DATA HUB Қазақша

Банктер долларды биржадан тыс сатып алу көлемін кезекті ең жоғары деңгейге жеткізді

Тамызда қазақстандық банктер биржадан тыс нарықта $38,6 млрд сатып алып, орташа өлшенген бағам бойынша есептегенде оған ₸17,8 трлн жұмсаған. Бұл айдан айға 13%-ға көп және кем дегенде 2015 жылдың басынан бергі ең жоғары мән. Сатушылардың басым бөлігін шетелдік банктер құрады, олардың жалпы мәмілелер көлеміндегі үлесі — 86%.

Долларды сатып алу көлемі соңғы 11 ай қатарынан тарихи тұрғыдан аномальды жоғары деңгейде сақталып отыр (сату көлеміне қатысты да осыны айтуға болады). Осы кезеңде айлық көрсеткіш тұрақты түрде $30 млрд асып келеді, тек 2026 жылғы мамырда ғана бұл көрсеткіш $23,9 млрд құрады. Салыстыру үшін: 2025 жылдың қаңтар-қыркүйек аралығында (ұзаққа созылған өсім басталғанға дейін) операциялар көлемі $10 млрд жетпеген.

Тамызда биржадан тыс нарықтағы доллар сатылымы сатып алу көлемімен шамалас болды — $38,4 млрд, айдан айға +11%. Бұл да жоғары көрсеткіш, алайда ең жоғары деңгей емес. Бұл соманың 86%-ын тағы да шетелдік банктер қамтамасыз етті.

ҚР Ұлттық банкі деректері

@DataHub_KZ

Иллюстрацияда – соңғы жылдағы тұрғын үй үшін шешіп алу және қайтару көлемі. Тағы да еске салайық, жаңа қатаң шектер 2026 жылдың маусымында күшіне енді.

@DataHub_KZ

Қазақстандықтар шегі көтерілгеннен кейін зейнетақыны белсенді пайдалануды жалғастыруда

2026 жылғы тамызда тұрғын үй жағдайларын жақсартуға арналған біржолғы зейнетақы төлемдерінің сомасы 27,5 млрд теңгені құрады, бұл шілде айының деңгейімен (27,1 млрд теңге) тең дерлік.

Тіпті әңгіме 2024 жылдың маусымынан бергі минимумдар туралы болғанына қарамастан, осы жылдың маусым айында жинақтаудың минималды жеткіліктілігінің шегі, яғни белгілі бір адам одан асыра шешіп алуға болмайтын қаражат көлемі басқаша есептеле бастағанын еске салу қажет.

Жаңа ережелермен, БЖЗҚ БАҚ-қа берген түсініктемелерінде атап өткендей, ақшаны пайдалануға мүмкіндігі бар қазақстандықтардың саны айтарлықтай азайды, қолжетімді артылған сомаларының орташа мөлшері өсті.

Бұл ретте БЖЗҚ деректеріне сәйкес, шілде және тамыз айларында төлемдерін мыңдаған адам пайдалана алды. 1 шілде мен 1 тамыз аралығында алушылар саны 8,8 мың адамға, 1 тамыздан 1 қыркүйекке дейін – 8,8 мың адамға өсті. Бұл мәндерді одан бұрынғы тәжірибемен салыстыру қиынырақ, өйткені 2026 жылдың жазына дейін қор алушылардың санын емес, орындалған өтініштердің санын жариялады, бірақ, мысалы, белсенді 2025 жылы айына орта есеппен 100 мыңнан астам өтініш орындалды, ал 2026 жылдың қаңтар-мамырында – орта есеппен 58 мың.

Ағымдағы деректерге оралсақ, шілде айында да, тамыз айында да ең танымал қосалқы мақсат тұрғын үй сатып алу мәмілелері бойынша соңғы есеп болып қала беруде. Екі жағдайда да әңгіме ай сайынғы жиынтық соманың 58%-ы туралы болып отыр.

Сонымен қатар, БЖЗҚ-ға зейнетақы жинақтарын қайтару жалғасып жатқанын да атап өтеміз: тамызда шамамен 4,9 млрд, шілдеде, белсенді маусымнан кейін, шамамен 10 млрд. Егер өтініш беруші айнып қалса, қажетті құжаттарды ұсынбаса немесе ақшаны мақсатсыз пайдаланғысы келсе, қайтару мүмкін болады.

