چهارطبقه

🔺تخریب تاریخ: تصمیم‌سازان و تصمیم‌گیران

با فرض قاعده‌مند بودن فرایند تخریب ساختمان رادیولوژی بیمارستان تاریخی امام رضا (علیه‌السلام)، مراحل زیر می‌بایست انجام شده باشد:
۱- مدیریت بیمارستان (یا دانشگاه علوم پزشکی) درخواست تخریب و بازسازی ساختمان را در شهرداری منطقه‌ی هشت مشهد ارائه کند؛
۲- مدیران شهرداری منطقه‌ی هشت بر اساس طرح تفصیلی حوزه‌ی مرکزی، کاربری پهنه را «درمانی» و جزو «آثار تاریخی» موجود در ساختار فضایی حوزه اعلام کند؛
۳- با توجه به تعیین «آثار تاریخی» بر روی نقشه‌ی ساختار فضایی حوزه‌ی مرکزی، شهرداری منطقه‌ی هشت، ضوابط ساخت‌وساز را از مشاور طرح تفصیلی حوزه‌ی مرکزی (طرح اندیشان شهر: طاش) استعلام کند؛
۴- همزمان، شهرداری منطقه‌ی هشت، ضوابط و ملاحظات ساخت‌وساز در پهنه‌ی تاریخی بیمارستان امام رضا (علیه‌السلام) را از اداره‌ی کل میراث فرهنگی استعلام کند؛
۵- شهرداری منطقه‌ی هشت پس از اعلام‌نظر مشاور طرح تفصیلی و اداره‌ی کل میراث فرهنگی، بر اساس ضوابط اعلام شده، نسبت به اعطای مجوز به مدیریت بیمارستان اقدام کند؛
۶- مدیریت بیمارستان مطابق مجوز صادر شده، عملیات تخریب را آغاز نماید.

آن‌چه در روزهای اخیر در بیمارستان امام رضا (علیه‌السلام) رخ داد، یا بر اساس یک فرایند رسمی و قانونی اتفاق افتاده و مجوزهای لازم برای آن اخذ شده، یا اقدامی غیرقانونی و بدون‌مجوز بوده است. در هر دو صورت، ضروری است فرایند این اقدام تأسف‌برانگیز به‌صورت شفاف اعلام گردد و مشخص شود کدام‌یک از نهادهای متولی مرتکب خطا یا کوتاهی شده‌اند.
بنیاد چهارطبقه آمادگی دارد پاسخ مدیران محترم بیمارستان و دانشگاه علوم پزشکی، مدیران محترم شهرداری منطقه‌ی هشت، مدیران محترم اداره‌ی کل میراث فرهنگی و مدیران محترم شرکت طرح اندیشان شهر را در همین فضا منتشر نماید.
@CharTabaqeh

(۱۲۳۴) تخریب تاریخ: تصمیم‌سازان و تصمیم‌گیران
@CharTabaqeh

🔺تخریب تاریخ

«یکی از ساختمان‌های بیمارستان تاریخی امام رضا (علیه‌السلام) مربوط به دوره‌ی پهلوی اول، تخریب شد.»

این خبر هرچند خود دردناک و مایه‌ی تأسف تعدادی از شهروندان و مدیران شهری مشهد است، اما آن‌چه موجب برانگیختن خشم عمومی شده، تعدد خبرها و رویدادهای مشابه در سال‌ها و دهه‌های اخیر است. طی چند سال اخیر، تجربه‌ی تخریب دو سینما در محور تاریخی ارگ (سینما آسیا و سینما قدس) و طی چند دهه‌ی اخیر، تجربه‌ی تخریب‌های گسترده و افسارگسیختهدر بافت تاریخی و مرکز شهر در ذهن شهروندان مشهد باقی مانده و تداوم این روند اکنون در بیمارستان امام رضا، نشان‌گر عدم عزم مدیران برای اصلاح رویه‌های مخرب پیشین و مایه‌ی ناامیدی کنش‌گران از شنیده شدن دغدغه‌های ایشان و توجه به «منفعت عمومی» در تصمیم‌گیری‌هاست.

