انجمن علمی محیط ‌زیست دانشگاه اصفهان

هفته اول: تفکیک زباله 🗑️
در ادامه به نکاتی اشاره می‌شود که دانستنشان باعث می‌شود زباله‌ها را به شکل تأثیرگذار و حرفه‌ای‌تری تفکیک کنیم.

📌1. "قوطی‌های آلومینیمی را له نکنید."🥫

🔍 سیستم‌های جداسازی بر پایه جریان گردابی در کارخانه‌های بازیافت، برای تشخیص آلومینیوم به نسبت ابعاد و شکل ظاهری قطعه وابسته هستند. له کردن قوطی، این نسبت را مختل کرده و باعث می‌شود دستگاه به اشتباه آن را به همراه مواد فرومغناطیس حذف کند.


📌2."درپوش را روی قوطی اسپری خالی بگذارید."🧴

🔍 قوطی‌های آئروسل حتی پس از خالی شدن، حاوی گاز محرک با فشار باقیمانده هستند. درپوش پلاستیکی از تماس مستقیم درپوش فلزی با سایر قطعات فلزی در دستگاه بالر جلوگیری کرده و خطر تولید جرقه و انفجار ناشی از اصطکاک را کاهش می‌دهد.

📌3."شیشه قهوه‌ای دارو را با شیشه سبز و شفاف مخلوط نکنید."💊

🔍 شیشه‌های قهوه‌ای حاوی اکسید آهن به عنوان عامل رنگی هستند که ضریب انبساط حرارتی و دمای ذوب آن‌ها را نسبت به شیشه‌های سودالایم شفاف تغییر می‌دهد. اختلاط این دو جریان، ضمن ایجاد تیرگی و ناخالصی اپتیکی، یکپارچگی ساختاری شیشه بازیافتی را مختل می‌کند.

#آگاهی_سبز
#تفکیک_زباله

درود بر همراهان عزیز دوستدار محیط زیست🍃✨
در ادامه با سلسله‌مطالب #آگاهی_سبز کنار شما هستیم.💚
این برنامه ۴ هفته ادامه دارد و هر هفته به یک موضوع کلیدی می‌پردازیم.
همراه ما باشید.🙏

🔔 *یادآوری نشست امروز* 📢

نشست علمی با موضوع فرگشت توزیع فراوانی دمای کمینه ایران در پنج دهه گذشته


🎙 سخنران: دکتر سید ابوالفضل مسعودیان
🗓 زمان: چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت | ساعت ۱۶ تا ۱۸

🔴 لینک جلسه 👇
https://skyroom.online/ch/uiesfahan/fgt30021405


شرکت برای عموم آزاد است ✨

🌱 منتظر حضور سبزتان هستیم 🌱
انجمن علمی محیط زیست دانشگاه اصفهان

🔴لینک جلسه 👇

https://skyroom.online/ch/uiesfahan/fgt30021405

«اطلاع‌رسانی لینک جلسه از طریق کانال‌های انجمن در روز برگزاری نشست»

https://t.me/ENVIRONMENT_ui
https://eitaa.com/ESSA_UI
https://ble.ir/ENVIRONMENT_ui

با سلام و احترام خدمت همراهان انجمن علمی محیط زیست دانشگاه اصفهان..

با توجه به ملی شدن اینترنت از این پس کلیه اطلاع رسانی ها و اخبار محیط زیستی در پیام رسان های ایرانی ایتا و بله اعلام خواهد شد.
همراه ما باشید.✨

🟠لینک عضویت در کانال ایتا:
https://eitaa.com/ESSA_UI

🟢لینک عضویت در کانال بله:
https://ble.ir/ENVIRONMENT_ui

📚معرفی کتاب

✅ کتاب گیاهان سرطان‌زا در ایران

نویسندگان : کاظم دادخواهی پور ، طاهره افتخاری
ناشر: انتشارات امید سخن
سال: ۱۴۰۴
لینک دانلود https://ketabrah.com/go/b99998

➖در این اثر با رویکردی علمی، پژوهشی کامل درباره‌ی نحوه‌ی تاثیرگذاری برخی گیاهان بومی و غیربومی بر سلامت انسان انجام داده‌اند. پس از مطالعه‌ی کتاب حاضر،...
👇
https://ketabrah.com/go/b99998

➖ مطالعه این کتاب مناسب و مفید برای کسانی است که  اهل طبیعت‌گردی هستند و می‌خواهند با شناخت بیشتر، گشت‌و‌گذاری آگاهانه و سالم در طبیعت داشته باشند .

