چهارطبقه

(۱۳۴۱) زندان مشهد: تحقق‌پذیری طرح
@CharTabaqeh

🔺زندان مشهد: جبران کسری دولت

بخش عمده‌ی زمین‌هایی که در محدوده‌ی شهرها (یا خارج از آن) در اختیار نهادهای حاکمیتی قرار گرفته است، به‌منظور ارائه‌ی خدمات عمومی به شهروندان بوده است.
به‌نظر می‌رسد با گذشت زمان، این اصل فراموش شده و نهادهای حاکمیتی خود را صاحب زمین، به‌عنوان یک دارایی سرمایه‌ای، می‌پندارند و سراغ روش‌های کسب سود می‌روند. در حالی‌که شهر مشهد با کمبود انواع خدمات عمومی و چالش تحقق‌ناپذیری طرح‌های توسعه در حوزه‌ی کاربری‌های خدماتی مواجه است، به‌نظر می‌رسد اگر یک نهاد حاکمیتی برای خدمت‌رسانی به شهروندان بی‌نیاز از زمین است، آن زمین می‌تواند در اختیار یک نهاد خدمت‌رسان دیگر، برای «ارائه‌ی خدمات عمومی» قرار گیرد، نه آن‌که با کاربری‌های انتفاعی نظیر مسکونی و تجاری جایگزین شود.

از کمیسیون ماده‌ی پنج (و شورای عالی شهرسازی و معماری) انتظار می‌رود با بازگرداندن مصوبه‌ی اخیر طرح انتقال زندان، بستر یک تصمیم‌گیری شفاف و مشارکتی، مبتنی بر «منفعت عمومی شهر» را فراهم نمایند.
@CharTabaqeh

(۱۳۴۰) زندان مشهد: جبران کسری دولت
@CharTabaqeh

🔺زندان مشهد: چشم‌انداز طرح

چشم‌انداز طرح انتقال زندان، به‌جای برقراری ارتباط منطقی با مسائل شهری (که ظرفیت زندان می‌تواند پاسخ‌گوی آن‌ها باشد)، به توصیف شرایط آینده‌ی این اراضی، شامل ساختمان‌های بلندمرتبه و طبقه‌ی همکف فعال، می‌پردازد.
این نوع نادیده گرفتن مسأله‌ی طراحی و پرش به مرحله‌ی ایده‌پردازی و ارائه‌ی راه‌حل، هرچه باشد، نمی‌توان عنوان «طراحی شهری» بر آن گذاشت؛ چراکه طراحی شهری از مسأله‌یابی و هدف‌گذاری اولیه آغاز می‌شود و پس از سنجش وضع موجود، به بیان چشم‌انداز و تدقیق اهداف می‌رسد و بر مبنای این اهداف، چند گزینه متفاوت ارائه می‌شود. سپس مرحله‌ی ارزیابی راه‌حل‌ها بر مبنای میزان پاسخ‌گویی به مسائل و دست‌یابی به اهداف انجام می‌شود.

از کمیسیون ماده‌ی پنج (و شورای عالی شهرسازی و معماری) انتظار می‌رود با بازگرداندن مصوبه‌ی اخیر طرح انتقال زندان، بستر یک تصمیم‌گیری شفاف و مشارکتی، مبتنی بر «منفعت عمومی شهر» را فراهم نمایند.
بنیاد چهارطبقه آمادگی دارد پاسخ‌های احتمالی شرکت مهندسین مشاور شهر زیبای خاوران و مدیران تصمیم‌گیرنده را منتشر نماید.
@CharTabaqeh

