یعسوب محسنی )

یادداشتی بر کتاب دن کیشوت و دلی دومرول کورپوسو نوشته "صالح عطایی "

چند سال از چاپ کتاب می گذرد و ما نشسته ایم به نقد دور هم . البته به این باورم که تاریخ انقضای این کتاب اتفاق نخواهد افتاد پس جای هیچ نگرانی نیست .  در دنیای نقد ، رسم براین منوال است  که تنها به خود اثر بپردازیم و مولف را بیرون از متن و حوزه نقد قرار دهیم. اما این  بار پای مولف را به میان می‌کشم. به این دلیل ‌که نویسنده پیشاپیش در متن داستان حاضر شده است و بخشی از اثر است؛ یعنی هم بر روی جلد کتاب  و هم در یکایک داستان های این مجموعه. این  دو بخش حاوی  چند جمله کلیدی است که منعکس کننده ی نگاه او به زندگی و به نوعی به ادبیات داستانی است.

قبل از هر چیز بگذارید شفاف و بی پروا عرض کنم ، در این داستانها هیچ اتفاق خاصی رخ نمی دهد خودتان را خیلی خسته نکنید . دنبال قصه ی ناب هم نگردید . باید یاد بگیرید چطورمی نویسند . باید یاد بگیریدقبلن داستان های زیادی خوانده باشید تا نوبت داستان های این کتاب برسد . فی البداهه با این داستان شروع کنید یا کتاب را می بندید یا اخم هاتان را خم می کنید سوی او . بازتاب خوانش ده داستان کتاب ، وهم و سردر گمی های انتزاعی است . داستان های این مجموعه نوعی گفتگو با خودِ درون در عالم رویاست.گویی تمام دیالوگ ها با خود راوی انجام می گیرد . این خود راوی است که در تمام صحنه ها حضور دارد بدون آنکه بفهمید وارد دنیای سورئال می شوید.  یک نوع سوررئال خودمحور است. برای همین است که می گویم هرچه مخاطب ،مولف را بهتر بشناسد با داستان ها ارتباط بیشتری برقرار خواهد کرد.

شخصیت‌ها همچون انسان‌های کلاسیک چند عصر دورتر همگی دچار ملال و ایهام  هستند در نوعی سرگشتگی به سر می‌برند. در اکثر داستان‌ها به بن‌مایه تاریخی اشاره شده است که البته اهمیت این بن مایه در هر داستان، متفاوت است. سکوت و رویاهای شاعرانه هم در اغلب داستان‌ها به جز داستان دو ایستگاه کارکردی مهم دارد و پناه بردن شخصیت‌ها به رویا و پاسخ زندگی را در افسانه ها جستن را نشان می‌دهد، انگار نویسنده مانند سوررآلیست‌ها، ضمیر ناخودآگاه شخصیت های داستان هایش را در گذاشته ها رها کرده و به ما مسئولیت یافتن آن ها را داده است . شخصیت های اصلی داستان ها در مقابل جادویی به نام زمان ، خواسته یا ناخواسته تسلیم می شوند. داستان ها در گرو زمان گسسته می شوند شکسته می شوند  تار و پودشان به هم می ریزد حتا  نویسنده هم سعی نمی کند این جدایی ها را به هم پیوند دهد وا می نهد گاهی شعر می گوید گاهی تکه تکه جملات زیبا در داستان می پراکَنَدو گاهی هم آنقدر خسته می شود که از یاد می برد داستان شکل منسجم پیدا نکرده است . از هم گسستگی در سیر داستان، کاملن خواننده را تحت تاثیر قرار می دهد و چنین است که مخاطب باید دنبال زیرنویس بگردد . برای همین است می گویم نویسنده باید در داستان هایش حضور داشته باشد  توضیح دهد که چه بود و چه شد و باید چگونه فکر کرد .

شاخص های زیادی برای امتیازدهی به داستان کوتاه وجود دارد، ولی به نظر من مهم‌ترین و تاثیرگذارترین شاخص، ماندگاری داستان در ذهن خواننده است. به این مفهوم که هرچه مدت زمان ماندگاری اثر در ذهن مخاطب طولانی‌تر شود، داستان از نظر تمام فاکتورهای سنجش داستان کوتاه، قوی‌تر بوده است. 

پیشینه ادبیات خوانی قبل از داستان خوانی،  این موضوعی است که کتاب 44 صفحه ایِ فارسی زبان این مجموعه را سنگین تر می کند . مقدمه ی این کتاب شاید بالغ بر هزار صفحه باشد . باید از افسانه ها و پیش زمینه ها و مقدمه هایی خبر داشت که ذهن هر مخاطبی را به چالش خواهد کشید . داستان های این کتاب مثل یک شعر شروع می شود بالا و پائین می پرد و سرآخر مثل یک شعرزیبا  هم تمام می شود . نسخه ی قصه ی خاصی را در این مجموعه داستان نمی توان به راحتی پیچید . به جرات می توانم بگویم این مجموعه یک کار تحقیقی است . بیشتر شبیه کلوزیوم رومی است تا یک داستان . صدای گلادیاتورها را می شنوی هرچند سال هاست امپراطوری ِ روم در هم شکسته شده است . صدای بهت و استعاره در متن ها جاری است . فضا ی این داستان ها کرخ خورده و مست و پاتیل شده است . مه آلود است و ویروسی . گاهی می ترسیم زیاد بخوانیمش . گاهی هم از این که تصاویر زیادی را به خوردمان داده رنج برده،  با خود می گوییم نکند چیزی تووش بوده که من نگرفته ام دوباره کتاب را به دست می گیریم. سرآخر دست از پا دراز کتاب را می بندیم و ساعت ها به جلد قرمز خوش رنگش خیره می شویم . چشم هایش را می بینیم با لبخندی شیرین، که شخصیت دوست داشتنی و آرامش را در ذهنمان پر می کند . مثل حرف زدن هاش که مخاطب را ساعت ها گیج و منگ خود قرار می دهد

https://t.me/Adabiyyatsevanlar