انجمن علمی محیط زیست دانشگاه اصفهان🌐

ریشه پنهان در بی‌عدالتی آبی

عدالت در تخصیص آب را نمی‌توان به «تقسیم منصفانه» تقلیل داد. در ادبیات حکمرانی منابع، عدالت آبی ترکیبی است از عدالت توزیعی، عدالت رویه‌ای و عدالت اکولوژیک؛ یعنی هم تعیین اولویت‌های تخصیص، هم کیفیت فرآیند تصمیم‌گیری، و هم رعایت ظرفیت برد اکوسیستم.
در سطح نظری، ایده‌هایی مانند اصل تفاوت راولز یا بحث عدالت بین‌نسلی در آثار استیون گاردینر یادآوری می‌کنند که منابع محدود باید به گونه‌ای تخصیص یابند که هم منافع گروه‌های آسیب‌پذیر و هم حقوق نسل‌های آینده حفظ شود. اما این چارچوب‌های هنجاری وقتی وارد میدان حکمرانی می‌شوند، با اقتصاد سیاسی آب روبه‌رو می‌شوند؛ جایی که تخصیص نه فقط محصول محاسبه هیدرولوژیک، بلکه نتیجه توازن قدرت، منافع تثبیت‌شده و نهادهای تصمیم‌ساز است.
مدل «مدیریت یکپارچه منابع آب» که توسط نهادهایی مانند Global Water Partnership و UN-Water ترویج شده، تلاش می‌کند این شکاف را با انتقال مقیاس تصمیم‌گیری به سطح حوضه آبریز کاهش دهد. منطق آن روشن است: آب بر اساس مرز طبیعی جریان دارد، نه مرز سیاسی. اما تجربه جهانی نشان داده که حتی رویکرد حوضه‌محور، اگر با شفافیت داده، تعریف صریح حق‌آبه‌ها و سازوکار مشارکت ذی‌نفعان همراه نباشد، به تکنوکراسی متمرکز تبدیل می‌شود و مسئله عدالت را حل نمی‌کند.
حوضه زاینده‌رود دقیقاً در همین نقطه ایستاده است. تعارض میان چهارمحال و بختیاری و اصفهان، مناقشه بر سر انتقال آب به یزد، و همزمان کاهش جریان زیست‌محیطی و افت سفره‌های زیرزمینی، نشانه یک بحران عمیق‌تر است: بیش‌تخصیص ساختاری. در این حوضه، مجموع تعهدات برداشت از ظرفیت تجدیدپذیر فراتر رفته است. وقتی حجم «حق‌های اعطا شده» از آب قابل اتکا بیشتر باشد، هیچ بازتوزیعی نمی‌تواند همه را راضی کند.
در چنین شرایطی، عدالت دیگر به معنای توزیع برابر نیست؛ به معنای بازنگری در تعهدات، بازتعریف اولویت‌ها و پذیرش هزینه سیاسی کاهش مصرف است. تثبیت رسمی جریان زیست‌محیطی، شفاف‌سازی داده‌های تخصیص و برداشت، و اصلاح بهره‌وری در بخش‌های پرمصرف (به‌ویژه کشاورزی و صنعت) پیش‌شرط هر ادعای عدالت است.
مسئله اصلی نه استان‌محور بودن است و نه حوضه‌محور بودن. مسئله این است که آیا نظام حکمرانی حاضر است ظرفیت واقعی حوضه را به‌عنوان قید سخت بپذیرد یا نه. تا زمانی که توسعه بر پایه منابع «وعده‌داده‌شده» و نه منابع «قابل‌اتکا» تعریف شود، عدالت آبی دست‌نیافتنی خواهد بود.
در حوضه‌ای که بیش از ظرفیتش تعهد ایجاد شده، عدالت یک انتخاب تکنیکی نیست؛ یک تصمیم سیاسی درباره این است که کدام مصرف باید کوچک شود و چه کسی هزینه آن را بپردازد.

منابع:
Rawls, J. (1971). A Theory of Justice. Harvard University Press.
Gardiner, S. (2011). A Perfect Moral Storm. Oxford University Press.
Molle, F., Mollinga, P., & Wester, P. (2009). Hydraulic Bureaucracies and the Hydraulic Mission. Water Alternatives.
Global Water Partnership (2009). IWRM Guidelines.
UN-Water (2014). A Post-2015 Global Goal for Water.

فرض کنید مدیر یک کارخانه هستید.

دو گزینه دارید:
یا چند ده میلیارد تومان برای سیستم تصفیه و کنترل آلودگی هزینه کنید،
یا آلودگی را ادامه دهید و در بدترین حالت جریمه‌ای بپردازید که کسری از آن هزینه است.
اگر معادله این‌طور باشد، انتخاب «اخلاقی» دیگر تعیین‌کننده نیست؛ حسابداری تعیین‌کننده است.
در اقتصاد محیط‌زیست، به این وضعیت می‌گویند «شکست بازار». یعنی هزینه واقعی تخریب طبیعت در قیمت کالا دیده نمی‌شود. آلودگی به جامعه منتقل می‌شود؛ سود در ترازنامه شرکت می‌ماند.

وقتی جریمه از فیلتر ارزان‌تر است
منطق «قانون و اقتصاد» ساده است:
بنگاه زمانی رفتار خود را اصلاح می‌کند که هزینه مورد انتظار جریمه از هزینه پیشگیری (نصب فیلتر یا تصفیه‌خانه) بیشتر باشد. اگر این نسبت برعکس باشد، ادامه آلودگی تصمیمی عقلانی است.
در سال ۱۴۰۲ نرخ جریمه پساب حدود ۷۴۰ تومان به ازای هر مترمکعب اعلام شد. برای یک صنعت بزرگ، این رقم بازدارنده جدی نیست.
در پرونده پتروشیمی بوعلی‌سینا در سال ۱۴۰۰، خسارت برآوردی حدود ۵۰۰ میلیارد تومان بود، اما جریمه نهایی ۹ میلیارد تومان تعیین شد. این شکاف فقط یک عدد نیست؛ پیام اقتصادی روشنی دارد: ریسک تخریب پایین است.

عددی که باید جدی گرفته شود
بر اساس گزارشی که به نقل از مرکز پژوهش‌های مجلس منتشر شد، خسارت سالانه تخریب محیط‌زیست در ایران حدود ۸/۴ میلیارد دلار برآورد شده است. این یعنی هزینه‌ای که بنگاه نمی‌پردازد، در نهایت از بودجه عمومی، سلامت مردم و منابع طبیعی کسر می‌شود.
به زبان ساده:

جامعه قبض آلودگی را پرداخت می‌کند.

در جاهای دیگر معادله فرق می‌کند
قانون جامع «مسئولیت‌پذیری، جبران‌خسارت و پاسخ‌گویی زیست‌محیطی (CERCLA)» که توسط آژانس حفاظت از محیط زیست ایالات متحده اجرا می‌شود، اصل «مسئولیت مطلق» و «مسئولیت تضامنی» را اعمال می‌کند. یعنی شرکت بدون نیاز به اثبات قصد، مسئول پاکسازی است و دولت می‌تواند کل هزینه را از یک طرف مطالبه کند.
نتیجه این قاطعیت قانونی، جریمه‌های سنگینی نظیر جریمه ۲۴۱ میلیون دلاری شرکت Marathon Oil در سال ۲۰۲۳ است؛ رقمی که به تنهایی با کل بودجه سالانه سازمان حفاظت محیط زیست ایران برابری می‌کند.