اکنون متأثر از این رویداد تلخ، سه دسته اقدامات قابل پیگیری است:
اول، آسیب‌شناسی فرایند تصمیم‌گیری و صدور مجوز تخریب و بازسازی ساختمان، که می‌تواند با معرفی علنی و برخورد قاطع با نهادها و افراد خاطی، بی‌اعتمادی و ناامیدی عمومی را کاهش دهد.
دوم، بررسی روش‌های جبران آثار سوء تخریب این ساختمان، که می‌تواند با تصمیم‌گیری علنی مدیران، عیار میزان توجه ایشان به دغدغه‌های عمومی درباره‌ی میراث فرهنگی شهر باشد.
سوم، درس گرفتن از تجربه‌ی تلخ تخریب ساختمان بیمارستان، که می‌تواند با تصمیم‌گیری مؤثر در قبال معدود آثار تاریخی و میراث ملموس و ماملموس بازمانده‌ی شهر همراه شود و در کنار جبران آسیب‌های گذشته، نتایج مفیدی برای میراث تاریخی شهر به بار آورد.
@CharTabaqeh

(۱۲۳۳) تخریب تاریخ
@CharTabaqeh

🔺فعالان و سازمان‌های مردم‌نهاد حوزه‌ی شهری برگزار می‌کنند:

نشست سوم: شهرساز به‌مثابه کنشگر

زمان: دوشنبه و سه‌شنبه، ۶ و ۷ شهریورماه ۱۴۰۲، ساعت ۱۸:۳۰
مکان: مشهد، فلکه‌ی پارک، پردیس دانشگاه، سازمان مرکزی جهاد دانشگاهی، سالن جلسات

لینک ورود به جلسه‌ی همزمان مجازی:
https://meet.google.com/psa-rhkx-ajv

🔺زیست‌شهرسازی ۹: برنامه‌ی شهردار
 
توسعه‌ی مبتنی بر حمل‌ونقل (TOD) یکی از الگوهای توسعه‌ی پایدار است که هشت قاعده‌ی بنیادین را دربرمی‌گیرد. این نظریه با در نظر داشتن ضرورتِ (۱) پیاده‌محوری، (۲) دوچرخه‌سواری، (۳) ایجاد ارتباط، (۴) حمل‌ونقل همگانی، (۵) اختلاط کاربری‌ها، (۶) بهینه‌سازی تراکم، (۷) توسعه‌ی فشرده، (۸) تغییر شیوه‌ی طراحی، سعی دارد الگوی توسعه‌ی شهرها را از توسعه‌ی افقی و مبتنی بر حمل‌ونقل شخصی به توسعه‌ی فشرده و مبتنی بر حمل‌ونقل عمومی و حمل‌ونقل فعال تغییر دهد. به‌نظر می‌رسد استفاده از چنین الگوی توسعه‌ای می‌تواند در چارچوب برنامه‌ریزی شهر زیست‌پذیرتر و سالم‌تر مؤثر باشد.
مبانی و بایسته‌های اجرایی این الگوی توسعه به زبان فارسی ترجمه شده و با عنوان «راهنمای ملی توسعه‌ی مبتنی بر حمل‌ونقل همگانی» توسط شورای عالی شهرسازی و معماری ایران تصویب و ابلاغ شده و در دسترس همگان قرار دارد. با این‌حال، به‌نظر می‌رسد در ادوار مختلف مدیریت شهری مشهد برداشتِ برخی مدیران شهری از مفهوم TOD به احداث یک یا چند ساختمان بلندمرتبه با کاربری مختلط محدوده می‌شود. برای مثال در برنامه‌ی شهردار مشهد، به‌جای استفاده از تمامی هشت قاعده‌ی بنیادین توسعه‌ی مبتنی بر حمل‌ونقل و تنظیم جزئیات برنامه‌های شهرسازی و حمل‌ونقل بر مبنای این الگو، هفده بار از اصطلاح TOD استفاده شده که در پانزده مورد در قالب عبارت‌های «احداث TODها» یا «راه‌اندازی TODها» یا عبارت‌های مشابه بیان شده است.
چنین برداشت ناقصی از توسعه‌ی مبتنی بر حمل‌ونقل، موجب می‌شود که علی‌رغم تعدد استفاده از اصطلاح TOD در برنامه‌ی شهردار مشهد، احداث تقاطع‌های غیرهم‌سطح سواره در اولویت پروژه‌های اجرایی مدیریت شهری قرار گیرد و بیش از ۸۰ درصد بودجه‌ی شبکه‌ی معابر شهر، به سواره‌روها اختصاص یابد؛ در حالی‌که سهم پیاده‌روها حدود ۱۵ درصد و سهم شبکه‌ی دوچرخه کمتر از ۵ درصد است.
@CharTabaqeh

