اصول کلی سمشناسی و تریاژ مسمومیت🔴 مسمومیت (Poisoning) زمانی رخ میدهد که فرد در معرض مادهای قرار بگیرد که بتواند عملکرد طبیعی بدن را مختل کرده و باعث ایجاد علائم و آسیب شود.
در برخورد با بیمار مسموم، هدف اصلی در مرحله اول شناسایی و درمان تهدیدهای فوری حیات است؛ نه اینکه ابتدا حتماً نوع ماده سمی را مشخص کنیم.
🧪 اصول اولیه در برخورد با بیمار مسموم
در ارزیابی اولیه، همیشه باید به این موارد توجه کنیم:
🔸 راه هوایی (Airway):
آیا راه هوایی باز است؟ آیا بیمار قادر به محافظت از راه هوایی خود است؟
🔸 تنفس (Breathing):
بررسی تعداد و کیفیت تنفس، اشباع اکسیژن و علائم نارسایی تنفسی اهمیت دارد.
🔸 گردش خون (Circulation):
نبض، فشار خون، رنگ و دمای پوست و وجود علائم شوک بررسی میشود.
🔸 سطح هوشیاری (Disability):
کاهش سطح هوشیاری یکی از یافتههای مهم در بسیاری از مسمومیتهاست و باید سطح هوشیاری و قند خون بیمار بررسی شود.
🔸 مواجهه (Exposure):
باید بدن بیمار از نظر آثار تماس با مواد شیمیایی، بوی غیرطبیعی، سوختگی یا سایر نشانههای مواجهه بررسی شود؛ البته با رعایت اصول ایمنی فردی.
---
🚨 تریاژ بیمار مسموم
همه بیماران مسموم وضعیت یکسانی ندارند. برخی بیماران ممکن است در ابتدا علائم خفیفی داشته باشند اما بعداً بهسرعت بدحال شوند.
در تریاژ باید به موارد زیر توجه ویژه داشت:
🟥 کاهش سطح هوشیاری یا کما
🟥 اختلال یا توقف تنفس
🟥 افت فشار خون و علائم شوک
🟥 تشنج
🟥 اختلالات شدید ریتم قلب
🟥 سوختگی یا آسیب شیمیایی
🟥 مواجهه با مواد ناشناخته یا بسیار سمی
🟥 مصرف همزمان چند ماده
🟥 کودکان، سالمندان و بیماران دارای بیماریهای زمینهای
📌 نکته مهم: شدت مسمومیت فقط بر اساس مقدار ماده مصرفشده تعیین نمیشود؛ نوع ماده، غلظت، مسیر ورود به بدن، زمان مواجهه، شرایط بیمار و مصرف همزمان مواد دیگر نیز اهمیت دارند.
---
🔍 در شرح حال بیمار مسموم چه بپرسیم؟
اگر شرایط بیمار اجازه دهد، اطلاعات زیر میتواند بسیار کمککننده باشد:
• چه مادهای مصرف یا با آن تماس داشته است؟
• چه مقدار از ماده در معرض بدن قرار گرفته است؟
• چه زمانی مواجهه اتفاق افتاده است؟
• مسیر ورود ماده چه بوده؟ خوراکی، استنشاقی، پوستی یا تزریقی؟
• آیا ماده دیگری نیز مصرف شده است؟
• بیمار چه علائمی دارد و علائم از چه زمانی شروع شدهاند؟
📦 در صورت امکان، بستهبندی، نام دارو، برچسب ماده شیمیایی یا سایر شواهد موجود در صحنه باید همراه بیمار منتقل شود.
⚠️ یک نکته طلایی
در بیمار مسموم، اول بیمار را درمان میکنیم، بعد دنبال اسم سم میگردیم.
یعنی در مرحله اولیه، حفظ راه هوایی، تنفس و گردش خون و شناسایی سریع تهدیدهای حیات در اولویت قرار دارد. مشخص کردن ماده سمی، اگرچه بسیار مهم است، اما نباید باعث تأخیر در اقدامات حیاتی شود.
🩺 در پارت بعدی:
🔻 مسمومیت با داروها؛ بررسی بنزودیازپینها و اپیوئیدها و نکات مهم برخورد با این بیماران.
🚨 انجمن علمی فوریت های پزشکی