📚 درآمدی بر فلسفه‌ی علم | ❤️ ۷۲/۴۳


بازبینی نتایج، تقلب علمی و بستر فرهنگی نظام پاداش

توصیف‌های سنتی از علم اغلب بر روی تکرارپذیری نتایج (Reproducibility) تأکید می‌کنند. نتیجه‌ای که به نظر می‌رسد تنها یک آزمایشگاه می‌تواند آن را تولید کند نتیجه‌ی شایان اعتمادی نیست ولی چنان که هال تأکید می‌کند هیچ کس آن قدر وقت ندارد که این تکرار و بازبینی را تمام و کمال به انجام رساند. این بازبینی و وارسی دوباره‌ی نتایج از این رو است که دانشمندان میل دارند محصول کارشان را دیگران به کار ببرند. برای آنکه حاصل کار شما را دیگران در آینده به کار زنند چاره‌ای ندارید جز آنکه مطمئن شوید کاری که بر آن اتکا می‌کنید می‌تواند مورد اعتماد باشد. بنابراین کسانی که نتایج کار علمی‌ای را بازبینی می‌کنند و تلاش می‌کنند آن را تکرار کنند کسانی هستند که نیاز دارند بدانند آیا می‌توانند بر آن اندیشه‌ها اتکا کنند یا نه. دسته‌ی دیگری که انگیزه‌ی پرداختن به بازبینی سخت و دقیق نتایج کار تازه‌ای را پیدا می‌کنند کسانی هستند که کار خود آن‌ها به سبب ورود آن کار تازه یا بی‌اعتبار شده یا آنکه از اهمیت آن کاسته شده است.

هال هم‌چنین استدلال می‌کند دلیل آنکه تقلب در علم جنایتی به مراتب بدتر از دزدی است، حتی در موردهایی که سلامت عمومی را به خطر نمی‌اندازد با عامل‌هایی از این دست رابطه دارد. در مورد سرقت یا دزدی علمی تنها کسی که متضرر می‌شود همان کسی است که کار علمی او را دزدیده‌اند. ولی هنگامی که تقلب علمی‌ای کشف می‌شود همه‌ی دانشمندانی که آن کار متقلبانه را به کار برده‌اند حاصل کار خود بر روی آن موضوع را غیر قابل اعتماد می‌بینند و دیگران هم کار آنان را به کار نخواهند برد.

بنابراین میل دانشمندان به کاربرد کارشان به دست دیگر دانشمندان جنبه‌های مشخصه‌ی دیگری از علم را نیز برملا می‌کند یعنی شبکه‌های پیچیده‌ی ارجاع به آثار دیگران، بازبینی واقعی ولی گزینشی نتایج کارهای علمی دیگران و بدتر بودن تقلب در مقایسه‌ی با دزدی علمی. هال استدلال می‌کند که هر چند این روش کار گه‌گاه به درستی کار نمی‌کند ولی نتیجه‌ی کلی حاصله رابطه‌ای هماهنگ میان عمل محققان منفرد و هدف‌های علم چونان یک کل است. همکاری و کار گروهی (Teamwork) با هم عجین‌اند. فرضیه‌ها به دقت زیر ذره‌بین بازبینی و وارسی قرار می‌گیرند. نظریه‌های مهمل و کارهای بی‌سر و ته طرد و رد می‌شوند. اندیشه‌ها آزادانه دست به دست می‌گردند هر چند نه تا پیش از زمانی که قابل انتشار باشند. دانشمندان کار کسانی را که در پایین سلسله‌مراتب علمی قرار دارند جدی می‌گیرند به‌ویژه آن دانشمندانی که برنامه‌ی خودشان ممکن است تقویت یا تضعیف گردد.

هال و مرتن هر دو به نقش‌های ممکن جنبه‌های فرهنگی کلی‌تر علم نظر دارند. علم نوین در جوامع اروپایی‌ای پرورش پیدا کرده است که مشکل چندانی در مورد رقابت فردی و کسب اعتبار فردی نمی‌بینند. نظام پاداش علمی موجود کم و بیش در دوره‌ی اخیر ابداع شده است. هنگامی که فرهنگستان فرانسه در سده‌ی هفدهم بنیاد نهاده شد، عضوهای آن در آغاز تلاش می‌کردند به شیوه‌ای گروهی کسب اعتبار کنند ولی این کار عملی نشد. بنابراین آنان بی‌درنگ شیوه‌ی خود را تغییر دادند و ره‌یافت فردگروانه‌تری پیش گرفتند. انجمن پادشاهی لندن زیر نظر نخستین سردبیر توانمند آن هنری اولدنبرگ (Henry Oldenburg) به انتشار سریع گزارش‌های انجمن دست زد تا بدین راه اعتبار علمی را توزیع کند و افراد را تشویق کند دیگران را در اندیشه‌های خود شریک کنند. شیوه‌ی کار اولدنبرگ که همچنین شامل ارزیابی بی‌نام و نشان مقاله‌ها نیز بود، عمدتاً همان چیزی است که امروزه به دست ما رسیده است.


📚 درآمدی بر فلسفه‌ی علم: پژوهشی در باب یک‌صد سال مناقشه بر سر چیستی علم
✍️ پیتر گادفری-اسمیت
🌐 نواب مقربی

✈️ @Chekide_ha