🔵 کاشفان فروتن لوتوس (۲)

… بزرگ‌ترین چالش مغز یک مهاجر، یادگیری زبان جدید نیست.بازسازی هویت است و شاید هنگام مواجهه با یک سالمند مهاجر، مهم‌ترین سؤال یک پزشک فعال در سلامت روان در هرجای دنیا؛ این نباشد که: «اکنون چه کار می‌کنید؟» بلکه این باشد: «پیش از آنکه مهاجرت، زندگی‌تان را از نو بنویسد، چه کسی بودید؟» پاسخ این سؤال، گاهی از ده‌ها آزمون شناختی، ما را بیشتر به مغز بیمار نزدیک می‌کند.

اودیسئوس سرانجام به ایتاکا رسید. اما بسیاری از مهاجران، هرگز به ایتاکای خود بازنمی‌گردند. پس مغز، راه دیگری پیدا می‌کند.نه بازگشت. بلکه آفرینش هویتی نو.

شاید راز بقای انسان، از آغاز تاریخ تا امروز، همین بوده است: اینکه بتواند بی‌آنکه ریشه‌هایش را انکار کند، شاخه‌هایش را در آسمانی دیگر بگستراند.

نکته دیگری که در نامه محمد تکان دهنده است ، زبان انگلیسی او نیست. فروتنی اوست. در علوم اعصاب، معمولاً از حافظه، توجه، زبان و تصمیم‌گیری سخن می‌گوییم و کمتر درباره فروتنی ؛ در حالی که شاید فروتنی، یکی از پیچیده‌ترین دستاوردهای مغز انسان باشد. فروتنی، کوچک شمردن خود نیست. توانایی چشم پوشیدن موقت از تصویری است که سال‌ها از خود ساخته‌ایم، تا امکان ساختن تصویری تازه فراهم شود.برای بسیاری از انسان‌ها، از دست دادن ثروت آسان‌تر از از دست دادن عنوان است.از دست دادن خانه آسان‌تر از از دست دادن منزلت.زیرا خانه را می‌توان دوباره ساخت؛اما هویت، خانه‌ای است که در مغز بنا شده است.

محمد احتمالاً هر روز، پیش از آنکه خودرویش را روشن کند، باید با مرد دیگری در درون خود گفت‌وگو کند. با کسی که شاید روزی مهندس بوده است یا استاد.یا جراح. و هر روز، آرام به او بگوید: «امروز اجازه بده رانندگی کنم. تو را فراموش نکرده‌ام. اما امروز نوبت تو نیست.» شاید این، همان چیزی باشد که ما آن را تاب‌آوری می‌نامیم. اما من گمان می‌کنم این واژه، برای چنین لحظه‌ای کوچک است. تاب‌آوری یعنی شکسته نشدن. محمد، فقط نشکسته است. او هنر دشوارتری را آموخته است: بازنویسی خویشتن، بدون خیانت به خویشتن و شاید ژرف‌ترین معنای نوروپلاستیسیته نیز همین باشد نه اینکه مغز بتواند نورون‌های تازه بسازد بلکه اینکه بتواند انسانی تازه بیافریند، بی‌آنکه انسانِ دیروز را انکار کند.


شاید راز بقای گونه ما در این نبوده است که مغزی بزرگ‌تر از دیگران داشته‌ایم.بلکه در این بوده است که هرگاه زندگی، ما را از ایتاکای خود رانده است، توانسته‌ایم با همان مغز، خانه‌ای تازه بنا کنیم و شاید هیچ‌کس، این راز را به اندازه مهاجری که آگاهانه هر روز اندکی لوتوس می‌خورد، درک نکند.

دکتر موسی عطازاده
🌿