مسئله اخلاق نیست، مسئله انگیزه است
تا وقتی جریمه کمتر از هزینه پیشگیری باشد، انتظار تغییر رفتار صنایع ساده‌انگاری است (جریمه‌های پویا).
تا وقتی بدهی‌های زیست‌محیطی در ترازنامه‌ها دیده نشود، آلودگی یک هزینه واقعی محسوب نمی‌شود (نظام حسابرسی سبز).
تا وقتی خسارت‌ها دقیق و شفاف محاسبه نشود، طبیعت در معادله سود و زیان غایب می‌ماند (اجرای ماده 38 قانون برنامه ششم).
تخریب محیط‌زیست در ایران اغلب نتیجه بی‌اخلاقی فردی نیست؛ نتیجه یک معادله اقتصادی معیوب است.

اگر می‌خواهیم طبیعت حفظ شود، باید این معادله را اصلاح کنیم. نه با شعار، بلکه با تغییر ساختار هزینه و جریمه.

منابع
1) مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (گزارش برآورد خسارت‌های محیط‌زیستی).
2) U.S. Environmental Protection Agency. Superfund (CERCLA) Overview and Enforcement.
3) The World Bank. The Cost of Environmental Degradation (2022).
کمیته پژوهش و فناوری | انجمن علمی محیط زیست دانشگاه اصفهان

آب؛ حق بقا یا کالای اقتصادی؟

آب در سطح بقا، حق است. این گزاره هم از نظر اخلاقی پذیرفته شده و هم در قطعنامه ۲۰۱۰ «مجمع عمومی سازمان ملل متحد» به رسمیت شناخته شده است. اما همان آب، وقتی از سطح نیاز پایه عبور می‌کند، به منبعی کمیاب با ارزش اقتصادی تبدیل می‌شود؛ اصلی که در بیانیه دوبلین ۱۹۹۲ بر آن تأکید شد.
مسئله واقعی، دوگانه‌سازی ساده «حق یا کالا» نیست. مسئله این است که وقتی آب تقریباً رایگان عرضه می‌شود، چه کسی بیشترین نفع را می‌برد؟ تجربه بسیاری از کشورها نشان داده که یارانه پنهان آب الزاماً به نفع فقرا نیست؛ مصرف بالاتر معمولاً در دهک‌های درآمدی بالاتر رخ می‌دهد. در چنین شرایطی، قیمت پایین به جای عدالت، به اتلاف منجر می‌شود.
در جهان امروز حدود ۲ میلیارد نفر هنوز به آب آشامیدنی ایمن دسترسی ندارند. در عین حال، نزدیک به ۷۰ درصد برداشت آب شیرین در کشاورزی مصرف می‌شود، اغلب با بازده پایین. اگر نسبت برداشت از منابع تجدیدپذیر از ۴۰ درصد عبور کند، تنش آبی شدید محسوب می‌شود؛ نشانه‌ای از فشار ناپایدار بر آبخوان‌ها.
برخی کشورها برای مدیریت این فشار، مالکیت منابع آب را کاملاً عمومی تعریف کرده‌اند؛ حتی مالک زمین نیز بدون مجوز حق برداشت ندارد. اما تجربه نشان می‌دهد که «عمومی بودن» به‌تنهایی کافی نیست. آنچه موفقیت را رقم می‌زند، ترکیب کنترل برداشت، قیمت‌گذاری تدریجی و بازچرخانی گسترده آب است. نمونه‌هایی وجود دارد که با بازیافت بیش از ۸۰ درصد فاضلاب شهری و اعمال تعرفه‌های پلکانی، هم امنیت آب را تقویت کرده‌اند و هم فشار بر منابع طبیعی را کاهش داده‌اند.
از منظر اقتصادی، اگر هزینه آب از ۳ تا ۵ درصد درآمد خانوار فراتر رود، فشار معیشتی ایجاد می‌شود. بنابراین سیاست عقلانی این است:
تضمین مصرف پایه، حدود ۵۰ تا ۱۰۰ لیتر در روز برای هر نفر، با تعرفه حمایتی؛ و قیمت‌گذاری واقعی برای مصرف مازاد.
در این چارچوب، آب در سطح بقا یک حق عمومی است؛ اما در سطح رفاه، باید تابع منطق اقتصادی باشد. حذف کامل قیمت‌گذاری، عدالت نمی‌آورد؛ سیگنال غلط می‌فرستد. و بحران آب دقیقاً از همین سیگنال‌های غلط تغذیه می‌کند.

منابع:

1. UNESCO. United Nations World Water Development Report 2024.
2. World Bank. Water Security and Poverty Reduction.
3. United Nations General Assembly (2010). Resolution on the Human Right to Water and Sanitation.

کمیته پژوهش و فناوری | انجمن علمی محیط‌ زیست دانشگاه اصفهان

فرهنگ احترام به آب؛ از اسطوره تا حکمرانی

در ایران باستان آب فقط یک منبع طبیعی نبود؛ بخشی از نظم جهان بود.
در اوستا ایزد باران تیشتر با دیو خشکسالی اپوش می‌جنگد. اگر مردم وظیفه خود را درست انجام ندهند، تیشتر ضعیف می‌شود و خشکسالی پیروز.
در کتاب تاریخ کیش زرتشت، آلوده کردن آب، نقض نظم کیهانی محسوب می‌شد و قنات فقط یک سازه مهندسی نبود؛ یک قرارداد اجتماعی بود.
حقابه تعریف و زمان‌بندی داشت. آب «حق عمومی» بود نه ملک مطلق فردی. با این منطق قنات‌های ایرانی در سال ۲۰۱۶ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدند. در دوره اسلامی نیز آب نعمت الهی و منشأ حیات معرفی شد. وقف قنات‌ها و آب‌انبارها ادامه همان سنت اخلاقی بود.
اما امروزه ایران با فرونشست گسترده دشت‌ها، افت شدید آبخوان‌ها و خشک‌شدن رودخانه‌ها روبه‌روست. نرخ فرونشست به بیش از ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر در سال رسیده است.
مسئله امروز فقط اقلیم و کم‌بارشی نیست؛ بلکه حکمرانی و ضعف قرارداد اجتماعی با آب است، بنابراین بدون بازسازی فرهنگ بحران آب حل نخواهد شد.