(۱۲۳۲) زیست‌شهرسازی ۹: برنامه‌ی شهردار
@CharTabaqeh

🔺زیست‌شهرسازی ۸: برنامه‌ی شهردار
 
زیست‌شهرسازی تأکید دارد که برنامه‌ریزی در سطوح مختلف، از مقیاس بین‌المللی و ملی گرفته تا مقیاس شهری و محلی، بر مبنای ادراک سکونت‌گاه‌های انسانی به‌عنوان بخشی از طبیعت باشد. بنابراین ضروری است اهداف کلان و راهبردهای توسعه به پروژه‌ها و اقدامات جزئی و قابل‌سنجش تبدیل شود، به‌گونه‌ای که تمام اجزای برنامه، از کلی‌ترین اهداف تا جزئی‌ترین اقدامات دارای چارچوبی منسجم و در راستای توسعه‌ی پایدار باشند.
در برنامه‌های جاری شهر مشهد، برنامه‌ی میان‌مدت شهرداری (۱۴۰۱-۱۴۰۴) دارای اهداف و راهبردهای قابل‌توجهی است که می‌بایست با پروژه‌های اجرایی تکمیل شود. انتظار می‌رود برنامه‌ی شهردار مشهد، پروژه‌ها و اقداماتی را در خود جای داده باشد که تحقق اهداف برنامه‌ی میان‌مدت را دنبال کند.
در برنامه‌ی منتشر شده‌ی منتسب به شهردار مشهد، «توسعه‌ی پایدار - منابع پایدار» به‌عنوان مدل پایه‌ی برنامه‌ریزی معرفی شده و به‌درستی به ضرورت پیگیری توسعه‌ی پایدار در سه حوزه‌ی محیط‌زیست، اقتصاد و اجتماع-فرهنگ اشاره شده است. اما بررسی جزئیات برنامه نشان می‌دهد که کاربرد «توسعه‌ی پایدار» در سطح انتخاب شعار (مدل پایه‌ی برنامه‌ریزی) متوقف شده است. برای نمونه، در حوزه‌ی خدمات، بهداشت، سلامت و محیط‌زیست شهری، چالش‌های مدنظر شهردار مشهد به سه گزاره‌ی «عدم‌شناخت مردم از نوع و میزان فعالیت‌ها»، «عدم‌ایجاد فضای مناسب جهت حضور حداکثری سرمایه‌گذاری بخش خصوصی» و «هزینه‌ی بالای نگهداری» محدود شده است. سپس گزاره‌هایی با عنوان «راهبرد» و با مضمون «ایجاد بازار پسماند»، «ایجاد بازار آب»، «ایجاد نیروگاه‌های خورشیدی» و «ایجاد رقابت در احداث پارک‌ها» بیان شده است.
مقایسه‌ی برنامه‌ی شهردار مشهد و برنامه‌ی شهرداری مشهد نشان می‌دهد که اولاً پروژه‌های اجرایی در دو برنامه یکسان نیستند و ثانیاً تعریف دقیقی از ماهیت و کمیت پروژه‌ها ارائه نشده است. برای مثال مشخص نیست:
۱- منظور از بازار آب چیست و این بازار قرار است چگونه و در چه‌زمانی احداث شود؟
۲- نیروگاه خورشیدی قرار است در چه مکانی و با چه وسعتی احداث گردد؟
۳- ایجاد رقابت در احداث پارک‌ها در سال ۱۴۰۴ به توسعه‌ی چند هکتار فضای سبز منجر خواهد شد؟
 
به‌نظر می‌رسد کلی‌گویی و استفاده از واژگان نامفهوم در برنامه‌ها، نه‌تنها کمکی به توسعه‌ی پایدار شهری نمی‌کند، بلکه فرصت پرسش‌گری از سوی عموم و تعهد مدیران به پاسخ‌گویی را سلب می‌نماید.
@CharTabaqeh

