یکی از مهارت‌های مهم برای دانشجویان فوریت‌های پزشکی، توانایی محاسبه دقیق دوز و حجم دارو است.
یک اشتباه کوچک در محاسبه می‌تواند باعث دریافت دوز کمتر یا بیشتر از مقدار موردنظر شود؛ بنابراین محاسبات دارویی باید همیشه با دقت، واحد صحیح و بررسی مجدد انجام شوند.
━━━━━━━━━━━━━━
💊 ۱. محاسبه حجم قابل تزریق
حجم مورد نیاز = (دوز تجویزی ÷ دوز موجود) × حجم موجود
📌 مثال:
دستور: ۵ mg
داروی موجود: ۱۰ mg در ۲ mL
(۵ ÷ ۱۰) × ۲ = ۱ mL
✅ حجم مورد نیاز = ۱ میلی‌لیتر
━━━━━━━━━━━━━━
⚖️ ۲. داروهای وابسته به وزن
دوز کل = دوز به ازای هر کیلوگرم × وزن بیمار
📌 مثال:
دوز: ۲ mg/kg
وزن بیمار: ۷۰ kg
۲ × ۷۰ = ۱۴۰ mg
✅ دوز مورد نیاز = ۱۴۰ میلی‌گرم
⚠️ حداکثر دوز مجاز و پروتکل مربوطه نیز باید بررسی شود.
━━━━━━━━━━━━━━
💧 ۳. محاسبه سرعت انفوزیون
mL/hr = حجم محلول (mL) ÷ زمان (hr)
📌 مثال:
۵۰۰ mL طی ۴ ساعت:
۵۰۰ ÷ ۴ = ۱۲۵ mL/hr
✅ سرعت انفوزیون = ۱۲۵ mL/hr
━━━━━━━━━━━━━━
💧 ۴. محاسبه قطره در دقیقه
gtt/min = حجم (mL) × Drop Factor ÷ زمان (min)
📌 مثال:
۵۰۰ mL طی ۴ ساعت با ست ۱۵ gtt/mL:
۵۰۰ × ۱۵ ÷ ۲۴۰ ≈ ۳۱ gtt/min
⚠️ مقدار Drop Factor بین ست‌ها متفاوت است؛ همیشه مقدار درج‌شده روی ست را بررسی کنید.
━━━━━━━━━━━━━━
🧪 ۵. رقیق‌سازی دارو
در برخی داروها، غلظت اولیه برای تجویز مستقیم مناسب نیست و باید طبق دستور و پروتکل رقیق شوند.
در رقیق‌سازی همیشه مشخص کنید:
🔹 غلظت اولیه
🔹 دوز موردنیاز
🔹 حجم نهایی
🔹 نوع و حجم رقیق‌کننده
🔹 مسیر تجویز
🔹 مدت یا سرعت تجویز
━━━━━━━━━━━━━━
⚠️ اشتباهات رایج در محاسبات دارویی
❌ اشتباه گرفتن mg با mL
❌ بی‌توجهی به واحدها
❌ اشتباه در تبدیل ساعت به دقیقه
❌ استفاده از Drop Factor اشتباه
❌ بی‌توجهی به وزن بیمار
❌ فراموش کردن حداکثر دوز مجاز
❌ عدم بررسی مجدد محاسبه
━━━━━━━━━━━━━━
💡 نکته طلایی
قبل از تزریق، همیشه این چهار مورد را دوباره بررسی کنید:
دوز تجویزی → دوز موجود → حجم موجود → حجم نهایی
در داروهای پرخطر، محاسبه و آماده‌سازی باید طبق پروتکل محل خدمت و فرآیندهای کنترل ایمنی انجام شود.
━━━━━━━━━━━━━━
🎓 نکته امتحانی
اگر دوز دارو بر اساس mg/kg داده شده باشد، ابتدا دوز کل موردنیاز بیمار را محاسبه کنید و سپس با توجه به غلظت داروی موجود، حجم قابل تزریق را به دست آورید.
━━━━━━━━━━━━━━
📚 منابع پیشنهادی:
WHO – Medication Safety
Tintinalli's Emergency Medicine
AHA Guidelines for CPR & ECC
🚑 انجمن علمی دانشجویی فوریت‌های پزشکی ساوه
«دانش، مهارت، مسئولیت»