(۱۳۳۹) زندان مشهد: چشم‌انداز طرح
@CharTabaqeh

🔺زندان مشهد: جمعیت‌پذیری

مشاور طرح انتقال (مولدسازی) زندان در بیان سناریوهای جمعیت‌پذیری محدوده، گرینه‌ی تفکیک اراضی به قطعات ۲۵۰ متری و ساخت‌وسازهای مسکونی را با گزینه‌ی بلندمرتبه‌سازی مقایسه می‌کند و نتیجه می‌گیرد بلندمرتبه‌سازی در اراضی زندان، اداره‌ی اطلاعات، بنیاد مسکن، هتل پارس و سایر زمین‌های این محدوده‌ی ۶۷ هکتاری توجیه‌پذیر است.
پرسش اساسی که قبل از مقایسه‌ی این «دو گزینه‌ی کمابیش یکسان» مطرح می‌شود، این است که بهترین بهره‌برداری از این اراضی (غالباً دولتی) چیست و برای حل کدام مسائل شهر مشهد می‌توان از ظرفیت‌های این اراضی استفاده کرد؟
مخاطب این پرسش در مرحله‌ی اول، کارفرماهای طرح انتقال زندان هستند که به‌عنوان نهادهای دولتی و عمومی، چگونه هدف خود را در راستای «دست‌یابی به منفعت عمومی» تعریف کرده‌اند؟ در مرحله‌ی بعد، مشاور طرح باید به این پرسش پاسخ دهد که به‌عنوان یک «حرفه‌مند شهرسازی» چگونه در چارچوب «اخلاق حرفه‌ای»، حافظ منفعت عمومی بوده است؟

از کمیسیون ماده‌ی پنج (و شورای عالی شهرسازی و معماری) انتظار می‌رود با بازگرداندن مصوبه‌ی اخیر طرح انتقال زندان، بستر یک تصمیم‌گیری شفاف و مشارکتی، مبتنی بر «منفعت عمومی شهر» را فراهم نمایند.
بنیاد چهارطبقه آمادگی دارد پاسخ‌های احتمالی شرکت مهندسین مشاور شهر زیبای خاوران و مدیران تصمیم‌گیرنده را منتشر نماید.
@CharTabaqeh

(۱۳۳۸) زندان مشهد: جمعیت‌پذیری
@CharTabaqeh

🔺زندان مشهد: به نام پیاده‌مداری

یکی از استدلال‌های مورد تأکید مشاور طرح انتقال زندان، ایجاد فضاهای به‌هم‌پیوسته‌ی پیاده‌مدار «از رود تا کوه» است. به‌نظر می‌رسد القای ارتباط (غیرواقعی) میان پیاده‌مداری و بلندمرتبه‌سازی، به‌منظور جلب توجه به‌سوی یک رویکرد کلی، و فرار از پاسخ‌گویی به ایرادات طرح پیشنهادی است.
پرسش این‌جاست که چه ارتباط منطقی میان ارتقای کیفیت فضاهای پیاده‌مدار با احداث ساختمان‌های بلندمرتبه‌ی متراکم وجود دارد؟ آیا تغییر کاربری‌ها و تراکم‌های پیشنهادی در طرح، منافاتی با پیاده‌مداری دارد؟

در کنار تمام این موارد، مشاور طرح، به بهانه‌ی پیاده‌مداری، از یک پروژه‌ی خودرومحور مهم نیز رونمایی کرد؛ بر اساس ادعای مشاور، در محل تقاطع خیابان‌های آموزگار و شهید قانع یک تقاطع غیرهم‌سطح (زیرگذر) پیش‌بینی شده و احداث یک «پلازای شهری» بهانه‌ای برای توجیه آن است.
نکته‌ی عجیب این‌جاست که در محدوده‌ای که قرار است یک زمین دولتی ۱۱ هکتاری (زندان) آزاد شود، و به ادعای مشاور بیش از ۸۰ درصد آن به فضاهای باز اختصاص پیدا خواهد کرد، قابلیت تعریف یک عرصه‌ی عمومی (به بیان مشاور، پلازای شهری) وجود ندارد و برای این‌منظور یک پروژه‌ی غیرهم‌سطح‌سازی مسیرهای سواره تعریف می‌شود.

