الفِ کتاب

راهنمای کتاب/ وضعیت نه جنگ نه صلح

احمد راسخی لنگرودی

«روزنوشته‌های جنگ کذایی»
نوشته: ژان پل سارتر
ترجمه: فرزام امین صالحی
ناشر: خوب، چاپ اول، 1404
تعداد صفحات: 454 صفحه
قیمت: 550000 تومان



از جمله دست‌نوشته‌­های تاریخی و البته بسیار خواندنی، دست‌نوشته­های روزهای جنگ است. خاطرات تلخ و غریب و روی هم انباشته. از آن جمله است دست‌نوشته­های جنگی به قلم فیلسوف معروف مکتب اگزیستانسیالیسم، ژان پل سارتر با عنوان: «روزنوشته‌های جنگ کذایی».

ژان پل سارتر در موقعیت جنگی این یادداشت‌ها را نوشت. در فاصله نوامبر ۱۹۳۹ تا مارس ۱۹۴۰. یعنی زمانی که سارتر سی و چهار پنج ساله بود و به عنوان سرباز ذخیره، نه در عملیات نظامی، بلکه در واحد هواشناسی ارتش فرانسه خدمت می‌کرد. در واقع، فرصتی فراهم برای خواندن و اندیشیدن و ثبت تجربه‌ زیسته در آستانه جنگ و احساسات شخصی و تاملات ذهنی او که بعدها در شاهکارهای فلسفی و ادبی این فیلسوف اگزیستانسیالیست خود را نشان می‌دهد.

این روزنوشت­ها بازمی‌گردد به وضعیت جنگی میان فرانسه و آلمان که به «جنگ کذایی» یا «جنگ ساختگی» شهرت دارد. از آن جهت عنوان این روزنوشت­ها وصف «کذایی» به خود می­گیرد که درگیری نظامی مستقیمی میان این دو کشور فرانسه و آلمان رخ نمی‌دهد. وضعیتی است در حالت تعلیق و بلاتکلیفی و انتظار. چیزی شبیه وضعیت قرمز امروز کشور خودمان:

«آنها واقعا اعتقادی به حمله بهاری ندارند، ولی بی­دل و دماغ­اند. بیشترشان می‌گویند فروپاشی از درون اتفاق می­افته، توی هر دو طرف.... (یکی) می­گوید: اگه اوضاع به همین شکل و بدون جنگ واقعی ادامه پیدا کنه، انقلاب در می­گیره و از ارتش هم شروع می­شه.»1

و چه خوب سارتر در کنار مشاهدات عینی خود تحلیل وضعیت روانی انسان را در شرایط بلاتکلیفی به تصویر می­کشد. وضعیتی که در آن فرد نه با خطر آشکار، بلکه با حالت انتظار و نبود قطعیت دست به گریبان است. و این است که خواننده ایرانی کتاب را در این شرایط نه جنگ نه صلح در پاره­هایی متوجه خود می‌سازد.

حجم این روزنوشت­ها هم کم نیست. متجاوز از ۴۵۰ صفحه، آنهم با فونت نسبتا ریز و سطرهای به هم فشرده. جالبتر زمانی است که بدانیم حجم روزنوشت­ها بیشتر از اینهاست. در اصل مجموعا چهارده دفتر را شامل می­شود. تعدادی از این دفاتر در صرصر حوادث گم شده است. مثل دفاتر اول، دوم، چهارم، و ششم تا دهم. از اینرو روزنوشت­ها از دفتر سوم شروع می­شود.

وقتی گفته می­شود روزنوشت­های جنگی نباید چنین تصور شود همه مطالب مرتبط است با جبهه و سرباز و خاکریز و اونیفورم و کلاهخود و اسلحه و قمقمه! اینها همه بهانه است تا نگارنده حرف خودش را بزند؛ تا آنجا که در پاره­ای، ظاهرا ارتباطی میان شروع و خاتمه هر یک از روزنوشت­ها دیده نمی‌شود. اگرچه در جاهایی سخن از جنگ و زندگی روزمره نظامیان و ابزار و ادوات و اوضاع و احوال جنگ می‌رود اما خیلی زود به تاملات فلسفی نویسنده کشیده می­شود؛ مفاهیمی همچون: آگاهی، آزادی، انتخاب، نگرانی، اضطراب، احساس پوچی و.... گویی جنگ کذایی تمرینی است برای نویسنده شدن سارتر و رویارویی او با مفاهیم اگزیستانسیالیستی. چیزی که چندان با عنوان کتاب نمی‌خواند. چندان که در پاره­ای از یادداشت­ها هر قدر کوشیدم بین ابتدا و انتهای روزنوشت­ها حلقه وصلی ایجاد کنم کمتر موفق شدم. گویی قلم، قلمزن را سوار خود کرده و از این حوالی می­برد، آنهم به جاهای دور که نویسنده هم در آغاز پیش­بینی آن را نمی‌کرد.
ادامه...
https://www.alef.ir/news/4041127086.html

راهنمای کتاب/ روایت پسته در ایران

دکتر علی سرزعیم

«سرزمین پسته»
(روایتی از سرگذشت پسته از رفسنجان تا کالیفرنیا)
نویسنده: سید مجتبی حسینی
انتشارات سوره مهر، 1404 چاپ دوم

همه ما به اجمال می دانیم که یکی مهمترین اقلام صادراتی ما در گذشته، صادرات پسته بوده است و به این واسطه سرزمین کرمان و مردمانش به وضع مالی خوب شهره بوده اند. چندین سال است اما دیگر چنین خبرهایی نمی شنویم. شاید آنقدر غرق اخبار مختلف سیاسی در ایران و جهان هستیم که فراموش می کنیم بر سر پسته و مردمان کرمان در این فاصله چه آمده است و مسئله آن چه بوده است. خبر خوب این است که به همت آقای سید مجتبی حسینی کتابی بسیار خوش خوان، پراطلاعات (informative)، ساده نوشته شده که به سادگی همه این ابهامها و پرسشهای احتمالی را پاسخ می‏دهد. نویسنده یا راوی کتاب اهل کرمان است اما همواره در حاشیه صنعت پسته بوده و زندگی مفید خود را در خارج از کرمان گذرانده اما خواهی نخواهی در معرض اقسام اخبار مربوط به این موضوع بوده است و به قول خود در این کتاب تلاش کرده تصویر کلی (big picture) از موضوع ارائه کند. شنیده‏ها را با پژوهش و اطلاعات مستند تکمیل کرده و روایت تقریباً جامعی از روند کسب‏وکار پسته در کرمان عرضه می‏کند.