БЖЗҚ деректері бойынша есептеулер

@DataHub_KZ

Мөлшерлеме төмендетілді, ал келесі жылға арналған инфляция болжамы нашарлады. Ұлттық банктің қандай аргументі бар?

🔸Қазіргі таңда дезинфляциялық процесс жалғасып жатыр: баға өсімінің қарқыны 11 ай қатарынан баяулап келеді. Бұған қазір, соның ішінде, ұлттық валютаның нығаюы да әсер етті. Халықтың инфляциялық күтулері төмендеді.

🔸2026 жылы инфляция 9-11% аралығында болады деп күтілуде, бұл болжам маусымдағы көрсеткішпен салыстырғанда өзгермеген. Бұған салыстырмалы түрде қатаң ақша-кредит жағдайларының сақталуы және қайтадан айырбас бағамы ықпал етеді.

Алайда 2027 жылға арналған болжам бойынша көрсеткіштің жоғарылауы айтылып тұр: маусымда 5,5%-7,5% деңгейінде күтілсе, қазір 6,5-8,5% болады деп болжануда. Бұған сыртқы инфляция, фискалдық импульстің күшеюі және “реттелетін бағалар алғышартының қайта қаралуы” себеп болып отыр (бұл жерде өз тарапымыздан өткен күзде инфляцияның жеделдеуін тежеуге ТКШ қызметтері сегментіндегі әкімшілік шаралар көмектескенін, ал олардың кейбірі бүгінде де өз рөлін атқарып отырғанын еске сала кетейік).

Дегенмен реттеуші орган ақша-кредит саясатының “жинақталған қатаңдығы” инфляциялық қысымды шектеуге көмектеседі деп күтуде. Ал 2028 жылы инфляция 5% мақсатты көрсеткішке жақын деңгейде тұрақтанады деген болжам бар.

🔸Мұны қысқаша былай түйіндеуге болады: қазіргі оң динамика мөлшерлемені қазір төмендетуге мүмкіндік берді, алайда инфляцияны күшейтетін факторлар мен тәуекелдер артып келеді, демек мөлшерлемені одан әрі төмендету мүмкіндігі шектеулі.

Кезекті шешімді 23 қазанда күтеміз.


@DataHub_KZ

❗️❗️❗️Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 16,25 %-ға дейін төмендетті

@DataHub_KZ

↘️ҚР-да нақты жалақы қайтадан төмендеді

II тоқсанда бір қызметкердің орташа айлық жалақысы 486 388 тг жетіп, бір жылда 8,4%-ға өсті. Алайда тауарлар мен қызметтер бағасы бұдан да жоғары қарқынмен өскендіктен, нақты мәндегі динамика теріс болып, -1,8%-ды құрады. Бұл туралы ҚР СЖРА ҰСБ-ның кәсіпкерлік қызметпен айналысатын шағын кәсіпорындарды қоспағанда, кәсіпорындарды жаппай зерттеу нәтижелері бойынша алынған деректері көрсетіп отыр.

Нақты жалақының жылдан жылға төмендеуі 2025 жылдың шілде-қыркүйек айларынан бері, яғни қатарынан төрт тоқсан бойы жалғасып келеді. Қазіргі уақытта төмендеу қарқыны осы кезеңдегі ең төменгі деңгейге дейін баяулады. Салыстырып көріңіз: алдыңғы үш тоқсандағы орташа көрсеткіш -2,5% болды. Сонымен қатар жалпы алғанда нақты жалақының төмендеуі оның өсуіне қарағанда сирек кездесетін динамика екенін атап өткен жөн. Ағымдағы цикл басталғанға дейінгі соңғы 8,5 жыл ішінде теріс қарқын небәрі екі рет байқалған: 2023 жылдың I тоқсанында және 2020 жылдың III тоқсанында.

Нақты жалақының төмендеуі ірілендірілген салалардың көпшілігінде байқалды — 16 саланың тоғызында. Бұл салаларда есептеулерге енгізілген қызметкерлердің жалпы нақты санының 69%-ы жұмыс істейді. Сонымен қатар төмендеудің ең жоғары қарқыны білім беру саласында (385 725 тг, инфляцияны ескергенде жылдан жылға -6,5%), ойын-сауық саласында (312 136 тг, -6,3%) және ақпарат пен байланыс саласында (851 076 тг, -6%) тіркелген.

