بیتی از شاهنامه در ژاپن


در دوره تاریخیِ کاماکوُرا Kamakura (سده سیزده میلادی) چند راهب بودایی به قصد سفر به هند، خاستگاه بودا، به چین رفتند و در بندر زیتون به چند بازرگان ایرانی برخوردند و از آنها خواستند که بر کاغذشان چیزی به یادگار بنویسند. آنها این نوشته را به ژاپن آوردند، بی آنکه بدانند به چه زبانی است و معنی آن چیست. یک رباعی و دو تک بیت فارسی بر این کاغذ که 32/7 سانتیمتر پهنا و 50 سانتیمتر بلندی دارد نوشته شده و بر حاشیه آن هم یادداشتی به ژاپنی است.

از جمله شعرهایی که بازرگانان ایرانی برای راهب ژاپنی به یادگار نوشتند این بیت پر اندیشه است:
جهان یادگارست ما رفتنی / به مردم نماند بجز مردمی

این سند تاریخی گران‌بها به مدت هفتصد سال در معبدی ناشناخته می‌ماند تا سرانجام پروفسور توروهاندا آن را باز می‌باید و در مقاله ای که در سال 1910 می‌نویسد به نقل از پژوهنده‌ای هندی به نام برکت الله که گویا به زبان و ادبیات فارسی آشنا بوده، یادآور می‌شود که این بیت از شاهنامه فردوسی است. به نظر می‌رسد نظر برکت الله در اسناد این بیت فردوسی تنها بر اساس حدس و گمان بوده است زیرا هیچ توضیحی در این باره نداده است.

سرانجام استاد کورویاناگی با استفاده از کشف الابیات شاهنامه آن را در شاهنامه فردوسی در داستان رزم اسفندیار با رستم چنین یافت:
جهان یادگارست و ما رفتنی / به گیتی نماند بجز مردمی(چاپ مسکو، جلد ششم، برگ 298)



«هاشم رجب‌زاده، ایران‌شناسی در ژاپن، انتشارات دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1389، برگ 116 و 117»

«کورویاناگی، "شاهنامه‌شناسی در ژاپن"، مجموعه مقالات کنگره جهانی بزرگداشت فردوسی، انتشارات دانشگاه تهران، 1374، برگ 63 و 64»
.