کتاب به زیبایی روایت میکند که چطور پسته در کرمان به کسب‌‏وکار اول تبدیل می‏‌شود و چه عوامل و چه خلاقیت‌هایی موجب می شود تا کرمان در حوزه پسته از دیگر مناطق کشور سرآمد شود. شخصیت اصلی در این مسیر غلامرضا آگاه است که نقشی بی‌‏بدیل داشته است. چند عامل نیز دست به دست هم می‏دهند و کار را تسریع می‏کنند: اصلاحات ارزی، تامین سرمایه توسط تجار یزدی و نهایتا دستیابی به فناوری استخراج آب از چاههای عمیق به جای فناوری سنتی قنات. طبیعی است هیچ موفقیتی بدون دردسرهای خاص نبوده است. پسته محصولی بوده که از همان ابتدا از مسیر صادرات راه توسعه خود را باز کرد. به عبارت دیگر شاید تنها کسب و کار ایرانی باشد که به جای جایگزینی واردات، مسیر توسعه صادرات را در پیش گرفت. حال وقتی موضوعات صادرات مطرح می‏شود مسئله کیفیت مطرح می‏شود: مسئله طعم، مسئله پوست‏گیری، مسئله پسته‌‏های در بسته، ... . اینجاست که خلاقیت‌ها به کار می‏افتد و کتاب به خوبی چگونگی مواجهه با این مشکلات را روایت می‏کند.

فصل بعدی کتاب روایت پس از انقلاب است. مسئله اول چگونگی مواجهه با سیاست ارزی ضد صادرات است و اینکه چگونه بالاخره پسته‏کاران راهی برای خلاصی از این امر پیدا می‏کنند که برای هر اقتصادخوانده‏ای بسیار جذاب است. مسئله بعدی شروع بحران آب است که گلوگاه این کسب‏وکار می‏شود. پس از آن نوبت به روایت تفصیلی ایجاد رقیب برای پسته‏کاران ایرانی در کالیفرنیای آمریکاست. در اینجا نه تنها روایت دلکشی از تلاش آمریکاییها در این جهت می‏شنوید بلکه ناخواسته با مسئله بحران آب و تدابیر درست و نادرست آن ایالت روبرو می‏شوید. در اینجا هم لحن روایت بسیار خواندنی و سرراست است. فصل سوم به چند موضوع خاص اختصاص دارد: یک نسل عجیب، مادربزرگها و آقای سرزمین شگفتیها. فصل چهارم به چند ماجرای خواندنی دیگر اختصاص دارد: کوچک شدن زمین، مدل آمریکایی، مهمانهای دائمی، باغهای ماشینی، آبهای ژرف، ... .

برای من خواندن این کتاب بسیار لذت بخش بود. می شد دراز کشید و به سادگی کتاب را جلو رفت و پس از پایان هر چند صفحه مطالعه احساس سبکی کنی. احساس کنی که چقدر کتاب خوش خوان است و چقدر به سادگی نکات جالب شنیدی! الحق و الانصاف باید به نویسنده کتاب-که نمی‏شناسمش- دستمریزاد گفت و امیدوار بود این قلم خاموش نشود و کماکان کارهای خوبی از این دست عرضه کند. خواندن این کتاب روان و خوش‏خوان را به همگی توصیه می‌‏کنم.
ادامه...
https://www.alef.ir/news/4041126071.html

راهنمای کتاب / شرایط دمکراسی‌شدن

دکتر علی سرزعیم

«از توسعه تا مردم‌سالاری»
نوشته: دن اسلیتر و جوزف ونگ
ترجمه: رحمان قهرمان‌پور
نشر روزنه، 1403
#نشرروزنه #سیاست

پرسشی که برای بسیاری از ایرانیان مطرح است این است که چطورمی‌شود حکومتها به دمکراسی تن می‌دهند؟ آیا همیشه حکومتها وقتی ضعیف می‌شوند به دمکراسی تسلیم می‌شوند؟ آیا وقتی حکومتها در ایجاد توسعه ناموفقند با نارضایتی عمومی روبرو می‌شوند؟ اینها فرضیه‌های رایج در ذهن همه ماست ولی وقتی کتاب خوبی می‌خوانیم باید آماده باشیم تا فرضیات ذهنی خود را تغییر دهیم. کتاب «از توسعه تا مردم‌سالاری» کتاب بسیار خوبی است که در جای جای آن ذهنیتهای رایج ما نسبت به فرآیند دمکراسی زیر سوال می‌برد. کتاب تجربه دوازده کشور آسیای جنوب شرقی در رابطه با دمکراسی را به شکل تاریخی و جذابی روایت می‌کند. برای بسیاری از ایرانیان، تحولات آسیای جنوب شرقی چندان مورد توجه نبوده و تنها به تحولات کره جنوبی، چین و حداکثر مالزی نیم‌نگاهی کرده‌اند. اما واقعیت این است که آسیای جنوب شرقی در پنج دهه گذشته با وجود غفلت ما ایرانیان، دستخوش تغییرات و تحولات بسیار شدیدی بوده است و درسها و عبرتهای بسیار فراوانی به دنبال داشته است. ما ایرانیان معمولا توجه نداریم که در اندونزی چه می گذرد با اینکه اندونزی کشور بزرگ و با جمعیت زیادی است و بزرگترین کشور مسلمان جهان است. برای بسیاری از ایرانیان تایلند صرفا یادآور عشرتکده‌هاست و یا کامبوج به عنوان یک کشور وسیع سرگذشتی دارد که کسی به آن توجه نمی کند. تا همین سالهای اخیر که فاجعه کشتار مسلمانان میانمار رخ داد، کمتر کسی اسم میانمار را شنیده بود.