Өңірлерге келетін болсақ, нақты мәндегі төмендеу тек екі өңірді айналып өтті, атап айтқанда Алматы қаласы (610 371 тг, +0,8%) және Абай облысы (422 043 теңге, +0,3%). Бұл өңірлерге есептеулерде ескерілген қызметкерлердің нақты санының 18%-ы тиесілі. Нақты жалақының төмендеуін ең қатты Алматы облысы (401 457 тг, -7%), Ұлытау облысы (588 691 тг, -6,6%) және Түркістан облысы (370 964 тг, -5,1%) сезінді.

@DataHub_KZ

Үш негізгі шетел валютасының бағамдарының динамикасын графиктерде көрсеттік

@DataHub_KZ

Рубль бір жарым жылдан астам уақыт ішінде ең төменгі деңгейге дейін арзандады. Оның әлсіреу үрдісі шамамен үш ай бойы жалғасуда

1 қыркүйекте рубльдің ресми құны 5,34 теңгені құрады. 1 тамызбен салыстырғанда ұлттық валюта ресейлік валютаға қарағанда 10,1%-ға қымбаттады. Тамыз айындағы нығаюдың ауқымы маусым айындағы нығаюға толық сәйкес келеді — екі ай бұрын теңге 2022 жылдың желтоқсанынан бері позициясын барынша қарқынмен күшейтіп келді. Мұның бәрін ҚРҰБ мәліметтері дәлелдейді.

Рубль бағамы бүкіл тамыз бойы біртіндеп төмендеді, қатты ауытқулар байқалмады. Ресей валютасының динамикасы маусым айының екінші онкүндігінде тұрақты болды — дәл осы уақыт кезеңінде оның әлсіреуінің қазіргі тенденциясы басталды. Небәрі жаздың үш айында рубль 21,8% жоғалтты (1 маусымда оның ресми бағамы 6,83 теңгеге жетті). 1 қыркүйектегі мән 2025 жылдың 13 ақпанынан бергі, яғни бір жарым жылдан астам уақыттағы минимумға сәйкес келеді.

Рубльдің ресми бағамын анықтаған кезде ҚРҰБ доллар бағамын ескеретін кросс-бағамды пайдаланады. Тамыз айында ұлттық валюта американдық валютаға қатысты 2,4%-ға нығайды, 1 қыркүйекте оның құны 462,31 теңге деңгейінде қалыптасты. Рубльге келетін болсақ, ол, керісінше, долларға қатысты арзандауда. Айдың қорытындысы бойынша, РФ ОБ мәліметтеріне сәйкес, американдық валюта бағамы 8,7%-ға, 86,38 рубльге дейін өсті.

Сонымен қатар, ұлттық валюта еуропалық валютаға қатысты нығайып келеді. Доллар бағамын ескере отырып, кросс-бағам арқылы есептелетін еуроның құны бір айда 1,6%-ға, 536,09 теңгеге дейін төмендеді. Бұл ретте еуроның өзі, ЕОБ ақпаратына сәйкес, тамыз айының нәтижелері бойынша долларға қатысты 1%-ға нығайды, доллардың ағымдағы құны — 0,8624 еуро.

Теңге мамыр айындағы күрт әлсірегеннен кейін үшінші ай қатарынан долларға қатысты нығайып келеді. Бұдан бұрын жағдайды түсіндіре отырып, ҚРҰБ теңгенің тұрақтылығын «валютаға үлкен қосымша сұраныстың» жоқтығымен, сондай-ақ айтарлықтай қатаң ақша-кредит саясатымен түсіндірді: базалық мөлшерлеменің 18%-дан 16,75%-ға дейін төмендеуі салдарынан бейрезиденттердің қазақстандық бағалы қағаздардан күрт шығуы жөніндегі алаңдаушылық іске аспады. Тамыз айындағы маңызды оқиғалардың ішінде КҚК-дағы іркілістерден кейін мұнай өндірудің қалпына келуін атап өтуге болады, бұл мұнайдың жоғары бағасын ескере отырып (тамыз айының көп бөлігінде барреліне 90$ шамасында) теңгеге қолдау көрсетуге тиіс еді. Қолдау факторының рөлін салық кезеңі де атқаруы керек еді — тамыз айында экспорттаушылар бюджет алдындағы міндеттемелерді орындау үшін долларды теңгеге жаппай айырбастады.