(۱۲۳۱) زیست‌شهرسازی ۸: برنامه‌ی شهردار
@CharTabaqeh

🔺زیست‌شهرسازی ۷: برنامه‌ی مشهد
 
زیست‌شهرسازی تأکید دارد برنامه‌ریزی برای شهر به‌مثابه بخشی از طبیعت انجام شود. به این‌معنا که برنامه در عین جامعیت، در تمام حوزه‌ها ملاحظات محیط‌زیستی و بایسته‌های توسعه‌ی پایدار را رعایت کند و معیارهای قابل‌اندازه‌گیری برای سنجش میزان پیشرفت شهر در این زمینه ارائه نماید.
برنامه‌ی شورا و شهرداری مشهد (۱۴۰۱-۱۴۰۴) در بیان گزاره‌های کلی و سیاست‌های اساسی، به نکات مهمی از جمله مدیریت منابع آب، ارتقای محیط‌زیست شهری و کاهش آلودگی هوا اشاره کرده و انتظار می‌رود این سیاست‌های اساسی در سطوح خردتر و تفصیلی برنامه نیز لحاظ شده باشد.
این برنامه در بخش اهداف حوزه‌ی محیط‌زیست شهری دو گزاره‌ی «پاکیزه، سالم و سازگار با زیست‌بوم» و «تاب‌آور و پایدار» را بیان کرده و برای تحقق آن‌ها، راهبردهای «حفاظت از ذخایر زیستی»، «جبران خسارت‌های وارده به زیست‌بوم»، «استمرار تدابیر پایداری زیست‌محیطی» و «ارتقای تاب‌آوری» را برشمرده است.
در سطح اقدامات اساسی در حوزه‌ی محیطزیست، مواردی از جمله «بهره‌گیری از انرژی پاک»، «ساماندهی و حفاظت از پهنه‌های سبز»، «کاهش فشار بر ذخایر زیست‌بوم»، «استفاده از گونه‌های گیاهی سازگار با اقلیم»، «توسعه‌ی ظرفیت‌های فناورانه‌ی مدیریت پسماند»، «تکمیل شبکه‌ی بازچرخانی و تصفیه‌ی آب»، «کنترل منابع آلودگی هوا» و «توسعه‌ی سیستم هوشمند رصد وضعیت پایداری» بیان شده است. اما این گزاره‌های جذاب، بدون ارائه‌ی برنامه‌های جزئی‌تر و معیارهای قابل‌اندازه‌گیری رها شده است.
به بیان دیگر، علی‌رغم بیان اهداف، راهبردها و اقدامات اساسی ارزشمند و مطلوب، مشخص نیست پس از اجرای برنامه‌ی چهارساله‌ی مدیریت شهری:
۱- انرژی‌های پاک و منابع تجدیدپذیر در کدام بخش‌ها و به چه‌میزان مورد استفاده قرار خواهد گرفت؟
۲- کاهش فشار گسترش افقی شهر بر ذخایر زیست‌بوم چگونه محقق خواهد شد؟ در حالی‌که یکی از شعارهای اصلی مدیران شهری توسعه‌ی افقی شهر به سمت شرق است که تغییر کاربری وسیع اراضی کشاورزی به عملکردهای انتفاعی را در پی خواهد داشت.
۳- چه درصدی از گونه‌های گیاهی شهر در پایان بازه‌ی چهارساله‌ی برنامه، از گونه‌های کم‌آب‌بر خواهند بود؟
۴- روش‌های کنترل آلودگی هوا چه هستند و در مواجهه با کدام منابع آلاینده اعمال خواهد شد؟ در نتیجه‌ی این اقدامات، میزان انتشار آلاینده‌های هوا به چه مقدار خواهد رسید؟
 
مشخص شدن مواردی از این دست، به پایش و سنجش تحقق‌پذیری برنامه کمک می‌کند و مدیران شهری را در موقعیت پاسخ‌گویی در قبال اقدامات‌شان قرار می‌دهد.
@CharTabaqeh