کتاب چندین فرضیه مهم را مطرح می‌کند که مهمترین آنها زمان طلایی دمکراسی شدن است. ادعای کتاب این است که حکومتها وقتی دست برتر را نسبت به مخالفان دارند و تجربه توسعه اقتصادی ایجاد کرده‌اند بهترین زمان را برای دمکراسی‌شدن در اختیار دارند. اگر از این فرصت طلایی استفاده کنند، دمکراسی تهدیدی برای آنها نخواهد بود و در یک انتخابات عادلانه حزب حاکم احتمالا پیروز خواهد شد و انگیزه ای برای بر هم زدن قواعد دمکراسی نخواهد داشت و به مرور زمان راه برای قدرت گرفتن حزب مخالفان باز می‌شود. اما اگر این فرصت طلایی از دست برود و شرایط اقتصادی وخیم شود و حکومت قدرت برتر در مقایسه با مخالفان را نداشته باشد، حکومتها یا از ناچاری به دمکراسی تن می‌دهند و این تن‌دادن معادل حذف آنها از عرصه سیاست می‌شود یا به سرکوب شدید رو می‌آورند تا از سیاست حذف نشوند.

کتاب این دوازده کشور را در چهار دسته تقسیم می‌کند و روند هر کدام در آن خوشه را با هم مقایسه می‌کند: توسعه‌گرایی دولت محور (ژاپن، تایوان و کره جنوبی)، نظامی‌گرایی توسعه‌خواه (اندونزی، تایلند و میانمار)، خوشه توسعه‌گرایان سابقا بریتانیا (سنگاپور، مالزی و هنگ کنگ) و سوسیالیسم توسعه‌گرا (چین، ویتنام و کامبوج).

کتاب پس از طرح موضوع گذار به دمکراسی از موضع قدرت و چگونگی شکل‌گیری آسیای توسعه‌گرا، چهار کشور ژاپن، تایوان، کره جنوبی و چین تا 1989 را در چهار فصل به تفصیل مورد بررسی قرار می‌هد و روند دمکراسی شدن یا نشدن در هر کدام را به تفصیل تشریح می‌کند. فصل هفتم به تشریح خوشه کشورهای موسوم به نظامی‌گرایی توسعه‌خواه یعنی کشورهای اندونزی، تایلند و میانمار و چگونگی گذار آنها به دمکراسی می‌پردازد. فصل هشتم به خوشه توسعه‌گرایان سابقا بریتانیا یعنی سنگاپور، مالزی و هنگ کنگ اختصاص دارد و پویایی تحولات آنها را مقایسه می‌کند. فصل نهم به خوشه سوسیالیسم توسعه‌گرا اختصاص دارد یعنی چین، ویتنام و کامبوج و تحولات داخلی آنها را در بستر زمان توصیف می‌کند.

کتاب برای کسب اطلاعات جالب در مورد کشورهای آسیای جنوب شرقی بسیار مفید است. از آن مهمتر اینکه کتاب چارچوبی نظری برای تحلیل فرآیند دمکراسی شدن عرضه می‌کند. کتاب ترجمه بسیار خوب و روانی دارد و باید به آقای دکتر قهرمانپور بابت انتخاب این کتاب برای ترجمه تبریک گفت و خواندن این کتاب به همه ایرانیانی که روند دمکراسی در ایران را دنبال می‌کنند توصیه کرد.

https://www.alef.ir/news/4041123054.html

بهرام بیضایی (۱۴۰۴-۱۳۱۷)

بدرود آقای فانی!

به گزارش ایسنا، کامران فانی ۲۵ فروردین ۱۳۲۳ در دارالجنه قزوین به دنیا آمد و شنبه، ۲۲ آذر در ۸۱ سالگی در بیمارستان سینای تهران درگذشت. او تحصیلات لیسانس در رشته‌ زبان و ادبیات فارسی و فوق لیسانس در رشته‌ کتابداری را از دانشگاه تهران گرفته بود. البته پیش از آنکه در رشته ادبیات به تحصیل بپردازد دانشجوی پزشکی بود و دو سالی هم پزشکی خوانده بود. درباره ترک رشته پزشکی گفته بود: «من از شهرستانی مثل قزوین آمده بودم تهران و آن وقت‌ها هم فقط رشته‌های پزشکی و مهندسی ارج و قربی داشتند و من هم باید حتما دکتر می‌شدم که اتفاقا در همین رشته در دانشگاه تهران قبول شدم و دو سالی هم این رشته را خواندم، دانشکده پزشکی در ضلع شمالی دانشگاه بود و من که معمول از در جنوبی رفت‌وآمد می‌کردم و وقت خروج از کنار دانشکده ادبیات می‌گذشتم و گاهی سری هم به آن‌جا می‌زدم و اسامی افرادی مانند دکتر خانلری و فروزانفر و همایی را می‌دیدم، به خودم می‎گفتم جای من این‌جاست. و به این ترتیب وقتی سال دوم رشته پزشکی بودم، دوباره در کنکور شرکت کردم و رتبه ۱۶ را کسب کردم. برای ثبت نام رفتم دانشکده ادبیات، متصدی به من گفت که تا رتبه ۲۵۰ می‎توانند پزشکی بخوانند و من تو را در دانشکده ادبیات ثبت نام نمی‎کنم. بحث ما ادامه داشت تا این‌که من کارت دانشجویی دانشکده پزشکی را نشانش دادم و قصه را برایش تعریف کردم. متصدی هم سری تکان داد و من شدم دانشجوی زبان و ادبیات فارسی.»

او در دانشکده ادبیات با دوست و همشهری‌اش بهاء‌الدین خرمشاهی آشنا می‌شود که او هم مثل فانی از دانشکده پزشکی دانشگاه ملی به دانشکده ادبیات آمده بود.