از مشاور طرح انتظار می‌رود، با صداقت بیشتر، به‌جای ارائه‌ی استدلال‌های پراکنده و فاقد ارتباط منطقی، در قبال گزینه«ها»ی طراحی (به‌عنوان بخشی از فرایند طراحی شهری) و چگونگی ارزیابی آن‌ها پاسخ‌گو باشد.
چهارطبقه آمادگی دارد توضیحات شرکت محترم مهندسین مشاور شهر زیبای خاوران را منتشر نماید. از کمیسیون ماده‌ی پنج (و شورای عالی شهرسازی و معماری) انتظار می‌رود با بازگرداندن مصوبه‌ی اخیر طرح انتقال زندان، بستر یک تصمیم‌گیری شفاف و مشارکتی، مبتنی بر «منفعت عمومی شهر» را فراهم نمایند.
@CharTabaqeh

(۱۳۳۷) زندان مشهد: به نام پیاده‌مداری
@CharTabaqeh

🔺زندان مشهد: بیان مسأله

بر خلاف پیش‌فرض اولیه درباره‌ی جایگاه قانون انتقال زندان‌ها در تهیه‌ی طرح انتقال زندان مشهد، بر اساس توضیحات مشاور طرح، مسأله‌ی پروژه، «مولدسازی» زمین و کسب‌انتفاع بوده است. بنابراین نقش مشاور شهرساز، به‌جای تصمیم‌سازی و ارائه‌ی گزینه‌های طراحی، به کاهنده‌ی تبعات منفیِ مولدسازی تقلیل داده شده است.
بدیهی است در گام اول، مشاور تهیه‌کننده‌ی طرح انتقال زندان، نقشی در تعیین هدف اولیه‌ی طرح نداشته است؛ اما از سوی دیگر، مسئولیت پذیرش این نقش حداقلی، به‌عنوان توجیه‌گرِ خواسته‌های کارفرما، صرفاً بر عهده‌ی مشاور است.

چهارطبقه آمادگی دارد توضیحات شرکت محترم مهندسین مشاور شهر زیبای خاوران را منتشر نماید. از کمیسیون ماده‌ی پنج (و شورای عالی شهرسازی و معماری) انتظار می‌رود با بازگرداندن مصوبه‌ی اخیر طرح انتقال زندان، بستر یک تصمیم‌گیری شفاف و مشارکتی، مبتنی بر «منفعت عمومی شهر» را فراهم نمایند.
@CharTabaqeh

(۱۳۳۶) زندان مشهد: بیان مسأله
@CharTabaqeh

🔺مشهد، منهای بلندمرتبه‌سازی

شهر مشهد دارای مسائل و موضوعات متعددی است که پرداختن به هریک از آن‌ها، اهمیت ویژه‌ای دارد؛ از جمله این مسائل، پرونده‌های معروف به «مولد‌سازی» است. بنیاد چهارطبقه آمادگی دارد جلسات گفت‌وگوی عمومی برای بررسی پرونده‌های مولدسازی اراضی دولتی، به تفکیک هریک از حوزه‌های هشت‌گانه‌ی شهر و با حضور مشاوران محترم طرح‌های تفصیلی برگزار نماید.
@CharTabaqeh