Бір қызығы, Ұлттық Банк тарапынан теңгені тікелей қолдау шілдемен салыстырғанда тамыз айында анағұрлым қалыпты болып шықты — $617,2 млн кейін $284,1 млн. Тамыз айының нәтижесіне негізінен БЖЗҚ үшін валюта сатып алудың екі есеге жуық, $721 млн-ға дейін өсуі әсер етті. РБ-ге трансферттерді қамтамасыз ету үшін сатылым $200 млн (а/а динамикасыз), алтын сатып алу бойынша операцияларды айналандыру көлемі — баламада $805,1 млн (+2% м/м) құрады. Әңгіме алтынды отандық өндірушілерден сатып алу үшін алдын ала жүзеге асырылатын теңге эмиссиясының баламасында валютаны сату туралы болып отыр.

Қыркүйек айында ҚРҰБ Ұлттық қормен операцияларды айналандыруға кірісуді жоспарлап отыр. Айналандыру Ұлттық қордан жалпы сомасы $960 млн алтын-валюта резервтеріне валюта сатып алу үшін маусым және шілде айларында шығарылған теңгелік өтімділікті алу үшін қажет. Өтімділікті алу бұрын эмиссияланған валютаға баламалы валюта көлемін сатуды білдіреді.

Ұлттық Банктің тұжырымдауынша аталған механизм РБ-нің қаржыландыруға нақты қажеттілігін ескере отырып, нарықта қысқа мерзімді теңгерімсіздіктер жасамай трансферттер бөлуге мүмкіндік беруі тиіс.

@DataHUB_KZ

Жылдық инфляция, өз кезегінде, он бірінші ай қатарынан баяулап келеді, 2025 жылдың наурызынан бері алғаш рет 10%-дан төмендеді.

Қазіргі көрсеткіші - 9,8%, баға өсімінің қарқыны барлық үш секторда да төмендеген - графиктен қараңыз.

@DataHUB_KZ

Екі жылдан астам уақыттан кейін алғаш рет айлық азық-түлік дефляциясы тіркелді

Тамызда ҚР СЖРА ҰСБ деректері бойынша Қазақстанда азық-түлік тауарларының бағасы шілдемен салыстырғанда 0,1%-ға төмендеген. Азық-түлік сегментіндегі бағалардың айлық көрсеткіш бойынша төмендеуі 2024 жылдың мамырынан бері алғаш рет тіркеліп отыр.

Бұл ретте азық-түлік бағаларына маусымдық фактор тән екенін атап өткен жөн (мысалы, көкөністер мен жемістерге байланысты). Алайда соңғы жылдары бұл фактор жаздың соңғы айында азық-түлік бағасының жалпы өсім көрсеткішін теріс мәнге түсіруге көмектеспеді. Соңғы рет тамызда азық-түлік бағасы шілдемен салыстырғанда алты жыл бұрын төмендеген.

Дегенмен, 2011-2020 жылдар аралығындағы он жылдық кезеңде тамызда азық-түлік сегментіндегі бағалар жиірек төмендегенін атап өткен жөн: 10 жылдың 7-інде баға төмендеген, оған жоғарыда аталған жеміс-жидек пен көкөністердің бағасы әсер еткен. Қазіргі динамика бойынша әзірге толық мәлімет жоқ. Алайда ҰСБ хабарламасында негізгі төмендеу маусымдық жеміс-көкөніс өнімдеріне байланысты болғаны көрсетілген (мысалы, картоп 12,3%-ға, тәтті бұрыш 11,9%-ға арзандаған).

Ал айлық инфляцияның жалпы көрсеткішіне келсек, ҚР бойынша тауарлар мен қызметтердің бағасы шілдемен салыстырғанда 0,6%-ға өсті. Азық-түлікке жатпайтын тауарлар 0,8%-ға, ақылы қызметтер 1,2%-ға қымбаттаған.

