عناوین خیالی کتابها در نوشته امیرمعزی
پیشتر مجموعهای از اغلاط و دادههای خیالی امیرمعزی در زمینه کتابشناسی را تذکر دادهایم.
نمونه:
https://t.me/AmirMuezzi/86
https://t.me/AmirMuezzi/60
در این جا نمونه دیگری را بررسی میکنیم. امیرمعزی نوشته است:
... از قرن دوم هجری به بعد، شیعیان به تصنیف کتابهایی درباره نیروهای گوناگون معجزهگر امامان اقدام نمودند ... به نظر میرسد که هیچ کدام از این منابع به دست ما نرسیده است؛ اما عنوانهای آنها در سایر آثار که در کتابشناسیها ذکر گردیده است، گویای حجم زیادی از مطالب است. به راستی بسیار معمول است که با عنوانهایی چون کتاب المعجزات، معجزات النبی و الأئمة، کتاب معجزات الأئمة، کتاب الأعاجیب، کتاب أعاجیب الأئمة و غیره روبرو شویم و همچنین نویسندگان دورههای بعدی عنوانهایی را برای کتابهای خود انتخاب کردند که کمتر گویا بودند یا تقریباً کاملاً به معجزات امامان اختصاص داشتند. عناوینی مانند: کتاب دلائل الإمامة ... كتاب الملاحم ... و كتاب النوادر (که در بین نویسندگان متأخر، اغلب شامل احادیثی است درباره معجزات یا نیروهای ماورای طبیعی امامان).📘تشیع، ریشهها و باورهای عرفانی، نشر نامک، ۱۳۹۳، ص۲۳۶
ارجاعات امیرمعزی برای متن بالا چنین است:
برای یافتن این عنوانها کافی است آثاری همچون کتب زیر را ببینید: نجاشی ... کتاب الرجال؛ توسی ... فهرست کتب الشیعة ... یا ابن ندیم ...، فهرست؛ همچنین نک. آقابزرگ تهرانی، الذریعة ...📘تشیع، ریشهها و باورهای عرفانی، ص۲۵۲
بیشتر اطلاعات متن بالا موهوم و کاملاً غلط است:
۱. به ادعای امیرمعزی «به راستی بسیار معمول است که با عنوانهایی چون ... کتاب الأعاجیب، کتاب أعاجیب الأئمة ... روبرو شویم» اما با مراجعه به منابعی که امیرمعزی ذکر کرده (رجال النجاشی، فهرست الشیخ، فهرست ابن ندیم و الذریعة آقابزرگ) حتی یک کتاب با نام الأعاجیب یا أعاجیب الأئمة نیافتیم. علاوه بر آن به معالم العلماء، أمل الآمل و نرم افزار تراجم و کتابشناسی ۳ مرکز نور مراجعه کردیم و هیچ کتابی به این نامها یافت نشد!
با در نظر داشتن این احتمال که شاید امیرمعزی «الأعاجیب» را با «العجائب» اشتباه کرده، عنوان «العجائب»، «عجائب الأئمة» و مانند آن را نیز جستجو کردیم ولی فقط دو سه عنوان متأخر یافت شد که ممکن است به موضوع معجزات مرتبط باشد. (الذریعة، ج۱۵، ص۲۱۷)
۲. امیرمعزی مدعی است عنوان كتاب النوادر «در بین نویسندگان متأخر، اغلب شامل احادیثی است درباره معجزات»؛ در حالی که واژه «النوادر» نه در لغت و نه در اصطلاح هیچ ارتباطی با «معجزات» ندارد.
بر خلاف مدعای امیرمعزی، آقابزرگ تهرانی ۲۳۳ عنوان «نوادر» نام برده (الذّريعة إلى تصانيف الشّيعة، ط اسماعیلیان، ج۲۴، ص۳۱۸-۳۵۰، ش۱۶۴۹-۱۸۸۲) که تنها دو مورد با معجزات ارتباط روشنی دارد:
«۱۸۷۹: نوادر المعجزات لسعيد بن هبة الله الراوندي م ۵۷۳ ق م ۱۲۶۵ هو من تتمات الخرائج ۷: ۱۴۵.
۱۸۸۰: نوادر المعجزات في مناقب الأئمة الهداة ...» (الذّريعة، ج۲۴، ص۳۴۹)
از این میان نیز عنوان اول، نام کتابی نیست؛ بلکه همان باب شانزدهم الخرائج است. (الخرائج، ج۲، ص۷۹۲)
عنوان دوم نیز ناظر به تحریر مختصر و تغییریافتهای از دلائل الإمامة است که حتی معلوم نیست چه کسی نام «نوادر المعجزات» بر آن نهاده است. ضمن این که در این عنوان کلمه «المعجزات» بر اختصاص محتوای آن به معجزات، دلالت دارد نه کلمه «نوادر»!
بنابراین مدعای امیرمعزی درباره عنوان «النوادر» حتی یک مصداق نیز ندارد؛ چه رسد به این که در بین نویسندگان متأخر، غالب باشد!
۳. ظاهر کلام امیرمعزی این است که از قرن دوم به بعد، عنوان «کتاب المعجزات» رایج بوده؛ در حالی که کتابی با این عنوان از قرن ۲ ق. یافت نشد و کتابهایی با این عنوان غالباً متعلق به قرن ۴ ق. به بعد هستند. (نمونه: رجال النجاشی، ص۹۰، ۲۶۶، ۳۹۱، ۴۰۱)
به نظر میرسد کثرت اطلاعات موهوم و خیالی در آثار امیرمعزی، تنها نشاندهنده آشنایی اندکِ او با تراث اسلامی نیست؛ بلکه اساساً روش تدوین آثار او را زیر سؤال میبرد و اعتبار آنها را به چالش میکشد.
قبلاً تعداد نسبتاً زیادی حدیث خیالی در آثار امیرمعزی نشان دادهایم:
https://t.me/AmirMuezzi/82
#امیرمعزی
@AmirMuezzi