منابع
مری بویس، تاریخ کیش زرتشت
تاریخ مدیریت آب در ایران

کمیته پژوهش و فناوری | انجمن علمی محیط زیست دانشگاه اصفهان

🌱 نقش جوانان در آینده پایدار؛ تجربه‌ای از امارات

مشارکت فعال جوانان در مسائل محیط‌زیستی، یکی از مهم‌ترین عوامل تحقق توسعه پایدار است. تجربه کشور نشان می‌دهد که چگونه می‌توان با آموزش هدفمند، نسل جوان را به کنشگران واقعی محیط‌زیست تبدیل کرد.

در چارچوب استراتژی ملی آگاهی محیط‌زیستی، آموزش مفاهیمی مانند تغییرات اقلیمی، صرفه‌جویی در مصرف انرژی و حفاظت از منابع طبیعی به‌طور رسمی وارد برنامه‌های درسی مدارس شده است. دانش‌آموزان می‌آموزند که با اقداماتی ساده مانند کاهش مصرف آب و خاموش کردن وسایل برقی، نقش مؤثری در حفظ محیط‌زیست ایفا کنند.

نکته قابل توجه این است که این آموزش‌ها به مدرسه محدود نمی‌ماند؛ بلکه دانش‌آموزان به انتقال این آگاهی به خانواده و جامعه تشویق می‌شوند. نتیجه این رویکرد، افزایش چشمگیر مشارکت جوانان در فعالیت‌های داوطلبانه مانند درختکاری و کمپین‌های مقابله با آلودگی بوده است.

این تجربه نشان می‌دهد که اگر آموزش، آگاهی و فرصت مشارکت در کنار هم قرار گیرند، جوانان می‌توانند به پیشگامان حفاظت از محیط‌زیست و سازندگان آینده‌ای پایدار تبدیل شوند.

🌿 بیاییم از امروز، ما هم از خودمان شروع کنیم...

#آموزش_محیط_زیست
#توسعه_پایدار
#جوانان_سبز
#محیط_زیست
#کنشگری_زیست_محیطی
#صرفه_جویی_انرژی
#حفاظت_از_طبیعت

📌 کمیته آموزش و توانمندسازی / انجمن محیط زیست دانشگاه اصفهان

🌱 آموزش محیط‌زیست؛ پایه‌ای برای آینده‌ای پایدار

آموزش محیط‌زیست فراتر از انتقال اطلاعات است؛ این نوع آموزش یک فرآیند یادگیری جامع و مادام‌العمر است که با هدف پرورش شهروندانی مسئول، آگاه و توانمند در مواجهه با چالش‌های زیست‌محیطی شکل می‌گیرد.

در این چارچوب، افراد نه‌تنها به شناخت مسائل محیط‌زیستی می‌رسند، بلکه مهارت‌هایی مانند تفکر انتقادی، حل مسئله و تصمیم‌گیری مسئولانه را نیز کسب می‌کنند. همین امر موجب می‌شود تا بتوانند در بهبود وضعیت محیط‌زیست نقش فعال و مؤثری ایفا کنند.

آموزش محیط‌زیست بر اصولی همچون افزایش آگاهی، ارتقای دانش، شکل‌گیری نگرش‌های مثبت، توسعه مهارت‌ها و مشارکت فعال تأکید دارد. این آموزش می‌تواند در قالب‌های رسمی (مدارس و دانشگاه‌ها) و غیررسمی (رسانه‌ها، سازمان‌های مردم‌نهاد و آموزش‌های میدانی) ارائه شود.

در نهایت، توسعه آموزش محیط‌زیست، زمینه‌ساز شکل‌گیری جامعه‌ای مسئول، پایدار و آگاه خواهد بود که قادر است با چالش‌های پیچیده زیست‌محیطی امروز و آینده به‌صورت علمی و مؤثر مواجه شود.

📚 منبع:
Abboud, N. A. (2024). The Concept of Environmental Education. EcoMENA.

#سواد_زیست_محیطی
#آگاهی_محیط_زیستی
#آموزش_پایدار
#مسئولیت_اجتماعی
#محیط_زیست_ایران
#فرهنگ_سازی
#توسعه_آموزشی

📌 کمیته آموزش و توانمندسازی / انجمن محیط زیست دانشگاه اصفهان

🚀ناوها آماده شلیک
☠آبزیان آماده مرگ

خلیج فارس یکی از شکننده‌ترین اکوسیستم‌های دریایی جهان است.این پهنه نیمه‌بسته با مساحتی حدود ۲۵۱هزار کیلومتر مربع و میانگین عمق تنها ۳۵متر، تبادل آبی محدودی با اقیانوس دارد(از طریق تنگه هرمز)به همین دلیل توان خودپالایی آن پایین است.

✳️ براساس گزارش‌های (UNEP)،بیش از ۸۰۰ گونه ماهی،۲۰۰ گونه مرجان،۵ گونه لاک‌پشت دریاییِ در معرض تهدید و جمعیت‌های مهمی از دلفین‌ها و پستانداران دریایی در آن زندگی می‌کنند،قربانیان احتمالی که در هیچ محاسبه سیاسی جایی ندارند.

🛑 پیامدهای مستقیم جنگ بر زیستمندان دریا

امواج انفجاری زیرآبی:آسیب به سامانه شنوایی پستانداران دریایی و مرگ ناگهانی آبزیان در شعاع انفجار
نشت نفت و سوخت سنگین ناوها:خفگی مرجان‌ها و پوشش آبشش ماهیان
آلودگی فلزات سنگین و مهمات:ورود به زنجیره غذایی
انسداد آب‌شیرین‌کن‌ها: تهدید امنیت آبی میلیون‌ها انسان در سواحل

لذا جنگ در خلیج فارس صرفاً یک رویداد ژئوپلیتیک نیست؛ بلکه یک بحران بوم‌شناختی منطقه‌ای خواهد بود،جنگی که نخستین قربانیانش زیستمندانی هستند که امکان مهاجرت سریع از این حوضه را ندارند.