فانی درباره کتابدار شدنش هم گفته بود: «وقتی لیسانس ادبیات را گرفتیم با خرمشاهی تصمیم گرفتیم که دیگر مطلقا به دانشکده ادبیات قدم نگذاریم، چون ادبیات به عنوان یک عشق و دل‌بستگی نزد ما با ادبیات به عنوان یک درس و تصوری که از آن داشتیم فرق می‌کرد، و اثری از آن در دانشکده ادبیات نمی‌دیم و بیهوده هم بود؛ به دلیل آن‌که به هر حال دانشکده ادبیات باید همان سنت را حفظ می‌کرد و محافظه‌کار هم می‌بود. برخلاف امروز مطلقا از ادبیات معاصر سخنی به میان نمی‌آمد. معمولا هم ادبیات کلاسیک فارسی را تا دوره جامی بیش‌تر جلو نمی‌بردند و طبیعی بود که آن شیفتگی ما به خلاقیت ادبی و ادبیات معاصر را در دانشکده ادبیات نباید جست‌وجو کرد و آن مقدار علاقه‌ای هم که مانده بود، ممکن بود از بین برود. بعد تصمیم گرفتیم که برویم به سراغ رشته‌ای که بیش‌تر با کتاب سر و کار دارد و به‌خاطر این در سال ۱۳۵۰ به دانشکده علوم تربیتی رشته کتابداری وارد شدیم. همان موقع هم وزارت علوم، مرکزی را در تحقیقات کتابداری راه‌اندازی کرده بود که مرکز خدمات کتابداری نوین در ایران به‌شمار می‌رفت.»

فانی شیفته کتاب و خواندن کتاب بود و با اشاره به کتاب‌هایی که نوشته و ترجمه کرده بود گفته بود: «ترجیح می‌دادم ننوشته بودم و به جایش کتاب خوانده بودم.» و البته در جای دیگری گفته بود: «نوشتن و تالیف ضدکتاب‌خوانی است، می‌دانید که کتاب‌خوانی فی‌نفسه لذت‌بخش است، تالیف و ترجمه لذت کتاب‌خوانی را از نویسنده و مترجم می‌گیرد، آنهایی که من را می‌شناسند به خوبی می‌دانند بعد از دوره‌ای دیگر ننوشتم و وقتم را برای خواندن صرف کردم، اصولا با تخصص هم مخالفم، چون تخصص‌گرایی از انسان فردی تک‌بعدی می‌سازد که آن انسان تک‌بعدی کامل نیست، فردی کامل است که بتواند با تمام معارف بشری آشنایی پیدا کند.»
ادامه...

سخنرانی کم‌سابقه برنده نوبل

لاسلو کراسناهورکایی، نویسنده مجارستانی و برنده نوبل ادبیات ۲۰۲۵، در یکی از معدود حضورهای عمومی خود، در استکهلم سخنرانی‌ کرد و از فرشتگان جدید، امید، کرامت انسانی و واقعیت‌های تیره‌وتار جهان امروز گفت.

به گزارش ایسنا، لاسلو کراسناهورکایی، نویسنده مجارستانی که برای رمان‌های شاعرانه‌اش با جهان‌بینی تیره و طنز گزنده برنده جایزه نوبل ادبیات شده است، در یکی از معدود حضورهای عمومی خود، در استکهلم سوئد سخنرانی کرد.

این سخنرانی بخشی از هفته نوبل در استکهلم و اسلو است که طی آن برندگان در نشست‌های خبری و مراسم مختلف پیش از مراسم نهایی دریافت جوایز نوبل شرکت می‌کنند.

او در آغاز سخنرانی‌اش‌ گفت: «وقتی جایزه نوبل ادبیات ۲۰۲۵ را دریافت کردم، در ابتدا می‌خواستم درباره امید با شما صحبت کنم، اما چون داستان‌های امید من قطعاً به پایان رسیده‌اند، حالا درباره فرشتگان صحبت خواهم کرد.»

او گفت برخلاف فرشتگان قدیمی، فرشتگان جدید نه بال دارند و نه هیچ پیامی. آنها تنها در میان ما هستند، با لباس‌های ساده خیابانی و اگر بخواهند کاملا ناشناس‌اند. آنها فقط می‌ایستند و به ما نگاه می‌کنند، نگاه ما را جست‌وجو می‌کنند و در این جست‌وجو نوعی خواهش وجود دارد: اینکه در چشمان ما نگاه می‌کنند تا ما بتوانیم پیامی به آنها منتقل کنیم، اما متأسفانه هیچ پیامی نداریم.»

به گزارش لس‌انجلس تایمز، کراسناهورکایی در جمله‌های بلند و پیچیده‌ای که امضای ادبی اوست و اغلب بدون نقطه به پایان می‌رسند، گفت که وقتی «داستان هولناک این فرشتگان جدید را درمی‌یابد، شوکه می‌شود: «داستان اینکه آنها قربانی‌اند، قربانی نه برای ما، بلکه به‌خاطر ما، برای تک‌تک ما و درحالی‌که می‌دانند جنگ هست، فقط جنگ، جنگ در طبیعت، جنگ در جامعه؛ و این جنگ فقط با سلاح و شکنجه و ویرانی نیست، بلکه از سوی دیگر نیز ادامه دارد، چون حتی یک کلمه بد کافی است.»

وقتی داوران نوبل در اکتبر جایزه را به کراسناهورکایی اعطا کردند، او را «رمان‌نویس بزرگ حماسی» توصیف کردند که آثارش سرشار از ابزوردیسم و افراط گروتسک است. کمیته نوبل اعلام کرد: آثار کراسناهورکایی بخشی از سنت اروپای مرکزی به شمار می‌آید؛ ویژگی‌های مهم آن بدبینی و پایان‌جهانی‌بودن است، اما همراه با طنز و غیرقابل‌پیش‌بینی‌بودن.»

از رمان‌های مشهور این نویسنده می‌توان به «تانگو شیطان»، «مالیخولیای مقاومت»، «جنگ و جنگ»، «بازگشت بارون ونکهایم» و «هرشت ۰۷۷۶۹» اشاره کرد که همگی به انگلیسی منتشر شده‌اند.