@DataHUB_KZ

Халықтың қолма-қол рубль сатып алуға қызығушылығының оянуын графикпен көрсеттік

@DataHub_KZ

Қолма-қол рубль халық арасында қайтадан сұранысқа ие бола бастады

126,5 млн тг — шілде қорытындысы бойынша айырбастау пункттерінің қолма-қол рубльді сатуы сатып алу көлемінен дәл осы сомаға асып түскен. Нетто-сатылым (сату көлемінен сатып алу көлемін шегергенде) үш ай қатарынан теріс мән көрсеткеннен кейін қайтадан оң көрсеткішке шықты. Салыстыра кетейік: бір ай бұрын бұл көрсеткіш -17,5 млрд теңге, ал бір жыл бұрын -53,2 млрд теңге болған.

Соңғы уақытта қолма-қол рубльдің оң нетто-сатылымы сирек кездесетін құбылысқа айналды. Мысалы, 2026 жылдың ақпанына дейін бұл көрсеткіш 14 ай қатарынан нөлден төмен деңгейде болды. Ал нақты 2026 жылы теріс мәндер қаңтар, сәуір, мамыр және маусым айларында — жеті айдың төртеуінде байқалған. Сонымен қатар бұған дейінгі көрсеткіштермен салыстырғанда шілдедегі деңгейді төмен деп бағалауға болады: биылғы ақпан және наурыз айларындағы оң көрсеткіштер 1 млрд теңгеден асқан.

Айырбастау пункттері сатып алғаннан гөрі рубльді көбірек сатқан кезде, халық, керісінше, рубльді сатқаннан гөрі көбірек сатып алады. Сондықтан айырбастау пункттерінің нетто-сатылымының оң аймаққа өтуі халықтың қолма-қол рубль сатып алуға қызығушылығы қайта ояна бастағанын көрсетуі мүмкін (ал нетто-сатылым теріс болып тұрған кезде мұндай қызығушылық жоқ).

Шілдеде халықтың қолма-қол рубльге таза сұранысы оң мәнге ие болды. Бұл ұлттық валютаның Ресей рубліне қатысты нығаюы жалғасқан кезеңде орын алды — 1 шілдеден 1 тамызға дейін рубльдің ресми бағамы 3,3%-ға, 5,94 тг дейін төмендеді.

Ал басқа негізгі валюталарда жағдай қандай?

Шілдеде айырбастау пункттерінің қолма-қол доллар бойынша нетто-сатылымы 123 млрд тг құрады. Бұл бір ай бұрынғы және бір жыл бұрынғы көрсеткіштерден айтарлықтай ерекшеленбейді. Еуро бойынша шілдедегі нетто-сатылым көлемі 11,5 млрд тг тең болды, айдан айға -65%-ға және жылдан жылға +99%.

ҚР Ұлттық Банкінің деректері

@DataHub_KZ

Анықталған көлік қылмыстарының қысқару қарқынын графикте көрсеттік

@DataHub_KZ

Жолдағы жағдай қауіпсіз болып бара ма? ҚР-да көлік қылмыстарын тіркеу жағдайлары төмендеуде

Қаңтар-шілде айларында құқық қорғау органдары 2 799 көлік қылмысын тіркеді (ҚР ҚК 14-тарауы). ҚР БП ҚСжАЕК деректеріне сәйкес бұл кезеңнің кем дегенде 10 жылдағы ең төменгі мәні.

Өткен жылдың сол айларына қатысты төмендеу 7% құрады. Жалпы, соңғы 10 жылда көрсеткіш 33% жоғалтты — 2017 жылғы қаңтар-шілде айларында көлік қылмыстарының жалпы саны 4 204-ке жетті. Төмендеу үрдісі толық жылдың нәтижесі бойынша да байқалады. 2025 жылғы деңгей, 4 875 қылмыс, 10 жылдық бақылау тарихындағы минимумға сәйкес келеді.

Айта кетейік, көлік қылмыстары негізінен ҚР ҚК-нің 19 ықтимал бабының екеуі — 345 және 346 баптары бойынша тіркеледі. Қаңтар-шілде айларында 345-бапқа барлық анықталған фактілердің үштен екісіне жуығы тиесілі болды, 346-бап тағы 29%-ының тіркелуін қамтамасыз етті.