(۱۲۳۰) زیست‌شهرسازی ۷: برنامه‌ی مشهد
@CharTabaqeh

🔺زیست‌شهرسازی ۶: مشهد کجاست؟

در دورانی که شهرها با پذیرش نقش کلیدی خود در مواجهه با تغییرات اقلیمی، برای کربن‌زدایی برنامه‌ریزی می‌کنند، شهرهای ایران، از جمله مشهد، در خوش‌بینانه‌ترین حالت، موضوعات محیط‌زیستی را در گوشه‌ای از برنامه‌ریزی‌های خود قرار داده‌اند.
زیست‌شهرسازی تأکید دارد که شهر به‌مثابه جزئی از «طبیعت» برنامه‌ریزی و طراحی شود. اما غلبه‌ی نگاه صرفاً فن‌سالارانه به شهر و ارائه‌ی راه‌حل‌های «مهندسی» در مقابل راه‌حل‌های زمینه‌گرا و «طبیعی»، موجب می‌شود شهرها به‌جای یافتن «علت» و پیش‌گیری از بروز مسائل محیط‌زیستی، فقط به مواجهه با «معلول» بپردازند.

البته در شهر مشهد، اقدامات ارزنده‌ای از جمله تهیه‌ی «سیاهه‌ی انتشار کربن» و تأسیس رصدخانه‌ی شهری انجام شده که می‌تواند بخشی از پیش‌نیازهای برنامه‌ریزی برای کربن‌زدایی را محقق کند، اما همچنان مسیر طولانی و اقدامات متعددی برای رسیدن به برنامه‌ی عملیاتی تاب‌آوری و سنجش مستمر شهر باقی مانده است. انتشار عمومی اطلاعات مربوط به منابع انتشار کربن، تهیه و بررسی دقیق گزارش تأثیر کسب‌وکارها و انواع فعالیت‌های اقتصادی بر محیط‌زیست، در کنار تهیه‌ی برنامه‌ی عملیاتی و قابل‌اندازه‌گیری تاب‌آوری شهری می‌تواند نخستین اقدامات مدیریت شهری در زمینه‌ی مواجهه‌ی جدی با تغییرات اقلیمی باشد. هرچند پرسش اصلی این‌جاست که مدیران شهری تا چه‌حد از اهمیت تغییرات اقلیمی آگاهند و آیا عزمی برای مواجهه با آن دارند؟
@CharTabaqeh

(۱۲۲۹) زیست‌شهرسازی ۶: مشهد کجاست؟
@CharTabaqeh

🔺زیست‌شهرسازی ۵: شهروندان

یکی از راه‌های اصلی مقابله با تغییرات اقلیمی و کربن‌زدایی در شهرها، همراه کردن شهروندان است. در دسترس قرار دادن اطلاعات، به‌خصوص درباره‌ی مصرف انرژی می‌تواند در آگاهی‌بخشی و مشارکت عمومی در زمینه‌ی کربن‌زدایی کمک کند. شهرساز با آگاهی از این‌که کربن بیشتر در کجا تولید می‌شود، به درک بهتری از شهر می‌رسد و می‌تواند توزیع و شدت مصرف انرژی را کنترل کند.

برگرفته از یادداشت «چرا در نظر گرفتن شهرها به‌عنوان جزئی از طبیعت، در مبارزه با تغییرات اقلیمی کلیدی است» در وب‌سایت بلومبرگ (CityLab) - ترجمه‌ی ریحانه حسینی
@CharTabaqeh

(۱۲۲۸) زیست‌شهرسازی ۵: شهروندان
@CharTabaqeh

🔺زیست‌شهرسازی ۴: بنگاه‌های اقتصادی

بنگاه‌های اقتصادی، چه دولتی و چه خصوصی، باید ریسک تغییرات اقلیمی را در کسب‌وکار خود شفاف کنند. در حال حاضر، اطلاعات بسیار زیادی در این زمینه مخفی و گزارش‌نشده باقی مانده، در حالی‌که باید اثرات هرگونه فعالیت اقتصادی و حتی فعالیت‌های دولتی بر تغییرات اقلیمی به‌صورت صریح گزارش شود.
در حالی‌که ۷۰٪ شهرها گزارش داده‌اند که تحت‌تأثیر تغییرات زیست‌محیطی هستند، در نظر نگرفتن این گزارش‌ها و غفلت از مخاطرات احتمالی، شدت تغییرات اقلیمی و هزینه‌های شهرها برای مقابله با تبعات آن را افزایش می‌دهد.

