد مشارکت راهبردی خود با ایران را به یک اتحاد نظامی تبدیل کند که آن را وارد جنگ با آمریکا سازد. به گفته نویسنده، پکن در جریان جنگ به هیچیک از طرفها سلاح نداده و قصد انجام آن را نیز ندارد. فروش تسلیحات و رزمایشهای پیش از جنگ عمدتاً برای کمک به حفظ توان دفاعی ایران بود. ادامه جنگ فقط آمریکا را تحت فشار نمیگذارد، بلکه هزینههای اقتصادی و امنیتی سنگینی نیز به چین تحمیل میکند؛ ازاینرو، پکن خواهان طولانیشدن جنگ برای تضعیف واشنگتن نیست.
نویسنده معتقد است میان اهداف چین و آمریکا زمینههای مشترکی وجود دارد. چین در پرونده هستهای بر جلوگیری از گسترش سلاح اتمی، حق ایران برای استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای و حل مسئله از طریق مذاکره تأکید میکند. در هرمز نیز خواهان آزادی و امنیت کشتیرانی، بازگشایی آبراه از راه سیاسی و رسیدگی به عوامل اقتصادی و امنیتی بحران است. این اهداف با جلوگیری از گسترش هستهای، حفاظت از تجارت جهانی و تثبیت خلیج فارس که واشنگتن اعلام میکند، تضاد بنیادینی ندارند.
اگر آمریکا واقعاً از تغییر حکومت در ایران صرفنظر کرده باشد، در نهایت باید مسیری معتبر برای بقای اقتصادی این کشور فراهم کند. کاهش بخشی از تحریمها برای رسیدن به توافق ضروری خواهد بود و چین نیز احتمالاً در بازسازی ایران و اتصال دوباره آن به بازارهای منطقهای نقش مهمی خواهد داشت. بااینحال، اگر واشنگتن بهدنبال فروپاشی حکومت ایران باشد و حملات نظامی را گسترش دهد، محاسبات و موضع کنونی پکن نیز تغییر خواهد کرد.
نتیجه مقاله این است که چین خود را برنده جنگ ایران نمیبیند و در پی جایگزینی آمریکا بهعنوان قدرت امنیتی خاورمیانه نیست. پکن میخواهد پیامدهای جنگ را مهار کند، وابستگیهای خود را کاهش دهد، در رویارویی تهران و واشنگتن گرفتار نشود، مسیرهای دریایی را باز نگه دارد و برای دیپلماسی و بازسازی پس از جنگ آماده باشد. چین از قدرت مهارنشده آمریکا نگران است، اما همزمان میداند عقبنشینی کامل واشنگتن نیز میتواند بیثباتی بیشتری ایجاد کند. بنابراین، خواهان حضور محدودتر و محتاطانهتر آمریکا و همکاری عملی دو قدرت برای پایان جنگ و بازگرداندن ثبات منطقهای است.https://
www.brookings.edu/articles/beyond-winning-and-losing-what-beijing-wants-from-the-iran-war/
دغ 