Түсінікті болуы үшін, 345-бап адамдардың денсаулығына орташа немесе ауыр зиян келтіруге немесе олардың өліміне әкеп соққан ЖҚЕ бұзғаны үшін жауапкершілікті көздейді. Өз кезегінде 346-бап жүргізуші куәлігінен айырылғаннан кейін мас күйінде көлік жүргізген адамдарға арналған жазаны регламенттейді. Жауапқа тарту үшін мұндай жүргізудің бір фактісі жеткілікті. Алайда, мүлікке зиян келтіру, ауырлықтың барлық түріндегі адамдардың денсаулығына зиян келтіру немесе олардың өлімі түріндегі зардаптар болған кезде жауапкершілік пропорционалды түрде күшейтіледі.

Айта кетейік, көлік қылмыстарының санымен қатар зардап шеккендермен болған ЖКО саны да азайып келеді. Қаңтар-шілде айларында 18 333 апат тіркелді, бұл бір жыл бұрынғы жеті ай деңгейінен 4%-ға төмен. Алайда екі көрсеткішті тікелей салыстыруға болмайды. Өйткені нәтижесінде адамдар зардап шеккен ЖКО-ны есепке алу "жараланған адам" ұғымын анықтауға кең көзқарасты білдіреді — бұл аурулардың халықаралық классификациясына (бастапқы есепке алу) сәйкес денсаулығына зиян келтірілген адам. Көлік қылмыстарының статистикасы басқаша жүргізіледі. Мұнда адамдардың денсаулығына жеңіл, орташа немесе ауыр зиян келтірілген жағдайлар ғана кіреді — нақты дәрежені сот-медициналық сараптама белгілейді.

Нәтижесінде адамдар зардап шеккен ЖКО туралы деректерге сәйкес, жолдарда жараланғандар саны қаңтар-шілдеде ж/ж 6%-ға (24,5 мыңға дейін), ал қаза тапқандар саны ж/ж 16%-ға (1 022-ге дейін) қысқарды.

Нәтижесінде адамдар зардап шеккен ЖКО есебін жүргізудің қыр-сыры туралы толығырақ мына сілтеме бойынша DataHub жариялаған үлкен материалдан оқи аласыздар.

@DataHub_KZ

Кофе сатып алу көлемінің динамикасы иллюстрацияда көрсетілген

@DataHub_KZ

☕️Қазақстан рекордтық көлемде кофе сатып алды

2026 жылдың бірінші жартыжылдығында елімізге шамамен 3,2 мың тонна аталмыш өнім импортталған, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда бірден 38%-ға көп. Қазіргі көрсеткіші - кем дегенде 2015 жылдан бері осы кезең үшін тіркелген ең жоғарысы.

Ақшалай көлем де осындай өсімді көрсетті: 2026 жылдың қаңтар-маусым айларында өнімге $27,2 млн төленген. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 30%-ға көп және кем дегенде аталған жылдар аралығындағы бірінші жартыжылдық үшін ең жоғары көрсеткіш болып отыр.

Қазір көлемнің ең үлкен үлесі қуырылмаған арабикаға тиесілі - ол әкелінген өнімнің жалпы салмағының шамамен 40%-ын құрайды. Дегенмен жетекші санаттағы импорт көлемі былтырғы деңгей шамасында сақталған. Ал айтарлықтай өсімді, атап айтқанда, «басқа да кофеинмен қуырылған кофе» санаты көрсетті: 260 тоннадан 864 тоннаға дейін өскен. Бұл жағдайда сөз дән түріндегі емес өнімдер туралы болып отыр. Декларациялардың мысалдарына қарағанда, оған ұнтақталған кофе, еритін кофе және капсулалар кіруі мүмкін.

Жалпы кофе импортының барлық түрін қарастыратын болсақ, оның жиынтық көлемінің өсу үрдісі бірнеше жылдан бері жалғасып келеді. Оның үстіне өсім айтарлықтай белсенді: мысалы, қазір жарты жылда шамамен 3 мың тонна кофе импортталса, 2023 жылы мұндай көлем бүкіл 12 айдың қорытындысы бойынша ғана тіркелген.

Кофе кейін экспортқа шығарыла ма? Иә, алайда өсім өткен жылы байқалды. Ал қазір экспорт көлемі айтарлықтай төмендеп, импорттың 5%-ына тең болды. Нәтижесінде шартты таза импорт (импорттан экспортты шегергендегі көлем) биыл бәрібір айтарлықтай басымдықпен соңғы жылдардағы ең жоғары деңгейде қалып отыр.

ҚР СЖРА ҰСБ деректері

@DataHub_KZ