📚 درآمدی بر فلسفه‌ی علم | ❤️ ۷۲/۴۴


واقع‌گرایی علمی و واقع‌گرایی فهم عادی

دیدگاهی که این کتاب از آن دفاع می‌کند گونه‌ای واقع‌گرایی علمی (Scientific Realism) است. واقع‌گرایان علمی می‌گویند معقول است اگر بگوییم هدف علم توصیف ساختار واقعی جهانی است که در آن به سر می‌بریم. آیا واقع‌گرایان علمی گمان می‌کنند که علم به این هدف مهم نایل می‌آید؟ این مطلب مسأله‌ای پیچیده‌تر و دشوارتر است.

اصطلاح واقع‌گرایی (Realism) به شیوه‌های گوناگون و معانی متعدد در فلسفه به کار برده می‌شود؛ «واقع‌گرایی» اصطلاحی است که می‌بایست درباره‌ی آن بسیار محتاط بود. در این زمینه استدلال سنتی‌ای هست دایر بر اینکه نگرش اساسی ما می‌بایست معطوف به جهانی باشد که به نظر می‌رسد در آن به سر می‌بریم. دیدگاه ساده‌ی فهم عادی (Common Sense) می‌گوید جهان بیرونی پیرامون ما صرف‌نظر از اینکه به آن بیندیشیم یا نیندیشیم وجود دارد ولی این اندیشه‌ی ساده بارها و بارها به چالش کشیده شده و در معرض چون و چرا واقع شده است. پاره‌ای دیگر اعتقاد دارند که ما هرگز نمی‌توانیم درباره‌ی یک هم‌چو جهانی چیزی بدانیم. پای این مناقشه به فلسفه‌ی علم (Philosophy of Science) نیز کشیده شده است.

چگونه می‌توان ضابطه‌بندی دقیق‌تری از دیدگاه واقع‌گرایانه‌ی مبتنی بر فهم عادی به دست داد؟ شیوه‌ی معمول این است که با این عقیده آغاز کنیم که واقعیت از اندیشه و زبان مستقل است. این عقیده در مسیر درست قرار دارد ولی می‌بایست آن را با دقت و احتیاط ملاحظه کرد. اندیشه‌های مردم و واژگان بی‌گمان بخش‌هایی واقعی از جهان‌اند نه چیزهایی فراتر از جهان که به نحوی بر فراز آن معلق‌اند. وانگهی اندیشه و زبان نقش‌های علی بسیار مهمی در جهان دارند. یکی از انگیزه‌های عمده‌ی تفکر، تکلم و نظریه‌پردازی پی بردن به چگونگی تأثیر آن‌ها بر اشیای جهان پیرامون ما و تغییر آن اشیاست. هر پل یا چراغ برقی که می‌بینید نمونه‌ای از این پدیده است. بنابراین تقریر واقع‌گرایانه از استقلال جهان از اندیشه می‌بایست دارای قید و شرط باشد.

ضابطه‌بندی من به شرح زیر است:
واقع‌گرایی فهم عادی (Common Sense Realism): ما همگی در واقعیتی مشترک به سر می‌بریم که ساختار آن چنین است که به استقلال از آنچه مردم درباره‌ی آن می‌اندیشند و سخن می‌گویند وجود دارد مگر آنجا که واقعیت مشتمل بر یا به نحو علی متأثر از اندیشه‌ها، نظریه‌ها و دیگر نشانه‌ها باشد.


📚 درآمدی بر فلسفه‌ی علم: پژوهشی در باب یک‌صد سال مناقشه بر سر چیستی علم
✍️ پیتر گادفری-اسمیت
🌐 نواب مقربی

✈️ @Chekide_ha