یک نسخۀ مظفّری و اهمیّت آن
یکی از کاتبان شناخته‌شدۀ دورۀ مظفّری مسعود متطبّب است. اهل ادبیات به‌ویژه دو نسخه را که او کتابت کرده‌است خوب می‌شناسند: جنگی که در سال ۷۶۳ نوشته (دستنویس شماره ۲۸۰ کتابخانۀ چلبی عبدالله) و به نام خود او به «جنگ مسعود متطبب» مشهور است، و نسخه‌ای شامل ختم الغرایب/تحفة العراقین خاقانی و حدیقة الحقیقة سنایی، مورخ ۷۹۱ (شمارۀ ۱۷۶۲ کتابخانۀ ایاصوفیه). نسخۀ سومی که به نام او شناخته است (اگرچه کمتر به آن توجّه شده) شاهنامۀ مورخ ۷۷۲ (طوپقاپو، خزینه ۱۵۱۱) است، که از روی مادرنسخه‌ای مشترک با نسخۀ مورخ ۷۳۳ سن‌پترزبورگ (نسخۀ معروف به «لنینگراد»، لن تصحیح استاد خالقی) نوشته شده‌است (۱). این هر سه نسخه را فاضل گرامی، علی صفری آق‌قلعه، در مقاله‌ای (گزارش میراث شمارۀ ۴۹) شناسانده است.
از این کاتب نسخۀ دیگری نیز باقی مانده‌است، که اگرچه لابد بسیاری نسخه‌پژوهان با آن آشنایند، ندیده‌ام به هویّت کاتب آن و ارتباطش با نسخه‌های مزبور اشاره‌ای شده‌باشد. این نسخه - که انجامهٔ آن در ذیقعدۀ ۷۸۸ با تصریح به نام کاتب نوشته شده‌است - به شمارۀ ۱۳۷ در ملحقّات کتابخانۀ حالت افندی محفوظ است و به نام اقبالنامه فهرستش کرده‌اند ولی تمام اسکندرنامه است.
منهای اهمیت نسخه در متن‌شناسی اسکندرنامه و در تاریخ کتاب‌پردازی دورۀ مظفّری، آنچه در این نسخه بسیار جالب توجّه است اشعاری است که به خطّ مسعود متطبب پس از اشعار نظامی آمده‌است و تقریباً به تمامی مدح شمس‌الدّین جوینی است.
این یادداشت به این امید منتشر می‌شود که توجّه اهل فضل و بخصوص آن‌ها را که در جنگ‌ها و اشعار پراکنده غور کرده‌اند به این نسخه و ضمناً به این اشعار جلب کند و به شناسایی شاعر منجر شود (ساده‌ترین حدس ممکن است «شمس کاشانی» سرایندۀ شهنامۀ چنگیزی باشد، ولی به نظرم نباید به این پاسخ آشکار قانع شد و باید گزینه‌های دیگر را در نظر داشت).
@fanneadab
۱. این نسبت‌ها در پایان‌نامهٔ دکترای من بررسی شده‌است و امیدوارم این پژوهش زودتر به فارسی منتشر شود.
Post #663
7.34K