افسانه بارورسازی ابرها
(بخش اول) 

بارورسازی ابرها به معنای دخالت علمی در ابرهای طبیعی است تا بارش (باران/برف) را افزایش دهد. این کار معمولاً با تزریق ذراتی مثل یدید نقره، نمک‌های هیگروسکوپ یا یخ خشک به داخل ابرها انجام می‌شود تا فرآیند تشکیل قطرات آب یا بلورهای یخ سرعت بگیرد و بارندگی رخ دهد.

در ابرهای گرم (مثلاً توده‌های دشت): ذرات نمکی باعث جذب رطوبت بیشتر و تشکیل قطرات بزرگ‌تر می‌شوند.
در ابرهای سرد (مثلاً کوهستان‌ها): ذرات یدید نقره یا یخ خشک هسته‌های یخی می‌سازند و باعث ریزش باران/برف می‌شوند.

نکته کلیدی: این روش فقط روی ابرهای موجود و مناسب اثر می‌گذارد؛ اگر ابر مناسب نباشد، هیچ «باران غیرطبیعی» شکل نمی‌گیرد.

امکان‌پذیری اقتصادی برای ایران:
طبق گزارش‌های معتبر هر عملیات بارورسازی در برخی کشورها حدود چند هزار دلار هزینه دارد.
به‌طور مثال در امارات در سال ۲۰۱۵، هر هواپیما حدود ۳۰۰۰ دلار برای هدف‌گیری چند ابر هزینه داشته است و کل هزینه چند صد هزار دلار بوده است.

ارزیابی اقتصادی دقیق در ایران موجود نیست ولی کارشناسان هشدار داده‌اند:
۱. هزینه عملیات بالا است.
۲. اگر اثرگذاری محدود باشد، هر مترمکعب آب تولیدشده ممکن هزینه زیادی داشته باشد.
۳. بازگشت سرمایه بستگی به افزایش واقعی بارش و مدیریت آن دارد.

تاریخچه و وضعیت در ایران: چه زمانی شروع شد؟
منابع معتبر درباره تاریخ دقیق شروع در ایران کاملاً روشن گفته‌اند:
بارورسازی ابرها در ایران سابقه داشته و حداقل از سال ۱۳۴۶ دنبال می‌شود.
پروژه‌های رسمی در چند دهه اخیر، البته با دوره‌های متناوب اجرا، ثبت شده‌اند.

سازمان‌ها/نهادهای مرتبط:
۱. سازمان ملی هواشناسی
۲. وزارت نیرو
۳. سازمان‌های تحقیقاتی تخصصی در حوزه «فناوری‌های نوین آب‌های جوی»

در سال آبی ۲۰۲۴-۲۰۲۵، ایران حدود ۳۷ ماموریت هوایی، ۶۱ ماموریت پهپادی و حدود ۲۰۰۰ ساعت عملیات زمینی برای بارورسازی انجام داده است.

چند درصد شانس موفقیت دارد؟
افزایش بارش از این روش معمولاً بین ۵ تا ۱۵ درصد است.
برخی منابع حداکثر تا ۱۰ درصد افزایش بارش را ذکر کرده‌اند.

منتقدان علمی تأکید می‌کنند:
این اعداد ممکن است در برخی شرایط طبیعی یا آماری رخ داده باشد.
تفکیک واقعی اثر بارورسازی از تغییرات طبیعی بارش خیلی دشوار است.
در دوره‌های خشکسالی شدید (وقتی ابر مناسب نیست)، اثر به صفر نزدیک می‌شود.

به طور خلاصه شواهد علمی می‌گویند اثرگذاری واقعی این فناوری محدود است.

منابع:
1. American Meteorological Society. (2018). Weather modification. Glossary of Meteorology.

2. Government Accountability Office (GAO). (2024). Weather modification: Technologies, potential benefits, and uncertainties

3. Tessendorf, S. A., et al. (2019). A randomized cloud seeding experiment in winter orographic clouds. Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS)

۵. وزارت نیرو جمهوری اسلامی ایران. (بی‌تا). گزارش عملکرد مرکز ملی تحقیقات و مطالعات بارورسازی ابرها.

۶. سازمان هواشناسی کشور. (بی‌تا). فناوری‌های نوین آب‌های جوی و پروژه‌های بارورسازی.

#پژوهش_محیطزیست_اصفهان
#تحلیلی_انتقادی
#مدیریت_منابع_آب
#بارورسازی_ابرها

کمیته پژوهش و فناوری | انجمن علمی محیط‌ زیست دانشگاه اصفهان