▫️گوشه‌هایی از جلسهٔ دیروز▫️
بررسی کتاب ملال‌گریز در برنامهٔ عصر دوشنبه‌های بخارا

▫️چیزی از شروع جلسه نگذشته بود که سالن اجتماعات باغ‌موزهٔ نگارستان پر شد، مهمان‌های تازه‌وارد دورتادور سالن روی سکوها می‌نشستند یا در انتهای سالن، ایستاده گفت‌وگوها را دنبال می‌کردند. دیدن چهره‌های آشنا و دوستان جدید برای ما دلگرمی بود.

▫️جلسه با مقدمهٔ علی دهباشی شروع شد. از نثر دراماتیک و داستان‌پردازانهٔ ملال‌گریز گفت و این که کتاب موفق شده است دقت تاریخی را با نثری خواندنی و روان همراه سازد.

▫️حمیدرضا پیشوایی، نویسنده و پژوهش‌گرِ کتاب ملال‌گریز، گفت که تلاشش در تألیف کتاب این بوده که هم مخاطب عمومی بتواند کتاب را با لذت دنبال کند و هم مخاطبان متخصص بتوانند از کتاب بهره ببرند. او در ادامه دربارهٔ انتخاب عنوان کتاب صحبت کرد، منظور از ملال در این کتاب صرفاً سر رفتن حوصله یا خسته شدن کودکانه از عمارت‌ها و خراب کردن و ساختن نیست بلکه این ملال نوعی نگاه پوچ‌انگارانه است که گویا به افسردگی پهلو می‌زند و تصویر پیچیده‌تر و چندلایه‌تری از ناصرالدین شاه می‌سازد که با تصویر تک‌بعدی و کاریکاتورگونهٔ او در بعضی از کتاب‌‌های تاریخی متفاوت است.

▫️در ادامه، دکتر قیومی با انتقاد از همین نگاه تک‌بعدی اشاره کرد که نگاه تاریخ‌نگاران معماری به دورهٔ قاجار همواره نگاهی انتقادی بوده است؛ نگاهی که معماری این دورهٔ تاریخی را تقلید محضی از معماری غربی دیده و با همین برداشت ساده‌انگارانه از روی آن پریده است. در حالی که معماری دورهٔ ناصری از دوره‌های درخشان معماری ایرانی است و شخصیت ناصرالدین شاه و ملال اگزیستانسیال او نقش برجسته‌ای در شکل‌گیری آن داشته است.

▫️به نظر دکتر مازیار ایرانیان در طول تاریخ هنر را زندگی می‌کرده‌اند، به همین دلیل برای تاریخ‌نگاری هنر ایران باید نوشته‌های تاریخیِ معطوف به زندگی و خودنگاری‌های افراد را جست‌وجو کنیم. در مقطع تاریخی قاجار، ایرانیان به نوعی در شرایط آستانگیِ تجدد قرار گرفتند و با نگاهی متفاوت با سنت خود طرف شدند. با رجوع به مکتوبات این عصر می‌توان آگاهی‌های خوبی از مواجههٔ متفاوت ایرانیان با فرهنگ و هنر جهان را مشاهده کرد. کتاب ملال‌گریز نحوهٔ جدیدی از تاریخ‌نگاری هنر را ارائه می‌دهد که در آن با رجوع به اسناد زندگی افراد برجستهٔ یک دوره می‌توان به آگاهی‌هایی دربارهٔ هنر آن دوران دست یافت.

▫️داریوش رحمانیان از منظر سیاسی به کتاب نگاه کرد و روی این نکته دست گذاشت که ملال‌گریز یکی از مشکلات مهم ما در کشورداری را نمایان می‌کند: برخورد‌های شخصی و سلیقه‌ای با مسائل تخصصی و کلان. در کتاب ملال‌گریز حکایتی از ممتحن‌الدولهٔ معمار روایت شده است که با دلیل و برهان با شاه احتجاج می‌کند، او را از دخالت در معماری بنایی منصرف می‌سازد و از دخالت‌های او در معماری گلایه می‌کند. این نوع نگاه شخصی و غیرتخصصی به مسائل گوناگون همواره آفت سیاست‌ورزی ایرانی بوده است و کتاب ملال‌گریز پرتویی بر آن می‌اندازد.

▫️در پایان علی دهباشی ابراز امیدواری کرد این دست کتاب‌ها و پژوهش‌ها ادامه یابد تا با وجوه پیچیده‌تر تاریخ ایرانی بیشتر آشنا شویم.

▫️بعد از جلسه، گروه‌های چندنفرهٔ مهمانان مشغول چای و گفت‌وگو شدند، به میز فروش کتاب‌های اطراف سر زدند و به اعضای مختلف نشر دربارهٔ کتاب‌های اطراف بازخورد دادند.

▫️دلتنگ دیدار و گفت‌وگو درباهٔ کتاب‌ها بودیم و دورهمی عصر دوشنبهٔ بخارا اتفاق خوبی بود در این روزها.

@atrafpublication