در سال ۲۰۲۴، هان کانگ نویسنده کره‌ای برنده نوبل ادبیات شد. پیش از او، در سال ۲۰۲۳، یون فوسه، نویسنده نروژی که یک رمان هفت‌جلدی متشکل از تنها یک جمله نوشته است، این جایزه را دریافت کرد.

مراسم اعطای جوایز نوبل روز چهارشنبه ۱۰ دسامبر (۱۹ آذر) در سالروز درگذشت آلفرد نوبل در سال ۱۸۹۶ برگزار می‌شود؛ مراسم صلح در اسلو و سایر جوایز در استکهلم برگزار خواهد شد.
https://www.alef.ir/news/4040917089.html

یک ماکیاولی «غیرمنتظره»!

ترجمه کتاب‌های «تأملات در باب ماکیاولی» نوشته لئو اشتراوس، «لویی آلتوسو» نوشته وارن مونتاگ و «فراسوی یادگیری» نوشته گِرت بیستا راهی بازار کتاب شد.

به گزارش ایسنا، «تأملات در باب ماکیاولی» نوشته لئو اشتراوس با ترجمه شروین مقیمی در ۵۲۰ صفحه با شمارگان ۷۷۰ نسخه و بهای ۶۵۰ هزار تومان در انتشارات ققنوس منتشر شده است.

در نوشته پشت جلد کتاب آمده است: «تأملات در باب ماکیاولی» شرحی خلاف‌آمد بر دو کتاب ماکیاولی یعنی «شهریار» و «گفتارها» است. خلاف‌آمد است زیرا اشتراوس در آن کوشیده تا با اتخاذِ منظرگاهی پیشاماکیاولیایی، یعنی منظرگاهی پیشامدرن، آموزه ماکیاولی را کشف کند. اشتراوس در این شرح حیرت‌انگیز، با آشنایی‌زدایی از ماکیاولی، ما را با یک ماکیاولی «غیرمنتظره» آشنا می‌کند. این ماکیاولی آشنایی‌زدایی‌شده پیامبری جدید است، با یک وحی جدید. او مبدع نظم و ترتیباتی جدید است. او در نظر معاصرانش، یعنی حاملان نظم و ترتیبات قدمایی، آموزگار شرّ است. اما مخاطب اصلی او در مقامِ فیلسوف، نه انسان پیرِ معاصر، بلکه جوانان‌اند؛ آیندگان؛ آتیه‌داران. سپاهِ این فیلسوف _پیامبر بی‌سلاحِ جدید را جوانان، یعنی آیندگان، تشکیل می‌دهند، یعنی انسان‌های مدرن.

در بخشی از مقدمه، مترجم با اشاره به سکوتی که درباره کتاب «تأملات ماکیاولی» وجود دارد، نوشته است: سکوت دانشوران و آکادمیسین‌ها در باب شرح اشتراوس از این جا نشئت می‌گیرد که او فاش ساخته است که «تحقیق ظاهراً عاری از تعصب و روشن‌بینانه آنها درباره تفکر ماکیاولی بر قبولِ جزمیِ اصولِ او استوار است. آنها خصیصه شرورانه تفکر او را نمی‌بینند، زیرا وارثان سنت ماکیاولی هستند؛ زیرا ماکیاولی آنها را، یا آموزگاران فراموش‌شده آموزگاران آنها را، فاسد کرده است.»

رجعت به پشت سر ماکیاولی، با این هدف که او را پیش روی خود ببینیم، کماکان امکان‌پذیر است و این را سکوت ذکرشده به بهترین وجه نشان می‌دهد. «دیدگاه‌های استادانه و ساخته و پرداخته شایع» در باب ماکیاولی، علی‌رغم آنکه نظراً از قبول اینکه او آموزگار شر بود سر باز می‌زنند، عملاً، یا به تعبیری از منظر عقل سلیم، این را که «ماکیاولیستی» خوانده شوند برنمی‌تابند. از این رو آغاز کردن از دیدگاه «عوامانه» در باب ماکیاولی که او را آموزگار شر می‌داند بهتر از آغاز کردن از دیدگاه‌های استادانه دانشوران امروزی است. اما آیا این کافی است؟ اشتراوس صراحتاً پاسخ می‌دهد که خیر. این تنها تعیین نقطه آغاز درست است. اما کار صعود از این نقطه به قلب آموزه ماکیاولی کوششی علی‌الاصول فلسفی است. تأملات در باب ماکیاولی تبلور چنین کوششی است
ادامه...
https://www.alef.ir/news/4040916031.html

راهنمای کتاب/ کافکا به چشم برادر!

حمیدرضا امیدی سرور

«نامه ها به اوتلا و خانواده»
نویسنده: فرانتس کافکا
ترجمه: ناصر غیاثی
ناشر: فرهنگ نشر نو ، چاپ اول ۱۴۰۴
241 صفحه


کافکا از انگشت شمار نویسندگانی است که نوشته‌های شخصی و نامه هایش نیز همچون داستانهایش جذاب و کنجکاوی برانگیزند و بسیار هم خوانده می‌شوند. برای نمونه کتاب «نامه به پدر» که از معروف ترین کتابهای کافکا به شمار می آید، حاصل همین نامه نگاری هاست. کتاب «نامه ها به اوتلا و خانواده»که با ترجمه ناصر غیاثی به همت نشر نو منتشر شده، نیز در زمره همین قسم آثارغیر داستانی و شخصی کافکا  قرار می‌گیرد که حجم آن‌ها در مجموعه آثار برجای مانده از او، اگر از آثار داستانی بیشتر نباشد کمتر هم نیست. 

اگر ماکس برود به وصیت دوست نزدیکش فرانتس کافکا گوش کرده بود و دستنویس داستانهای کوتاه و بلندش را که نزد او امانت بودند از بین برده بود، امروز از فرانتس کافکا جز داستان بلند مسخ و چند داستان کوتاه که در زمان حیات خود کافکا منتشر شده بود، چیزی باقی نمانده بود. بی گمان کافکا منهای شاهکارهایی همانند محاکمه، قصر، مجموعه داستانهای کوتاهش و حتی رمان آمریکا، از شهرت اعتبار امروز برخوردار نمی شد، چنان که حتی هر قلم اندازی کوتاه و بلند او و مجموعه‌ نامه‌هایی که به دوستان و نزدیکانش نوشته این چنین از اهمیت برخوردار شود.