(۱۳۳۵) مشهد، منهای بلندمرتبه‌سازی
@CharTabaqeh

🔺زندان مشهد: معماری بزرگ‌مقیاس یا طراحی شهری؟

فارغ از ایرادات محتوایی طرح انتقال زندان مشهد، یکی از ایرادات این پروژه نحوه‌ی تعریف و توجه نداشتن به مقیاس اثرگذاری آن است.
مهم‌ترین تفاوت پروژه‌های معماری بزرگ‌مقیاس با پروژه‌های طراحی شهری، در نحوه‌ی تعامل و مشارکت گروه‌های ذی‌نفع و ذی‌نفوذ است.
با توجه به عدم‌تحقق‌پذیری و نقدهای وارده بر پروژه‌های بزرگ مقیاس در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، محیط‌زیستی و... در رویکردهای اخیر بازنگری‌هایی به‌ویژه در رویه‌ی آن‌ها در نظر گرفته شده است.
در رویه‌‌های جدید با توجه به مقیاس این پروژه‌ها بر لزوم انجام ارزیابی در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، و محیط‌زیستی تأکید شده است. علاوه بر آن، با توجه به مسائل و موضوعات مرتبط با تحقق‌پذیری این پروژه‌ها، به‌دلیل نداشتن نگاه همه‌جانبه به ذی‌نفعان و ذی‌نفوذان اولیه و ثانویه (شهروندان) آن‌ها، بر لزوم کاربست مشارکت تمام گروه‌های ذی‌نفع و ذی‌نفوذ در فرآیند شناخت، طراحی و تأیید طرح تأکید شده است.
با توجه به رویه‌های طی شده در فرایند طرح انتقال زندان و توجه صرف به نظرات کارفرما(ها)، به‌نظر می‌رسد تعریف گرو‌ه‌های مؤثر در تهیه‌ی این طرح، مانند یک پروژه‌ی معماری بزرگ‌مقیاس است، نه یک پروژه‌ی طراحی شهری.

از کمیسیون ماده‌ی پنج (و شورای عالی شهرسازی و معماری) انتظار می‌رود با بازگرداندن مصوبه‌ی اخیر طرح انتقال زندان، بستر یک تصمیم‌گیری شفاف و مشارکتی، مبتنی بر «منفعت عمومی شهر» را فراهم نمایند.
بنیاد چهارطبقه آمادگی دارد پاسخ‌های احتمالی شرکت مهندسین مشاور شهر زیبای خاوران و مدیران تصمیم‌گیرنده را منتشر نماید.
@CharTabaqeh

(۱۳۳۴) زندان مشهد: معماری بزرگ‌مقیاس یا طراحی شهری؟
@CharTabaqeh

🔺زندان مشهد: مسأله چیست؟

قانون انتقال زندان‌ها به خارج از محدوده‌ی شهرها در سال ۱۳۸۰ به تصویب رسیده است. بر اساس این قانون، وزارت راه‌وشهرسازی موظف است اراضی و مستحدثات زندان را با تغییر کاربری یا بدون آن به فروش رساند و نسبت به تأمین زمین غیرکشاورزی (به‌صورت رایگان) و ساخت زندان جدید، خارج از محدوده‌ی شهر اقدام نماید.
با ورود به پرونده‌ی طرح انتقال زندان مشهد، از دریچه‌ی این قانون، به‌نظر می‌رسد اگر هزینه‌های احداث زندان جدید مشهد، از طریق تغییر کاربری بخشی از زمین فعلی زندان به کاربری‌های انتفاعی و فروش آن‌ها تأمین شود، بخش باقیمانده‌ی زمین قابل‌استفاده برای شهر و شهروندان (به‌عنوان فضای باز همگانی یا خدمات عمومی) خواهد بود.

اما بر اساس آن‌چه در جلسه‌ی گفت‌وگوی عمومی با حضور نماینده‌ی مشاور طرح بیان شد، به‌نظر می‌رسد طرح ارائه شده برای زندان و اراضی مجاور آن (با مساحتی حدود دو برابر خود زندان!) به‌عنوان یک پرونده‌‌ی «مولدسازی» طراحی شده است.
با این نوع نگاه، به‌نظر می‌رسد پروژه به‌جای تمرکز بر تأمین هزینه‌های ساخت زندان جدید و خدمت‌رسانی به شهر، هدفِ بارگذاری حداکثری بر اراضی و فروش آن‌ها به بالاترین قیمت ممکن را دنبال می‌کند.
پرسش اساسی این است که اگر نظام تصمیم‌گیری‌های شهری دارای فرایندی شفاف و مشارکت‌پذیر بود، بیان مسأله‌ی طرح انتقال زندان چگونه رخ می‌داد؟ بی‌شک هدف‌گذاری اولیه‌ی طرح در دو حالتِ (۱) حداکثرسازی منفعت عمومی یا (۲) حداکثرسازی سود حاصل از فروش زمین، به دو راه‌حل متفاوت منتهی می‌شود و به‌نظر می‌رسد طرح فعلی مبتنی بر هدف‌گذاری دوم است.