انجمن علمی محیط زیست دانشگاه اصفهان🌐

افسانه بارورسازی ابرها
(بخش دوم) 

بارورسازی ابرها در چه اقلیم‌هایی جواب می‌دهد؟

۱. اقلیم‌هایی که ابرهای باران‌زا دارند.
۲. رشته‌کوه‌ها که جز ابرهای سرد و مرطوب هستند.
۳. مناطقی که سامانه‌های بارشی طبیعی عبور می‌کند.
مناطقی با اقلیم خشک‌سال بدون ابرهای مناسب: تقریبا هیچ اثر عملی نخواهد داشت.

آیا این پروژه می‌تواند مشکل آب ایران را حل کند؟

نه، به تنهایی:
بارورسازی فقط افزایش نسبی بارش تا حدود ۱۰–۱۵ درصد را ممکن می‌سازد، اگر ابر مناسب باشد.
بحران آب ایران نتیجه ترک خوردن سفره‌ها، خشکسالی طولانی و مصرف زیاد آب در بخش کشاورزی است. بارورسازی نمی‌تواند همه این مشکلات را برطرف کند.

کارشناسان می‌گویند بهترین راهکار شامل:
• مدیریت مصرف آب
• بازچرخانی آب
• صرفه‌جویی
• زیرساخت‌های ذخیره‌سازی آب

بارورسازی تنها یکی از ابزارهای کمکی است، نه درمان اصلی.

و در پایان پاسخ به این پرسش جنجالی:

آیا ابر دزدی وجود دارد؟
دزدیدن باران از آسمان کشور دیگر یک ادعای علمی‌اثبات‌شده نیست و شواهد معتبر برای آن وجود ندارد.

بررسی‌های واقع‌بینانه علمی نشان می‌دهد:
۱. شرایط طبیعی بارش در یک منطقه به عوامل عمومی آب‌وهوایی بستگی دارد، نه اینکه کشوری بتواند ابرها را «جمع کند» یا مسیرشان را به‌طور عمدی به سمت خودش ببرد.
۲. سازمان‌های معتبر مانند سازمان جهانی هواشناسی (WMO) می‌گویند بارورسازی فقط می‌تواند روی ابرهای موجود در منطقه مشخص اثر بگذارد و نمی‌تواند الگوهای آب‌وهوایی را از فواصل دور دستکاری کند.
۳. موردی مثل ادعای «ابردزدی» در ایران یا منطقه از دید سنجش‌های علمی معتبر رد شده یا فاقد سند علمی است.

همچنین کنترل اقلیم یک کشور دیگر از راه دور با بارورسازی یا هر تکنولوژی مشابه در عمل ممکن نیست.
سازمان جهانی هواشناسی اعلام کرده که تغییرات مصنوعی آب‌وهوا در مقیاس کلان (مثلاً هدایت بادها یا انتقال رطوبت بین کشورها) عملاً غیرممکن است با منابع در دسترس بشری.
برای تاثیرگذاری بین‌المللی بر آب‌وهوای کشور دیگر لازم است انرژی عظیمی بیش از ظرفیت‌های کنونی فناوری انسان در جو آزاد شود، که عملاً قابل انجام نیست.

منابع

1. IPCC. (2021). Climate change 2021: The physical science basis. Cambridge University Press.
2. World Meteorological Organization. (2018). Guidelines for cloud seeding to augment precipitation.
3. World Meteorological Organization. (2018). Statement on weather modification.
4. Government Accountability Office (GAO). (2024). Weather modification: Technologies, potential benefits, and uncertainties.

#پژوهش_محیطزیست_اصفهان
#تحلیلی_انتقادی
#مدیریت_منابع_آب
#بارورسازی_ابرها

کمیته پژوهش و فناوری | انجمن علمی محیط زیست دانشگاه اصفهان

افسانه بارورسازی ابرها
(بخش اول) 

بارورسازی ابرها به معنای دخالت علمی در ابرهای طبیعی است تا بارش (باران/برف) را افزایش دهد. این کار معمولاً با تزریق ذراتی مثل یدید نقره، نمک‌های هیگروسکوپ یا یخ خشک به داخل ابرها انجام می‌شود تا فرآیند تشکیل قطرات آب یا بلورهای یخ سرعت بگیرد و بارندگی رخ دهد.

در ابرهای گرم (مثلاً توده‌های دشت): ذرات نمکی باعث جذب رطوبت بیشتر و تشکیل قطرات بزرگ‌تر می‌شوند.
در ابرهای سرد (مثلاً کوهستان‌ها): ذرات یدید نقره یا یخ خشک هسته‌های یخی می‌سازند و باعث ریزش باران/برف می‌شوند.

نکته کلیدی: این روش فقط روی ابرهای موجود و مناسب اثر می‌گذارد؛ اگر ابر مناسب نباشد، هیچ «باران غیرطبیعی» شکل نمی‌گیرد.

امکان‌پذیری اقتصادی برای ایران:
طبق گزارش‌های معتبر هر عملیات بارورسازی در برخی کشورها حدود چند هزار دلار هزینه دارد.
به‌طور مثال در امارات در سال ۲۰۱۵، هر هواپیما حدود ۳۰۰۰ دلار برای هدف‌گیری چند ابر هزینه داشته است و کل هزینه چند صد هزار دلار بوده است.

ارزیابی اقتصادی دقیق در ایران موجود نیست ولی کارشناسان هشدار داده‌اند:
۱. هزینه عملیات بالا است.
۲. اگر اثرگذاری محدود باشد، هر مترمکعب آب تولیدشده ممکن هزینه زیادی داشته باشد.
۳. بازگشت سرمایه بستگی به افزایش واقعی بارش و مدیریت آن دارد.

تاریخچه و وضعیت در ایران: چه زمانی شروع شد؟
منابع معتبر درباره تاریخ دقیق شروع در ایران کاملاً روشن گفته‌اند:
بارورسازی ابرها در ایران سابقه داشته و حداقل از سال ۱۳۴۶ دنبال می‌شود.
پروژه‌های رسمی در چند دهه اخیر، البته با دوره‌های متناوب اجرا، ثبت شده‌اند.