اما خوشبختانه ماکس برود به اهمیت دستنویس های کافکا بیش از خود او آگاه بود! پس نه تنها آن‌ها را از بین نبرد که به صورتی منظم شده و ویراسته به دست نسلهای بعد رساند. گویی این رسالتی بود که تقدیر بر عهده او گذاشته بود تا به دست او یکی از تاثیرگذارترین نویسندگان قرن بیستم، فرصت دیده شدن پیدا کند و علاقمندان ادبیات نیز از گنجینه نوشته‌های او بی نصیب نمانند.

این مقدمه شهرت و محبوبیتی روز افزون بود تا آنجا که هر یادداشت، نامه‌ و حتی قلم اندازی کوتاهی از کافکا را از چنان اهمیتی برخوردار سازد که گویی اگر نه یک اثر ادبی مهم که یک سند ادبی ارزنده است که باید با دقت از آن بهره برد. سندی ارزشمند برای سیراب کردن عطشی که همواره برای شناخت کافکا وجود داشته، آن هم به دلیل برقرار ارتباط بهتر و قوی‌تر با آثار نویسنده‌ای که بی گمان آثارش چنان بر روح و جسم مخاطب اثر می‌گذاشت که دیگر نمی‌توانست آن آدم قبلی بماند.

از کافکا نامه‌های زیادی برجای مانده است، از نامه‌هایی که برای نامزدش فلیسه نوشته تا نامه‌هایی که برای اعضای خانواده خود و دیگر دوستانش فرستاده است. خواندن این نامه‌ها با در نظر گرفتن با در نظر گرفتن جهان پراز اضطراب و متزلزلی که قهرمانان آثارش در آن گرفتار هستند به روشنی گواه آن است که شخصیت خود کافکا تا چه اندازه از نقاط مشترک با این قهرمانان برخوردار بوده است. بنابراین هنگام خواندن این نامه‌ها احساس می‌کنیم مشغول خواندن داستان‌هایی هستیم که خود کافکا در آن‌ها حضوردارد. جالب اینکه یکی از معروف ترین کتاب‌هایی که از کافکا منتشر شده، یکی از همین نامه هاست، نامه‌ای بلند که البته هیچ‌وقت به دست صاحب آن نرسید و پس از مرگ کافکا نیز با عنوان «نامه به پدر» منتشر شد.
ادامه...
https://www.alef.ir/news/4040706079.html

یک‌دهه پس از درگذشت «امیرِ کبیرِ نشر» در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

🔹 آیین پاس‌داشت دهمین سال‌روز درگذشت «عبدالرّحیم جعفری»، بنیادگذار مؤسّسۀ انتشارات امیرکبیر با همکاری نشر نو در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی برگزار می‌شود.

🔸در این برنامه که «امیرِ کبیرِ نشر» نام دارد، کاظم موسوی بجنوردی، لیلی گلستان، عبدالحسین آذرنگ، میلاد کیایی، کاوه میرعبّاسی و محمّدرضا جعفری سخن می‌گویند، پیام محمّد استعلامی و سروش حبیبی خوانده می‌شود، و هم‌چنین بخش‌هایی از مستند «در جست‌‎وجوی صبح» ساختۀ مهرداد شیخان به نمایش درمی‌آید.

♦️این مراسم سه‌شنبه، هشتم مهر، ساعت ١۶ در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی به‌نشانی میدان باهنر (نیاوران)، خیابان پورابتهاج، نرسیده به سه‌راه آجودانیه، شمارۀ ٢١٠، مرکز همایش‌های بین‌المللی رایزن، تالار رسول اکرم (ص) تشکیل می‌شود.

راهنمای کتاب/ حقیقت ممنوعه

حمید امیدی‌سرور

«برداشت دوم»
نویسنده: عدنیه شبلی
ترجمه: فاطمه ترابی عسگری
ناشر: هرمس ، چاپ اول ۱۴۰۳
۱۰۳ صفحهُ ۱۳۰ هزار تومان

درباره مظلومیت مردم فلسطین بسیار گفته و نوشته شده است، اما آنچه در این میان اغلب غایب بوده، استفاده از رویکردی انسانی برای پرداختن به مناقشه‌ای دیرینه میان ظالم و مظلومی است که همواره پشت دغدغه‌های سیاسی پنهان مانده. از این منظر آنچه کتاب «برداشت دوم» اثر عدنیه شبلی را شایسته توجه نشان می‌دهد برخورداری از همین نگاه انسانی است که در جزء جزء این رمان کوتاه می‌توان مشاهده کرد. باوجود اینکه درونمایه رمان ظرفیت بسیاری برای برانگیختن همدلی نویسنده و گرفتار کردن او در دام نگاهی جانبدارانه دارد اما عدنیه شلبی هوشمندانه روایتی بی طرفانه را با استفاده از زبانی خالی از هرگونه احساسات‌گرایی و شعارزدگی بکار گرفته و همین مسئله تاثیرگذاری داستان را دو چندان می‌کند.

«برداشت دوم» یکی از رمانهای تحسین شده ادبیات عرب در سالهای اخیر است، بهترین اثر عدنیه شبلی نویسنده فلسطینی‌ست که در سال ۱۹۷۴ در گالیله به دنیا آمد. این نویسنده هم در اورشلیم و نیز برلین زندگی و رفت و آمد می‌کند و به زبان‌های عربی، انگلیسی، عبری، فرانسوی، کره‌ای و آلمانی آشنایی کامل دارد. شبلی دانش‌آموخته دکترای رسانه و مطالعات فرهنگی از دانشگاه شرق لندن است. او در دانشگاه ناتینگهام تدریس کرده و بیش از یک دهه است که در دپارتمان فلسفه و مطالعات فرهنگی دانشگاه Birzeit فلسطین حضور دارد. رمان «برداشت دوم» در سال 2017 به عربی منتشر شد و در سال 2020 ترجمه انگلیسی آن به بازار آمد و موفق شد به مرحله نهایی جایزه کتاب ملی در بخش ترجمه و جایزه بین‌المللی بوکر راه پیدا کند.

