📚 درآمدی بر فلسفه‌ی علم | ❤️ ۷۲/۴۲


دیدگاه مرتن و هال درباره‌ی همکاری، رقابت و نظام پاداش در علم

آیا علم اساساً کار و باری مبتنی بر همکاری (Collaboration) و همیاری است یا اساساً کار و باری است مبتنی بر رقابت (Competition) و هم‌چشمی که در آن دانشمندان به دنبال پیشرفت شخصی‌اند؟ بر طبق دیدگاه هال و همچنین دیدگاه مرتن علم بر پایه‌ی آمیزه‌ای از همکاری و هم‌چشمی پیش می‌رود نه همکاری و نه هم‌چشمی هیچ یک به تنهایی اساسی نیست و جنبه‌های مشخصه‌ی علم از برهم‌کنش میان این دو حاصل می‌شوند. این برهم‌کنش از نظام پاداش (Reward System) موجود در علم و زمینه‌ای که در آن نظام پاداش عمل می‌کند ناشی می‌شود.

هال استدلال می‌کند انگیزه‌ی حرفه‌ای عمده برای افراد دانشمند میل به قدردانی (Recognition) است و آن نوع قدردانی‌ای که بیش از همه مناسب است عبارت است از به کاربردن. دانشمندان دوست دارند که دیگر دانشمندان نتایج کار آنان را به کار برند و هنگامی که کار آنان را به کار می‌برند آن را تحسین کنند. هال در اینجا آشکارا به مرتن نزدیک می‌شود. مرتن استدلال می‌کرد که پاداش واقعی در علم همان تقدیر (Acknowledgment) است. البته در اینجا تفاوت‌هایی نیز ممکن است برجا باشد. هال بر میل افراد دانشمند به کاربرد اندیشه‌های خود به دست دیگر دانشمندان تأکید می‌کند؛ مرتن تأکید می‌کند که دانشمندان میل دارند در دستیابی به اندیشه‌ای خاص نخستین فرد شناخته شوند. اغلب این دو وضع با هم اتفاق می‌افتند ولی همیشه وضع از این قرار نیست. در دیدگاه هال اگر اندیشه‌ی دانشمندی را دانشمندان دیگر به علت آنکه بسیار مناسب است به کار برند حتی اگر آن اندیشه برای نخستین بار نیز مطرح نشده باشد همین کاربرد آن خود پاداشی واقعی به شمار می‌رود. در نظر هال کاربرد و نقل و استناد به اندیشه‌ی دانشمند بیش از هر چیز دیگری اهمیت دارد.

بر طبق دیدگاه هال چیزی که جنبه‌های مشخصه‌ی علم را می‌سازد، همان نظام پاداش است که در زمینه‌ای خاص عمل می‌کند. هر دانشمند زن یا مردی اندیشه‌ها و روش‌های حوزه‌ی کاری خود را از دانشمندان پیشین به ارث می‌برد. البته هر فرد دانشمندی می‌تواند رشته‌ی علمی خود را متکامل‌تر کند ولی حتی این کار تکاملی نیز در زمینه‌ای که از گذشتگان به ارث رسیده بالیدن می‌گیرد. افراد دانشمند نمی‌توانند کار شایان ملاحظه‌ای به انجام رسانند مگر آنکه به میدان همکاری و اعتماد به یکدیگر وارد شوند. شما نمی‌توانید بی‌آنکه از کار دیگران بهره ببرید از پیش خود خدمتی به علم بکنید و برای بهره بردن از کار دیگران به شیوه‌ای که پشتوانه‌ای برای کار شما فراهم کند ناچارید منبع ارائه دهید و به کار دیگران استناد کنید. بنابراین میل به انجام دادن کاری که دیگران به کارش ببرند خود مستلزم کاربردن و استناد کردن به کارهای دیگران است. دانشمندان برای تأیید کارهای خود به آثار دیگران استناد می‌کنند و از آن‌ها وام می‌گیرند و این کار را به این امید انجام می‌دهند که دیگران نیز با آنان همین معامله را بکنند. این معامله‌ی به مثل در درجه‌ی نخست از روی نیک‌خواهی نیست هرچند نیک‌خواهی می‌تواند یک عامل باشد بلکه از گونه‌ای خودخواهی خاص نتیجه می‌شود.


📚 درآمدی بر فلسفه‌ی علم: پژوهشی در باب یک‌صد سال مناقشه بر سر چیستی علم
✍️ پیتر گادفری-اسمیت
🌐 نواب مقربی

✈️ @Chekide_ha