سازمان‌ها/نهادهای مرتبط:
۱. سازمان ملی هواشناسی
۲. وزارت نیرو
۳. سازمان‌های تحقیقاتی تخصصی در حوزه «فناوری‌های نوین آب‌های جوی»

در سال آبی ۲۰۲۴-۲۰۲۵، ایران حدود ۳۷ ماموریت هوایی، ۶۱ ماموریت پهپادی و حدود ۲۰۰۰ ساعت عملیات زمینی برای بارورسازی انجام داده است.

چند درصد شانس موفقیت دارد؟
افزایش بارش از این روش معمولاً بین ۵ تا ۱۵ درصد است.
برخی منابع حداکثر تا ۱۰ درصد افزایش بارش را ذکر کرده‌اند.

منتقدان علمی تأکید می‌کنند:
این اعداد ممکن است در برخی شرایط طبیعی یا آماری رخ داده باشد.
تفکیک واقعی اثر بارورسازی از تغییرات طبیعی بارش خیلی دشوار است.
در دوره‌های خشکسالی شدید (وقتی ابر مناسب نیست)، اثر به صفر نزدیک می‌شود.

به طور خلاصه شواهد علمی می‌گویند اثرگذاری واقعی این فناوری محدود است.

منابع:
1. American Meteorological Society. (2018). Weather modification. Glossary of Meteorology.

2. Government Accountability Office (GAO). (2024). Weather modification: Technologies, potential benefits, and uncertainties

3. Tessendorf, S. A., et al. (2019). A randomized cloud seeding experiment in winter orographic clouds. Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS)

۵. وزارت نیرو جمهوری اسلامی ایران. (بی‌تا). گزارش عملکرد مرکز ملی تحقیقات و مطالعات بارورسازی ابرها.

۶. سازمان هواشناسی کشور. (بی‌تا). فناوری‌های نوین آب‌های جوی و پروژه‌های بارورسازی.

#پژوهش_محیطزیست_اصفهان
#تحلیلی_انتقادی
#مدیریت_منابع_آب
#بارورسازی_ابرها

کمیته پژوهش و فناوری | انجمن علمی محیط‌ زیست دانشگاه اصفهان

الگوی مصرف انرژی در ساختمان‌ها؛ از ناکارآمدی قاعده‌مند تا تجربه آلمان

سهم بخش ساختمان از مصرف برق ایران حدود ۴۸ درصد است. ساختمان‌های اداری با وجود سهم ۴.۸ درصدی از مشترکین، حدود ۸.۵ درصد برق کشور را مصرف می‌کنند. اما مسئله فقط حجم مصرف نیست؛ نسبت انرژی مصرف‌شده به خدمات واقعی ارائه‌شده است. در ادبیات فنی، بهره‌وری انرژی یعنی همین نسبت.
مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۴ در ژورنال Sustainability, Development & Environment با شبیه‌سازی ساختمان‌های اداری تهران در نرم‌افزار EnergyPlus نشان داد به طور متوسط ۵۰ درصد از مصرف سالانه انرژی این ساختمان‌ها هدر می‌رود و شدت مصرف آن‌ها دو تا چهار برابر میانگین جهانی است.
پژوهشی در ژورنال Applied Energy (الزویر) با بررسی ۲۶ ساختمان اداری در اقلیم سرد ایران، شاخص معیار مصرف انرژی را ۲۹۲ کیلووات‌ساعت بر مترمربع در سال گزارش کرده است؛ ۴۰ کیلووات‌ساعت برق و ۲۵۲ کیلووات‌ساعت گاز طبیعی. بر اساس سیستم رتبه‌بندی ارائه‌شده، ۶۹ درصد ساختمان‌ها در رده ناکارآمد قرار دارند، ۲۳ درصد رده C را کسب کرده‌اند و هیچ‌کدام به رده‌های A یا B نرسیده‌اند. ناکارآمدی در ساختمان‌های اداری ایران یک الگوی غالب است، نه استثنا.
در مقابل، آلمان از سال ۲۰۲۰ قانون انرژی ساختمان (GEG) را اجرا می‌کند که ساختمان‌های جدید را ملزم به رعایت استاندارد Nearly Zero-Energy Building کرده است؛ ساختمانی با مصرف نزدیک به صفر و متکی بر انرژی‌های تجدیدپذیر. پژوهش سال ۲۰۲۵ در مرکز پژوهش انرژی E.ON دانشگاه RWTH آخن، با شبیه‌سازی در EnergyPlus و OpenStudio نشان داده است که بهینه‌سازی سیستم‌های کنترلی و پروفایل‌های دمایی می‌تواند تا ۲۷ درصد در کل مصرف انرژی و بیش از ۳۹ درصد در مصرف گرمایش صرفه‌جویی ایجاد کند. مفاهیمی مانند فعال‌سازی هسته بتنی، سرمایش شبانه، بازیافت حرارت و شاخص Smart Readiness Indicator در همین چارچوب تعریف می‌شوند.
حتی در آلمان نیز گذار کامل نیست. طبق پژوهش مؤسسه Fraunhofer در سال ۲۰۲۵، تنها ۱۸ درصد از ساختمان‌های لجستیکی تجاری به سامانه‌های خورشیدی مجهز هستند. انتقال فناوری تدریجی است و به مشوق‌های اقتصادی وابسته.
در ایران، اقدامات کم‌هزینه و سریع‌الاثر شامل نصب سنسورهای حرکتی (۵۰۰ هزار تا یک میلیون تومان)، تنظیم دمای کارگزینی روی ۲۴–۲۵ درجه در تابستان و ۱۹–۲۰ درجه در زمستان، نگهداری پیشگیرانه تجهیزات و عایق‌کاری کانال‌هاست. اقدامات سرمایه‌بر شامل جایگزینی چیلرهای قدیمی با اینورتردارها با بازگشت سرمایه ۳ تا ۵ سال، نصب فتوولتائیک با بازگشت سرمایه ۵ تا ۷ سال و بهسازی حرارتی پوسته ساختمان است.
در سطح سیاستگذاری، اجرای مؤثر مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان، تعرفه‌گذاری پلکانی برای ساختمان‌های اداری دولتی، ایجاد صندوق بهره‌وری انرژی، الزام ممیزی برای ساختمان‌های با مصرف بالای ۳۰۰ کیلووات‌ساعت بر مترمربع و ایجاد پایگاه داده ملی مصرف انرژی، حداقل چارچوب اصلاح است.
تفاوت ایران و آلمان صرفاً در فناوری نیست؛ در تداوم نهادی است. قانون انرژی ساختمان آلمان حاصل حدود ۴۰ سال سیاستگذاری مستمر است. پروژه‌هایی مانند EDGE ElbSide در هامبورگ با کاهش حدود ۵۰ درصدی انتشار کربن، نتیجه همکاری نظام‌مند دانشگاه، دولت و بخش خصوصی‌اند. مسئله ایران کمبود دانش نیست؛ فقدان انباشت تجربه و اجرای پایدار است.
منابع:
1) Developing novel multi-level benchmarks for office buildings in a cold climate region, Iran
Estimation of Greenhouse Gas Reduction Potential by Optimizing Energy Consumption in Office Building in Tehran Using EnergyPlus
2) Impacts of Smart Room Temperature Control on Energy Demand and User Comfort in German Office Buildings
3) Survey on solar systems in German commercial and logistics properties
Building energy efficiency assessment considering IEQ and sustainability certification data for German office buildings
۴) مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان ایران، ویرایش ۱۳۹۹