در ادامه این موفقیتها انتشار ترجمه آلمانی این رمان، فرصتی را برای او به همراه آورد که در نمایشگاه کتاب فرانکفورتِ ۲۰۲۳، ضمن اهدای جایزهٔ لیبراتور به شبلی بابت نوشتن این داستان، با برگزاری نشستی از او تقدیر شود، اما بعد از ماجرای هفتم اکتبر و آغاز جنگ اسراییل و حماس در ادامه این اتفاق، این برنامه به تعویق افتاد. مؤسسۀ لیت‌‏پروم حامی آلمانی این مراسم، از لغو اهدای جایزه خبر داد. به همین دلیل صدها نویسنده سرشناس از جمله کالم توبین، عبدالرزاق گورنه، هشام مطر، کامیلا شمسی، آنی ارنو و اُلگا توکارچوک در نامه‌ای به نمایشگاه کتاب فرانکفورت از عدنیه شبلی حمایت کرده و از برگزارکنندگان خواستند که به «احساسات و عواطف فلسطینی‌ها» در چارچوب آثار ادبی فضایی اختصاص دهند.

در ایران رمان مهم عدنیه شبلی با عنوان «برداشت دوم» با ترجمه فاطمه ترابی عسگری به همت نشر هرمس به منتشر شده است. البته از این اثر ترجمه دیگری هم در بازار وجود دارد اما نشر هرمس ترجمه ای روان و خواندنی از رمان را با کتاب پردازی درقابل قبولدر اختیار خوانندگان قرار داده است.
ادامه
https://www.alef.ir/news/4040701072.html

راهنمای کتاب/ شطرنج با مرگ

طاهره مهری

امید، زندگینامه خودنوشت پاپ فرانسیس
نویسنده: خورخه ماریو برگولیو
مترجم: محمود قلی پور
انتشارات هرمس

****

پاپ فرانسیس در زندگینامه خودنوشت خود از تاثیر فیلم مهر هفتم اثر اینگمار برگمان فیلمساز برجسته سوئدی بر خود چنین نوشته است: پنج ماه قبل از اینکه به مقام کشیشی منصوب شوم، در جولای ۱۹۶۹، نخستین انسان قدم بر ماه گذاشت. همه این تصویر را از تلویزیون تماشا کردیم. اما یقیناً آن چیزی که در آن سال‌ها بیشتر از آن تصویر برایم جالب توجه بود کارهای یک کارگردان سینما، یعنی اینگمار برگمان، بود. او افق‌های وسیع‌تری را به رویم گشود: مهر هفتم، با آن شطرنج‌بازی فراموش‌نشدنی بین شوالیه‌ و تجسم مرگ.
کتاب «امید، زندگینامه خودنوشت خورخه ماریو برگولیو (پاپ فرانسیس)» که با ترجمه محمود قلی‌پور از سوی نشر هرمس به بازار کتاب آمده از متن انگلیسی با عنوان «Hope The Autobiography,2025» به فارسی ترجمه شده است.

ترجمه این کتاب تجربه‌ای بود که مرا از دل تاریکی بیرون کشید و گام به گام و شانه به شانه با مردی سالخورده، عمیق، شوخ‌طبع و البته دلبسته امید همراه کرد. این جمله یادداشتی است از مترجم کتاب «امید»، او همچنین می‌نویسد: در نیمه‌های راه دریافتم او فیلسوفی است که به زبان همگان سخن می‌گوید و روحانی عالی‌مقام است که می‌تواند آینده‌نگری کند و چشم‌اندازهای بسیاری را روبه‌رویمان قرار دهد. او مرد سرسخت واتیکان نیست، پدری مهربان است که دوست دارد امید را در دل زنده کند، دست بر شانه صلح بگذارد و خانه مشترکمان را به مدد عقل و ایمان حفظ کند. او مسیحی خشکه مقدس نیست، او بارها تاکید می‌کند که تنها یک فرد است و فقط به اندازه یک نفر می‌تواند گام بردارد.

کتاب «امید، زندگینامه خودنوشت خورخه ماریو برگولیو (پاپ فرانسیس)» بعد از یادداشت مترجم به مطالبی همچون همه برای شکوفا شدن متولد می‌شوند، سرآغاز، باشد که زبانم به کامم بچسبد، چه طولانی شد سکونت جان من با آنان که آشتی را دشمن می‌دارند، ارمغان‌های بی‌قراری سالم، در شرف پایان زمین، هر چه بیشتر، بهتر، چون ریسمان کشیده، جست‌وخیزکنان بر زمین خدا، زندگی و هنر رویارویی، روز، چون تیری که از چله می‌گریخت، به سرعت سپری شد، از دور یکدیگر را بازشناختند، چون آن شاخه درخت بادام، قوم مرا می‌خورند، این است نانی که می‌خورند، هیچ‌کس نمی‌تواند به تنهایی خود را نجات دهد، پژواکی با ژرف‌ترین نوسان می‌پردازد.


همه برای شکوفا شدن متولد می‌شوند

کتاب زندگی‌ام داستان سفر امید است، سفری که نمی‌توانم بی خانواده‌ام، مردمم و خدای نوع بشر تصورش کنم. در هر صفحه و هر بخش این کتاب کسانی حضور دارند که هم‌سفرم بودند، کسانی که پیش از این بودند و کسانی که خواهند آمد.
زندگی‌نامه خودنوشت داستانی خصوصی نیست، بلکه باری است که بر دوش می‌کشیم و خاطره صرفاً آن نیست که به یاد می‌آوریم، بلکه باری است که بر دوش می‌کشیم و خاطره نه تنها از آن چیزی سخن می‌گوید که محقق شده، بلکه همچنین به آنچه می‌پردازد که رخ خواهد داد. به قول آن شاعر مکزیکی، خاطره اکنونی است که هیچ‌گاه از حرکت بازنمی‌ایستد. به نظر شبیه دیروز است و نیز فردا.