از کمیسیون ماده‌ی پنج (و شورای عالی شهرسازی و معماری) انتظار می‌رود با بازگرداندن مصوبه‌ی اخیر طرح انتقال زندان، بستر یک تصمیم‌گیری شفاف و مشارکتی، مبتنی بر «منفعت عمومی شهر» را فراهم نمایند.
بنیاد چهارطبقه آمادگی دارد پاسخ‌های احتمالی شرکت مهندسین مشاور شهر زیبای خاوران و مدیران تصمیم‌گیرنده را منتشر نماید.
@CharTabaqeh

(۱۳۳۳) زندان مشهد: مسأله چیست؟
@CharTabaqeh

🔺شهر، فارغ از شهرسازی

در روزهایی که شهرسازان در سراسر دنیا (و ایران)، روز جهانی شهرسازی را گرامی می‌دارند و به‌هم تبریک می‌گویند، نظام تصمیم‌گیری درباره‌ی توسعه‌ی شهری فاصله‌ی خود را از شهرسازی بیشتر و بیشتر می‌کند.
متخصص شهرسازی در دوران تحصیلات خود (به‌عنوان پیش‌نیاز ورود به حرفه) با اصول اساسی و غیرقابل‌چشم‌پوشی آشنا می‌شود و بارها و بارها پیاده کردن آن اصول را در بستر شهر تمرین می‌کند. این اصول بنیادین، اما در زمینه‌ی حرفه‌ای گاه به‌فراموشی سپرده می‌شوند و ملاحظات «غیرشهرسازی» جایگزین آن‌ها می‌شود.

شکی نیست که رشته و حرفه‌ی شهرسازی، ماهیت مستقل (محض) ندارد و برای دست‌یابی به یک تصمیم‌گیری مؤثر، ارتباط‌های چندگانه با سایر رشته‌ها برقرار می‌کند؛ اما به‌نظر می‌رسد گاهی جایگاه شهرسازی، به گردهم‌آورنده‌ی محتواها و تدوین‌کننده‌ی گزارش‌های توجیهی تقلیل می‌یابد.
به بیان دیگر، همان‌طور که اصول جامعه‌شناسی، اصول اقتصاد، اصول محیط‌زیست، اصول مهندسی و... در شهر لازم‌الاجراست، اصول شهرسازی نیز باید به‌عنوان مبانی غیرقابل‌چشم‌پوشی در تصمیم‌گیری‌ها لحاظ شود. بنابراین، یک «شهرساز» در جایگاه حرفه‌ای خود، حق کنار گذاشتن آگاهانه یا ناآگاهانه‌ی اصول تخصصی خود را، با توجیه‌های برگرفته از سایر حوزه‌های غیرتخصصی ندارد، چراکه نتیجه‌ی آن تقلیل جایگاه حرفه‌ای شهرسازی به‌عنوان «توجیه‌گر» خواهد بود.
@CharTabaqeh

(۱۳۳۲) شهر، فارغ از شهرسازی
@CharTabaqeh

در بیست‌ویکمین بزرگداشت روز جهانی شهرسازی که به همت دبیرخانه‌ی ملی روز جهانی شهرسازی با شعار «شهر؛ زنان؛ عدالت فضایی» در ۲۰ آبان‌ماه ۱۴۰۳ برگزار گردید، بنیاد مردم‌نهاد چهارطبقه مفتخر شد تا به‌عنوان نهاد مدنی فعال در این حوزه شایسته تقدیر قرار گیرد.

چهارطبقه ضمن خسته‌نباشید به برگزارکنندگان این رویداد، از حسن‌ظن ایشان سپاس‌گزار است.
@CharTabaqeh