#پژوهش_محیطزیست_اصفهان
#تحلیلی_تطبیقی
#بهره‌وری_انرژی
#الگوی_مصرف
کمیته پژوهش و فناوری | انجمن علمی محیط‌ زیست دانشگاه اصفهان

"نقش آموزش محیط زیست در تغییر رفتار جوامع؛ نگاهی به تجربه کشورهای مختلف 🌍"

🇩🇰 دانمارک؛ الگوی جهانی پایداری و زندگی سبز

در عصر کنونی، چالش‌های زیست‌محیطی فراتر از یک موضوع آکادمیک رفته و تبدیل به یکی از مهم‌ترین مسائل اجتماعی و فرهنگی جوامع پیشرفته شده است. دانمارک یکی از کشورهایی است که این چالش را به‌گونه‌ای نظام‌مند در ساختار آموزشی خود وارد کرده و توانسته است آموزش محیط‌زیست را از سال‌های آغازین زندگی تا دوران دانشگاهی پیوند دهد، به‌گونه‌ای که نه‌تنها آگاهی افزوده شود، بلکه مهارت‌ها و رفتارهای پایدار نیز شکل بگیرد.

این مسیر آموزشی از تجربه‌های ساده‌ای آغاز می‌شود که بخشی از زندگی روزمره کودکان دانمارکی است. یکی از بارزترین نمونه‌ها، فرهنگ دوچرخه‌سواری است؛ در دانمارک دوچرخه وسیله‌ای نیست که فقط برای حمل‌ونقل استفاده شود، بلکه فرهنگ و شیوه زیستن به شمار می‌رود. مطالعات نشان داده‌اند که افراد در دانمارک از سنین پایین دوچرخه‌سواری یاد می‌گیرند و این تجربه روی احساس امنیت، عادات رفتاری و نگرش آنان نسبت به حمل‌ونقل پایدار تأثیر می‌گذارد. ارتباط قوی میان آموزش، تجربه شهری و دوچرخه‌سواری در دانمارک بیانگر نقش فرهنگ‌سازی بلندمدت در محیط‌زیست است.

در نظام آموزشی دانمارک، محیط‌زیست تنها موضوعی در کتاب درسی نیست، بلکه در قالب پروژه‌های عملی، تحقیق‌های میدانی و فعالیت‌های گروهی در طول دوره مدرسه وارد می‌شود. به‌عنوان مثال، مراکزی مانند «Children & Nature – Denmark»، مشارکت پژوهشگران، معلمان و فعالان اجتماعی را در جهت تقویت پیوند کودکان با فضای سبز و طبیعت تسهیل می‌کنند، که این رویکرد به تجربیات مستقیم کودکان در طبیعت و شکل‌گیری نگرش مسئولانه نسبت به محیط‌زیست کمک می‌کند.

این رویکرد در دوره‌های بالاتر نیز ادامه می‌یابد. مؤسسات پژوهشی در دانشگاه‌ها برنامه‌هایی طراحی می‌کنند که دانش آموزان و معلمان را با روش‌های یادگیری مبتنی بر تحقیق در موضوعات زیست‌محیطی آشنا می‌سازد و فعالیت‌های علمی مانند بررسی اکوسیستم‌های محلی یا راه‌حل‌های اقلیمی را در دستور کار قرار می‌دهد.

آموزش محیط‌زیست در دانمارک به همین‌جا ختم نمی‌شود. فرهنگ عمومی و مشارکت اجتماعی، از طریق طرح‌های داوطلبانه و فعالیت‌های شهری، باعث می‌شود یادگیری به کلاس درس محدود نماند و شهروندان در پروژه‌های بازسازی زیستگاه‌های طبیعی یا توسعه مسیرهای دوچرخه‌سواری مشارکت کنند. این ترکیب آموزش رسمی، تجربه‌های عملی و مشارکت اجتماعی باعث شده است که دغدغه حفاظت از محیط‌زیست به بخشی از هویت فردی و اجتماعی در دانمارک تبدیل شود.

در نهایت، تجربه دانمارک نشان می‌دهد که آموزش محیط‌زیست زمانی اثرگذار است که از سطح اطلاعات ساده فراتر رفته و در عمل و زندگی روزمره مردم جاری شود؛ از کودکی که روی دوچرخه تمرین می‌کند تا دانشجویی که در پروژه‌های تحقیقاتی مشارکت دارد، همگی در مسیر توسعه نگرش و رفتار پایدار قرار دارند.