مردم اغلب می‌گویند «صبر کنید و امیدوار باشید»- چنان که واژه esperar در زبان اسپانیایی به هر دو معنای «امید داشتن» و «صبر کردن» است- اما امید فراتر از هر چیزی فضیلت حرکت و موجب تغییر است: همین کشش است که خاطره گذشته و مدینه فاضله آینده را گرد هم می‌آورد تا رویاهایی را که در انتظارمان هستند به واقعیت تبدیل کند و اگر رویایی ناپدید شود، باید به عقب برگردیم و دوباره برایش به شکل‌های جدید، به مدد یافتن امیدی از میان اخگرهای خاطره رویاپردازی کنیم.

ما مسیحیان باید بدانیم که امید فریب نمی‌دهد و مایوس نمی‌سازد: همه چیز برای شکفتن در بهار ابدی زاده شده است.

در پایان فقط خواهیم گفت: چیزی را به خاطر نمی‌آورم که تو در آن نباشی.
ادامه....
https://www.alef.ir/news/4040603063.html

راهنمای کتاب/ اهمیت گلستان بودن!

حمیدرضا امیدی‌سرور

«آنچنان که بودیم»
نویسنده: لیلی گلستان
ناشر: چشمه‌، چاپ اول ۱۴۰۴
۳۶۷ صفحه، ۴۹۰ هزارتومان


«آنچنان که بودیم» یکی از تازه ترین کتابها در مجموعه‌ای است که با عنوان «در واقع….-تاملات» به همت نشر چشمه به بازار آمده است. مجموعه‌ای که درواقع به انتشار جستارهایی روایی اختصاص دارد که زندگی نگاره، زندگی نامه، نامه نگاری، روایت مستند، روایت تاریخ، رویدادنامه و… در آن جای می‌گیرند و اغلب آنها را به عنوان ناداستان می‌شناسیم که در چند سال اخیر از اقبال خوبی هم در میان علاقمندان کتاب برخوردار بوده است. «آنچنان که بودیم» از کنارهم قرار گرفتن مجموعه‌ای از یادداشتهای مطبوعاتی لیلی گلستان در طول چند دهه فعالیت او در عرضه ادب و هنر است. جالب اینکه گلستان هیچ‌وقت رسما به عنوان روزنامه‌نگارشناخته نشده، اما در این زمینه تجربیاتی داشته و به مناسبت‌های مختلف نیز گاه به دعوت نشریات گوناگون و گاه به ضرورتی که خود احساس کرده مقالاتی نوشته است. خود او در مقدمه کتاب حاضر می‌گوید تا آنجا که حافظه‌ام یاری می‌کند اولین نوشته‌ام در مطبوعات جوابیه ای بود به اوریانا فالاچی که برای مصاحبه با شاه به ایران آمده بود. فالاچی که در میزگرد مطبوعاتی کفشش را در آورده و به اعتراض روی میز کوبیده بود و آن را حواله سر لیلی گلستان کرده بود که کتاب زندگی جنگ و دیگر هیچ او را بدون قرار داد با او ترجمه کرده و به ناشر سپرده! لیلی گلستان هم در یاداشت کوتاهی در کیهان نوشته بود که شما برای چه به ویتنام رفته بودید؟ برای پول در آوردن یا روشن کرده اذهان مردم؟!

به هر حال حاشیه های این کتاب که به عنوان مترجم نام لیلی گلستان را سرزبانها انداخت، می‌شود نقطه آغاز یادداشتهایی که او در مطبوعات می‌نوشت و بعد همه را در کیسه های نایلونی جمع می کرد. کیسه هایی که بعد تعدادشان مدام بیشتر و بیشتر می‌شود و یاداشتهایش سر به هزاران می گذارد. کتاب «آنچنان که بودیم»گزیده ای از این یاداشتها و بخشی از خواندنی‌ترین آنهاست. این یاداشتها سالها پیش یکبار با همین نام توسط نشر حرفه هنرمند منتشر شده بود و نشر چشمه حالا آن‌ها را به شکلی پیراسته تر دوباره به چاپ رسانده است.

اما اهمیت این یادداشتها تنها در این نیست که روایت کننده بخشی از زندگی و مسایلی است که لیلی گلستان از سر گذرانده، بلکه علاوه بر جذابیت و خواندنی بودن، روایت‌گر گوشه‌هایی از قریب به چهار دهه از تاریخ پرتلاطم فرهنگی و سیاسی این دیارند و از کسانی در آن‌ها یادشده که هریک وزنه‌ای تاثیرگذار در این زمینه بوده‌اند، از نزدیکان گلستان همانند ابراهیم و کاوه (پدر و برادرش) یا احمد شاملو، غزاله علیزاده، احمد محمود، محمد رضا شجریان، بهمن محصص، مریم زندی گرفته تا فرح پهلوی، گابریل گارسیا مارکز و ….

لیلی گلستان برای اینکه در مرکز توجه قرار بگیرد دلایل حاشیه‌ای و متنی فراوانی دارد! دختر یکی از مهمترین نویسندگان و فیلمسازان معاصر ایران بوده، چهره ای جریان ساز همانند ابراهیم گلستان که اگر چه نیمه دوم عمر خود را در خارج ایران زندگی کرد، اما رد و تأثیر او همچنان غیر قابل انکار و مهم بوده است. همسرش از بهترین فیلمبرداران تاریخ سینمای ایران، برادرش از نامداران دنیای عکاسی و فرزندش هم از چهره‌های شناخته شده فیلمسازی و ایضاً بازیگری است! حال در چنین خانواده‌ای اینکه تو از زیر سایه‌ی سنگین نام ابراهیم گلستان بیرون بیایی و برای خود نام و هویتی بسازی تحت عنوان لیلی گلستان که وقتی کسی نامت را می‌بیند، خودت را به یاد بیاورد، نه پدرت را کاری است کارستان که با زحمت زیاد به بار نشسته…

ادامه....

https://www.alef.ir/news/4040529057.html