برگرفته از یادداشت «چرا در نظر گرفتن شهرها به‌عنوان جزئی از طبیعت، در مبارزه با تغییرات اقلیمی کلیدی است» در وب‌سایت بلومبرگ (CityLab) - ترجمه‌ی ریحانه حسینی
@CharTabaqeh

(۱۲۲۷) زیست‌شهرسازی ۴: بنگاه‌های اقتصادی
@CharTabaqeh

🔺زیست‌شهرسازی ۳: دوقلوی دیجیتال

دوقلوی دیجیتال عنصری کلیدی و اولین گام در مدل زیست‌شهرسازی است. دوقلوی دیجیتال در واقع یک کپی دیجیتال از شهر است که به داده‌های به‌روز دنیای واقعی متصل است و اطلاعات آن در دسترس همگان قرار دارد. دوقلوی دیجیتال شهروندان و مسئولان را قادر می‌سازد تا آثار تغییرات در شهرها را شبیه‌سازی و مشاهده کنند. از این طریق می‌توان اثرات پروژه‌ها، به خصوص پروژه‌های مرتبط با آب و انرژی، را در طول زمان سنجید.
گام بعدی در این زمینه وارد کردن داده‌های ماهواره‌ای، سنجش از دور و سایر اطلاعات شهر هوشمند برای ساخت مدل‌های پیچیده و هوشمند است. به‌علاوه می‌توان از هوش مصنوعی در جهت تجزیه و تحلیل اطلاعات و مقابله با چالش‌های خاص نیز کمک گرفت. این مدل‌ها به برنامه‌ریزان، طراحان و مدیران این امکان را می‌دهد تا تأثیرات آب‌وهوایی را بسنجند و با اولویت‌بندی سرمایه‌گذاری‌ها و هزینه‌های زیرساختی در مکان‌های مناسب، برای ارتقای تاب‌آوری شهر برنامه‌ریزی کنند.
اطلاعات دوقلوی دیجیتال شهر باید رایگان و به‌صورت منبع باز در دسترس همگان قرار گیرد.

برگرفته از یادداشت «چرا در نظر گرفتن شهرها به‌عنوان جزئی از طبیعت، در مبارزه با تغییرات اقلیمی کلیدی است» در وب‌سایت بلومبرگ (CityLab) - ترجمه‌ی ریحانه حسینی
@CharTabaqeh

(۱۲۲۶) زیست‌شهرسازی ۳: دوقلوی دیجیتال
@CharTabaqeh

🔺زیست‌شهرسازی ۲: آغاز تغییر

بسیاری از دولت‌ها در حال هدف‌گذاری برای کاهش انتشار کربن (Carbon Target) هستند و خود را معتهد به «کربن‌زدایی» می‌کنند. این در حالی است که ۷۵٪ کربن توسط شهرها تولید می‌شود و این یعنی که کاهش تولید کربن باید در سیاست‌گذاری شهرها مورد توجه قرار گیرد.
به بیان دیگر، علاوه بر توجه و تعهد به کاهش انتشار کربن در سیاست‌گذاری‌های کلان ملی، ضروری است شهرها نیز به‌عنوان تولیدکننده‌ی سه‌چهارم کربن دنیا، سیاست‌های محلی خود را برای کربن‌زدایی تعیین کنند. تدوین برنامه‌ی عملیاتی تاب‌آوری یکی از اقداماتی است که شهرها می‌توانند برای مقابله با تغییرات اقلیمی انجام دهند. این برنامه باید هر ۱۰ سیستم به‌هم‌پیوسته‌ی شهر (شهروندان، اقتصاد، انرژی، زیرساخت، جابه‌جایی، تکنولوژی، آب، پسماند، منظر و غذا) را دربرگیرد. از آن‌جا که وضعیت هریک از این ۱۰ سیستم در هر شهر منحصر‌به‌فرد است، برنامه‌ی هر شهر نیز متفاوت خواهد بود، اما مهم آن است که شهرها پس از تعیین اهداف و شاخص‌های عملیاتی، میزان پیشرفت خود را در جهت افزایش تاب‌آوری به‌صورت مستمر ارزیابی و پایش کنند.

برگرفته از یادداشت «چرا در نظر گرفتن شهرها به‌عنوان جزئی از طبیعت، در مبارزه با تغییرات اقلیمی کلیدی است» در وب‌سایت بلومبرگ (CityLab) - ترجمه‌ی ریحانه حسینی
@CharTabaqeh