---

در پست‌های بعدی، به تجربه سایر کشورهای پیشرو در آموزش محیط‌زیست خواهیم پرداخت؛ با ما همراه باشید. 🌍

---

منابع

Research on cycling culture and perceptions in Denmark (Active Travel Studies). (activetravelstudies.org)

Children & Nature – Denmark: national partnership to connect children with nature. (Center for Børn og Natur)

CMEC Schools projects in Denmark focusing on research-based science and environment education. (macroecology.ku.dk)

مدیریت پسماند و سوزاندن غیرمجاز

افزایش جمعیت، گسترش مصرف‌گرایی و تغییر الگوی بسته‌بندی، موجب رشد پیوسته حجم پسماند شهری، صنعتی و کشاورزی شده است. در بسیاری از کشورها، ضعف در جمع‌آوری، تفکیک و زیرساخت‌های بازیافت، منجر به بروز روش‌های غیررسمی و پرخطر دفع زباله شده است.
یکی از این روش‌ها، سوزاندن غیرمجاز پسماند در فضای باز است.
این روش در ظاهر کم‌هزینه و سریع است، اما از منظر علمی و بهداشتی، یکی از مخرب‌ترین شیوه‌های مدیریت پسماند محسوب می‌شود. پیامدهای آن شامل موارد زیر است:
انتشار ذرات معلق ریز (PM2.5 و PM10)
آزادسازی ترکیبات سمی مانند دیوکسین‌ها و فوران‌ها
افزایش ریسک بیماری‌های تنفسی و سرطان
آلودگی ثانویه خاک و منابع آب
ممنوعیت قانونی به‌تنهایی این پدیده را حذف نمی‌کند؛ زیرا ریشه آن معمولاً در ضعف زیرساخت، نبود نظام تفکیک، و ناکارآمدی اقتصادی چرخه بازیافت است.

مدل مدیریت پسماند در سوئد

سوئد یکی از کشورهایی است که توانسته دفن پسماند را به حداقل برساند و بخش عمده زباله را به چرخه بازیافت یا بازیابی انرژی وارد کند.
وضعیت کمی مدیریت پسماند در سوئد
کمتر از ۱ درصد پسماند خانگی به دفن نهایی می‌رود.
حدود ۴۰ درصد بازیافت مواد انجام می‌شود.
حدود ۵۸ تا ۵۹ درصد از طریق بازیابی انرژی به حرارت و برق تبدیل می‌شود.
نیروگاه‌های تبدیل پسماند به انرژی، بخشی از شبکه گرمایش شهری این کشور را تأمین می‌کنند و صدها هزار واحد مسکونی را پوشش می‌دهند.

چرا این مدل در سوئد کار می‌کند؟
موفقیت این مدل صرفاً ناشی از فناوری نیست. سه ستون اصلی دارد:

۱. مسئولیت تولیدکننده
تولیدکنندگان موظف‌اند هزینه جمع‌آوری و بازیافت بسته‌بندی محصولات خود را بپردازند. این سازوکار اقتصادی، حجم پسماند غیرقابل بازیافت را کاهش داده است.

۲. تفکیک اجباری از مبدأ
شهروندان ملزم به تفکیک دقیق پسماند هستند. بدون تفکیک، بازیافت با کیفیت بالا ممکن نیست.

۳. ممنوعیت دفن پسماند قابل اشتعال و آلی
دفن زباله‌های آلی و قابل احتراق عملاً ممنوع شده و به‌جای آن، بازیافت یا بازیابی انرژی انجام می‌شود.
نکته مهم این است که سوزاندن در این کشور، در نیروگاه‌های کنترل‌شده با فیلترهای پیشرفته و پایش مستمر آلاینده‌ها انجام می‌شود، نه در فضای باز.

مقایسه با وضعیت ایران
در ایران، سوزاندن غیرمجاز اغلب ناشی از:
ضعف در جمع‌آوری منظم
نبود زیرساخت تفکیک فراگیر
هزینه بالای دفن مهندسی‌شده
نبود نظام مؤثر مسئولیت تولیدکننده
انگیزه اقتصادی ضعیف برای بازیافت
بنابراین انتقال مستقیم مدل سوئد بدون توجه به این بسترها، امکان‌پذیر نیست.

۱. آنچه در سطح دانش قابل اتکا است:
بازیابی انرژی از پسماند در صورت وجود فناوری کنترل آلاینده
اثربخشی مسئولیت تولیدکننده در کاهش پسماند
نقش تفکیک از مبدأ در بهبود کیفیت بازیافت

۲. آنچه نیازمند حکمرانی و سرمایه‌گذاری است:
ایجاد نیروگاه‌های استاندارد تبدیل پسماند به انرژی
پایش مداوم آلاینده‌های هوا
اصلاح نظام اقتصادی مدیریت پسماند
اجرای واقعی قانون مسئولیت تولیدکننده

۳. آنچه در سطح شهروندی قابل انجام است
تفکیک حداقلی پسماند خشک و تر در صورت وجود سیستم جمع‌آوری
کاهش تولید زباله از طریق اصلاح الگوی مصرف
مطالبه‌گری برای جلوگیری از سوزاندن غیرمجاز در محله‌ها

جمع‌بندی
سوزاندن غیرمجاز پسماند یک مسئله صرفاً زیست‌محیطی نیست؛ نشانه‌ای از ضعف ساختاری در مدیریت شهری است. تجربه کشورهایی مانند سوئد نشان می‌دهد که کاهش دفن و حذف سوزاندن فضای باز، نتیجه هم‌زمان سیاست‌گذاری اقتصادی، مشارکت اجتماعی و زیرساخت فناورانه است.
بدون اصلاح ساختار حکمرانی پسماند، فناوری به‌تنهایی راه‌حل نخواهد بود.

منابع
OECD Environmental Performance Review: Sweden
Avfall Sverige – National Waste Statistics
Eurostat Waste Data
Sweden.se – Waste Management Overview

#پژوهش_محیطزیست_اصفهان
#تحلیل_تطبیقی
#مدیریت_پسماند
#آلودگی_هوا
#سوزاندن
کمیته پژوهش و فناوری | انجمن علمی محیط زیست دانشگاه اصفهان